Të drejtat LGBT në Shqipëri

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Shqipëria në hartën e Evropës

Të drejtat LGBT në Shqipëri janë të garantuara nëpërmjet legjislacionit kundër diskriminimit.[1] Gjithsesi personat gej, lezbike, biseksualë dhe transgjinorë në Shqipëri përballen me sfida ligjore që personat jashtë këtij komuniteti nuk i përjetojnë. Aktiviteti seksual brenda gjinisë së njëjtë si për djemtë ashtu edhe për vajzat është dekriminalizuar në Shqipëri që prej vitit 1995 por gjithsesi të mirat ekonomike brenda një çifti homoseksualësh nuk gëzojnë mbrotje ligjore sikurse çiftet heteroseksuale.

Shqipëria konsiderohet si një vend konservator, specifikisht në reagimet publike lidhur me të drejtat e personave LGBT si dhe vizibiliteti i tyre në sferën publike. Gjithsesi legjislacioni kundër Diskriminimit që Shqipëria ka miratuar e ka shtyrë Shoqatën ILGA-Europe ta cilësojë Shqipërinë si një nga shtete e pakta në Europë që e ndalon me ligj diskriminimin me bazë identitetin gjinor.[2] [3]Shqipëria ka ratifikuar Protokollin me numër 12 të Konventës Europiane për mbrotjen e të drejtave njerëzore dhe lirive fundamentale, për më tepër ajo ka nënshkruar në 2007 Deklaratën e Kombeve të Bashkuara mbi Orientimin seksual dhe Identitetin gjinor.

Në vitin 2015 Shoqata ndërkombëtare për lezbiket, gejtë, biseksualët dhe interseksualët (ILGA) e renditi Shqipërinë në vendin e 19 nga 49 shtetet europiane të monitoruara në lidhje me respektimin e të drejtave LGBT.

Legjislacioni lidhur me aktivitetin seksual brenda së njëjtës gjini[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Perandoria otomane[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 1858 perandoria otomane legalizoi aktivitetin seksual brenda së njëjtës gjini.[4] Homoseksualiteti në Shqipëri përbëntë një praktikë e cila është raportuar dhe dokumentuar nga shumë udhëtarë perëndimorë përgjatë shekullit të 19, duke përfshirë këtu John Cam Hobhouse, i cili u shpreh në ditaret e tij se homoseksualiteti manifestohej në këtë rajon haptazi në publik.

Republika shqiptare[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 1925 Shqipëria ishte një shtet i sapokrijuar, megjithatë zyrtarë të Ministrisë së Brendshme shkruanin faqe të tëra relacion për Këshillin e Ministrave për të argumentuar domosdoshmërinë e futjes në Kodin penal të marrëdhënies mes dy burrave. Ky dokument quhej “Kryesija e Republikës” e cila iu dërgua Ministrisë së Drejtësis në vitin 1925 (arkivuar në skedarët me titullin “Krime të Kundërnatyrshme” në Arkivin e Shtetit, vitet 1912-1944). Deri në atë moment në Kodin Penal të Republikës së Shqipërisë pederastia dënohej vetëm në rastet e marrëdhënieve seksuale mes një të rrituri dhe një të mituri (nën moshën 15 vjeçare).[5]


Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë qeverisjes së Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë aktiviteti seksual brenda gjinisë së njëjtë u kriminalizua duke e kther në vepër penale të dënueshme me vite të gjata burgimi, bullizëm dhe izolim social. Neni 137 i krimeve kundër moralit shoqëror në Kodin Penal theksonte: Veprat e pederastëve janë të dënueshme deri në 10 vite heqje lirie. Fjala pederast përdorej si kod për marrëdhënien seksuale midis dy personave të gjinisë së njëjtë ose të një perosni maxhoren me një minoren, ky i fundit i cilësdo gjini.[6]

Republika e Shqipërisë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë verës së vitit 1994 qeveria e Shqipërisë propozoi një draft ligjor në Kodin Penal në të cilin homoseksualiteti do të vijonte të mbetej ilegal, por me dënimin ligjor të reduktuar në tre vite nga 10 vite heqje lirie që ka qenë më përpara.

Një fushatë e drejtuar nga shoqata ‘‘Gay Albania Society‘‘ brenda Shqipërisë, si edhe presioni nga ndërkombëtarët si shoqata ILGA, në të cilën Këshilli i Europës luajti një rol të rëndësishëm, solli tërheqjen mbrapsht të këtij drafti ligjor.

Në 20 janar 1995 parlamenti shqiptar legalizoi aktivitetin seksual të personave brenda së njëjtës gjini në Shqipëri.[7] Neni 137 i Kodit Penal të vjetër i nxjerrur si dekret gjatë periudhës socialiste, i cili e dënonte homoseksualitetin me 10 vite heqje lirie u zhduk plotësisht.

Njohja e martesave dhe bashkëjetesës civile brenda gjinisë së njëjtë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Aktualisht martesat apo bashkëjetesat civile brenda gjinisë së njëjtë nuk njihen në Shqipëri, edhe pse ish-kryeministri Sali Berisha shpalli në korrik të vitit 2009 se ai do të mbështeste njohjen e bashkëjetesa civile dhe martesave brenda gjinisë së njëjtë. Ligji i propozuar kundër Diskriminimit i miratuar në mënyrë unanime në 4 shkurt 2010, nuk iu drejtua kurrrë martesave brenda gjinisë së njëjtë.[8][9]

Shumë aktivistë e përgëzuan ligjin e ri, dhe u shprehën se shpresojnë që Berisha do ti mbante premtimet për legalizimin e martesave brenda së njëjtës gjini.[10]

Igli Totozani, ish-Avokat i Popullit deklaroi në Tetor të 2013 se ai do të hartonte projektligjin për ta diskutuar në parlament rreth ndryshimeve në Kodin e Familjes duke lejuar në këtë mënyrë martesat brenda gjinisë së njëjtë.

Mbrojtja nga Diskriminimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në 4 shkurt 2010 parlamenti shqiptar miratoi në mënyrë unanime Ligjin kundër Diskriminimit i cili dënon ligjërisht diskriminimin me bazë orientimin seksual dhe identitetin gjinor. Ligji aplikohet për shumë fusha, dukë përfshirë këtu punësimin, edukimin, shërbimin shëndetësor dhe sigurimin.[11] Shqipëria është një nga shtetet e pakta europiane që e dënon ekskluzivisht diskriminimin me bazë identitetin gjinor. Ligji i tejkalon dhe standartet bazike të BE, ku kërkohet që punëdhënësit të shmangin diskriminimin me bazë orientimin seksual. Bazuar në këtë ligj u themelua më pas dhe institucioni i Komisionerit kundër Diskriminimit në vitin 2010 dhe parlamenti zgjodhi Irma Barakun si drejtuese të këtij organi të pavarur.

Gjithsesi në 12 dhjetor 2012 dy organizatat Aleanca Kundër Diskriminimit të LGBT dhe Pro-LGBT të cilat promovojnë të drejtat e komunitetit LGBT shprehën zhgënjimin e tyre nga puna e dobët dhe jo-profesionale e Komisioneres kundër Diskriminimit.[12]

Sipas Xheni Karaj dhe Kristi Pinderit, dy drejtuesve të këtyre organizatave, komuniteti LGBT ‘‘e ka humbur besimin tek ky institucion për shkak të punës së ngadaltë dhe pengesave të shumta burokratike‘‘. Ata argumentuan se nga 9 raste të raportuara të diskirminimit të drejtpërdrejtë drejtuar personave LGBT, vetëm një rast është trajtuar nga ky institucion. Një nga rastet më të diskutuara të homofobisë dhe gjuhës së urrejtjes ishte rasti i zëvendësministrit të Mbrotjes për atë kohë, Ekrem Spahiu i cili tha për një gazetë lokale ‘‘Çfarë mbetet për tu bërë është ti rrahim me shkop. Nëse nuk e kuptoni këtë, atëhere mund t'jua demonstroj‘‘. Delegacioni i BE në Tiranë, shoqatat si Human Rights Watch, Amnesty International,ILGA Europe. Si dhe media lokale dhe ndërkombëtare e ndëshkuan deklaratën e bërë nga zëvendësministri.Edhe Sali Berisha, kryeministër i asaj kohe, e ndëshkoi publikisht por Komisionerja dështoi në trajtimin e këtij rasti.[13]

Në 4 Maj 2013 parlamenti shqiptar amendoi në mënyrë unanime kodin kriminal duke i renditur krimet e urrejtjes të nxitura nga homofobia në të njëjtin nivel me krimet e urrejtjes me bazë racore, etnicitetin, besimin fetar etj. Parlamenti gjithashtu miratoi një ligj të ri që dënon me gjobë ose burgim deri në dy vite heqje lirie për shpërndarjen e informacionit me përmbajtje homofobike përmes kanaleve të ndryshme (duke përfshirë këtu dhe internetin).[14]


Lëvizja LGBT në Shqipëri[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Parada e shtatë e Krenarisë në Tiranë

Në Shqipëri ekzistojnë tre organizata të fokusuara në promovimin e të drejtave LGBT të cilat janë: Aleanca Kundër Diskriminimit LGBT (Alliance Against LGBT Discrimination), Pro-LGBT dhe Ambasada Pink. Këto organizata kontribuojnë për të krijuar një klimë sociale më të mirë për personat LGBT në Shqipëri. Aleanca Kundër Diskriminimit LGBT (shkurt Aleanca LGBT) është një organizatë jo-qeveritare e themeluar prej pesë lezbikesh.[15] Kjo organizatë lobon për një shoqëri më të hapur, më gjithëpërfshirëse ndaj diversitetit dhe njerëzve të të gjitha orientimeve seksuale si edhe identiteteve gjinore.

Aleanca LGBT u krijua në mars të vitit 2009 nga një grup vullnetarësh me pjesëtar të komunitetit LGBT të dedikuar për të përmirësuar jetën e personave LGBT në Shqipëri.Aktivitetet e Aleancës përfshijnë: ndërgjegjësimi i qytetarëve për kauzën e komunitetit, advokimi dhe lobimi për të drejtat LGBT si edhe shumë aktivitete të tjera të lidhura me komunitetin. Xheni Karaj, e cila është dhe drejtoresha ekzekutive e Aleancës, foli në një takim në Ankara të mbajtur në mars të vitit 2013 si aktivistja e parë lezbike në Shqipëri.

Pro LGBT fokusohet më së shumti në ndërgjegjësimin e publikut mbi çështjet e komunitetit LGBT si edhe përdor advokimin si një mjet për të përmirësuar pozitën e komunitetit LGBT. Kjo organizatë ka lançuar një portal lajmesh dedikuar ekskluzivisht për të drejtat njerëzore me emrin Historia Ime.[16]

Në dhjetor të 2010 një zyrtar i lartë deklaroi se ‘‘homoseksualiteti duhet të trajtohet nga mjekësia si çrregullim hormonal, sikurse dhe psiologjik‘‘.[17] Organizatat LGBT nënshkruan një ankimim tek Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi.

Komisioneri i rishqyrtoi deklaratat dhe erdhi me një letër qortuese në datën 30 shtator 2011 në parlament ku i thuhej zyrtarit Tritan Shehu ‘‘Z.Shehu duhet të shmangë qëndrimet diskriminuese në të ardhmen, të cilat shkaktojnë tension dhe pezmatim ndaj komunitetit LGBT në Shqipëri‘‘.[18]

Parada e parë për lezbiket[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

E njohur ndryshe si Dyke march, u zhvillua për herë të parë në Tiranë Parada e lezbikeve, një marshim i dedikur plotësisht komunitetit të lezbikeve, transgjinoreve si dhe pjesëtarë të tjerë të komunitetit LGBT+ që idetifikohen si vajzë. Parada bëri së bashku aktiviste lezbike nga Shqipëria, Kosova, Serbia, Maqedonia e Veriut, Serbia, Bosnja-Hercegovina, Mali i Zi e Turqia. Kjo paradë u zhvillua në kuadrin e konferencës vjetore të aktivistëve nga rajoni, organizuar për herë të parë në Tiranë nga ERA – Equal Rights Association, dhe organizatat partnere në Tiranë.[19]

Parada me pedalim biçikletash[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Aktivistja transgjinore Serafina gjatë Paradës së 7 të Krenarisë në Tiranë

Në 13 Maj 2018 u zhvillua pa asnjë incident parada e shtatë e Krenarisë në Tiranë. Për herë të parë në Paradë morën pjesë dhe ministria e shëndetësisë Ogerta Manastirliu si dhe ish-ministri i drejtësisë, Ylli Manjani. E veçanta e manifestimit të Paradës në Tiranë është se aktivistë, aleatë dhe pjesëtarë të komunitetit LGBT pedalojnë gjatë Paradës në shenjë solidarizimi. [20]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Albania protects LGBT people from discrimination". ILGA-Europe. 5 shkurt 2010. Marrë më 5 shkurt 2010.
  2. ^ "Albania page in LGBT Europe". ILGA-Europe. 8 shkurt 2010. Marrë më 8 shkurt 2010.
  3. ^ [UN declaration on sexual orientation and gender identity Wikisource: "UN declaration on sexual orientation and gender identity", presented to the United Nations General Assembly on 18 December 2008]
  4. ^ State-sponsored Homophobia: A world survey of laws prohibiting same sex activity between consenting adults Archived 20 October 2016[Date mismatch] at the Wayback Machine. The International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association, authored by Lucas Paoli Itaborahy, May 2014
  5. ^ https://peizazhe.com/2017/12/05/mjeku-qethir-dhe-kryeministri-trudeau/
  6. ^ Carey, Henry F. (10 tetor 2014). European Institutions, Democratization, and Human Rights Protection in the European Periphery. Lexington Books. f. 349.  9781498502054.
  7. ^ "Albanian Penal Code & Sexual Orientation from Albanian Life issue 44 #1, 1989". Arkivuar nga origjinali origjinali më 12 gusht 2004. Marrë më 12 gusht 2004.
  8. ^ "No gay marriage for Albania". Pink News. 5 shkurt 2010. Marrë më 5 shkurt 2010.
  9. ^ "Albanian Gay Rights Law, Minus Marriage". The Advocate. 5 shkurt 2010. Marrë më 5 shkurt 2010.
  10. ^ "Gays content with rights law". The Straits Times. Reuters. 5 shkurt 2010. Marrë më 5 shkurt 2010.
  11. ^ "The Bay Area Reporter Online - Albania passes model law against LGBT discrimination". Bay Area Reporter. Marrë më 8 korrik 2015.
  12. ^ Albanian LGBT organizations dissatisfied with the Anti-Discrimination Commissioner Archived 11 prill 2013 at Archive.is, historia-ime.com, 12 December 2012
  13. ^ "Albanian PM rebukes minister for anti-gay remark". The Boston Globe. 26 mars 2012.
  14. ^ Dan Littauer, Albania passes landmark gay hate crime laws, gaystarnews.com, 5 May 2013
  15. ^ Lesbian Feminists From Tunisia, Algeria, Serbia and Albania Were in Ankara Archived 1 December 2017[Date mismatch] at the Wayback Machine., kaosgl.com, 21 March 2013, Xheni Karaj speaking on LBT rights advocacy in Albania: "Actually Aleanca started by a group of five lesbians even though now we are a mixed board of organizers. And this is interesting to happen in a society when most of people used to think that lesbians didn’t exist at all."
  16. ^ historia-ime.com: About Us Archived 23 February 2013[Date mismatch] at the Wayback Machine., historia-ime.com, 19 July 2012
  17. ^ Kristi Pinderi, Akuzoj Tritan Shehun si politikanin e parë homofob!, pinkembassy.al, 17 May 2011
  18. ^ Besar Likmeta, Albanian MP Reprimanded for Gay Slur, balkaninsight.com, 27 October 2011
  19. ^ https://www.historia-ime.com/lgbt/marshimi-i-pare-i-lezbikeve-ne-tirane/?fbclid=IwAR0as0QlEoeDQ5goHNEiQRBWp1tn9DR3e9fJYobAxQ37H3jCNDHRhDpgnLw
  20. ^ http://historia-ime.com/2018/05/13/tirana-gay-pride-7-dashuria-triumfoi-serish/