Fëmija

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Fëmijë shqiptarë

Fëmija është një qenie njerëzore në periudhën e saj zhvillimore ndërmjet lindjes dhe moshës së pjekurisë, apo nën moshën 18 vjeçare, me përjashtim të rasteve kur për arsye dhe shkaqe të ndryshme, mosha madhore arrihet edhe më herët se sa mosha 18 vjeçare. [1]

Përkufizimi[redakto | përpunoni burim]

Biologjikisht, një fëmijë (shumës: fëmijët) është një qenie njerëzore midis fazës së lindjes dhe pubertetit. Përkufizimi ligjor i fëmijës në përgjithësi i referohet një të mituri, i njohur ndryshe si një person më i ri se mosha madhore.[2] [3] Termi fëmija gjithashtu mund të nënkuptojë një marrëdhënie me një prind (si bijët dhe bijat të çfardo moshe) ose, metaforikisht, një figurë autoriteti, ose të nënkuptojë anëtarësimin në një klan, fis ose religjion.[4] Ka shumë çështje sociale të cilat në njërën ose mënyrën tjetër prekin fëmijët, siç janë arsimimi i fëmijëve, ngacmimi, varfëria e fëmijëve, familjet jofunksionale, puna e fëmijëve, uria, mungesat në mësim, fëmijët e pastrehë, etj. Fëmijët mund të rriten nga prindërit, gjyshërit, kujdestarët, ose nga një qendër ditore.

Psikologjia[redakto | përpunoni burim]

Shikuar nga aspekti psikologjik zhvillimi i fëmijës karakterizohet nga ndryshime të vrullshme psikofizike. Ky proces i zhvillimit ecën në drejtim të pavarësisë graduale nga kujdesi i prindërve dhe i të tjerëve, fillon t'i kthehet gradualisht realitetit , duke u çliruar vazhdimisht nga fantazia dhe përfytyrimi i dukurive dhe veprimeve të tij; të folurit dhe të menduarit fiton gradualisht tipare reale dhe të qëndrueshme; interesimi për njohjen e cilësive të objekteve e të dukurive fillon të bartet shkallë - shkallë në njohjen e marrëdhënieve ndërmjet dukurive të ndryshme;jeta emocionale pëson ndryshime cilësore duke u begatuar me forma të ndryshme e të cilat gjejnë shprehje edhe në raporte sociale (shoqërore) me të tjerët.[5]

Fazat e fëmijërisë[redakto | përpunoni burim]

Fazat e zhvillimit të fëmijës nuk janë të përcaktuara qartazi dhe në mënyrë unike në të gjitha vendet sepse ato varen nga koha, shteti dhe disiplina kur ato janë zbatuar. Në Evropë, ekzistojnë zakonisht këto faza:

  1. I porsalindur (nga 0 deri 28 ditë)
  2. Foshnjëria (28 ditë deri 2 vjet)
  3. Fëmijëria (2 deri në 6 vjeç) dhe
  4. Fëmijërinë e vonë prej 6 deri 12 vjet.

Shtetet e Bashkuara, termi fëmijë zbatohet për individët nga mosha 3 vjeçare deri në moshën 7 vjeçare, nga mosha 8 deri 13 vjeçare konsiderohen si paraadoleshentë, klasifikim ky i përdorur nganjëherë edhe në disa vende të Evropës.

Zhvillimi kognitiv[redakto | përpunoni burim]

Asimilimi sipas Piazhesë, është proces i zhvillimit kognitiv. Fëmijët në këtë periudhë mësojnë se si të përdorin simbole dhe përfaqësime mendore të botës që na rrethon. Fëmijët gjejnë kënaqësi duke lozur me lojra apo objekte dhe duke i atribuar këtyre role të caktuar në lojën e tyre. Ky koncept quhet animizëm dhe është një proces i atribuimit të karakteristikave të gjallesave dhe objekteve pa shpirt si p.sh. fëmijët e vegjël besojnë se dielli natën fle.

Njohja ligjore[redakto | përpunoni burim]

Në ligj, një person i cili nuk është një i rritur është quajtur, i mitur. Në shumë vende limiti është mosha 18 vjeçare. Në Shqipëri, ligji siguron mbrojtje të madhe për të miturit. Gjyqtari i ri gjykatës është përgjegjës për mbrojtjen e të miturve dhe të rinjëve deri në moshën 21 vjeçare. Pediatria është degë e mjekësisë që kanë të bëjnë me shëndetin e fëmijëve.

Shih edhe[redakto | përpunoni burim]

Galeria[redakto | përpunoni burim]

Referenca[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Pajazit Nushi:Leksikon i Psikologjisë, Vëllimi 1, (A - M), Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Prishtinë, 2014, fq. 236.
  2. ^ "Child". TheFreeDictionary.com. Marrë më 5 January 2013. 
  3. ^ "Child". Oxford University Press. Marrë më 5 January 2013. 
  4. ^ "American Heritage Dictionary". 7 December 2007. Arkivuar nga origjinali më 29 December 2007. 
  5. ^ Pajazit Nushi: Fjalor i psikologjisë. Instituti Albanologjik i Prishtinës, Prishtinë, 1987, fq. 67.