Kokosi i Kilit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Kokosi i Kilit
Jubaea chilensis Hyères gross.jpg
Statusi i ruajtjes
Klasifikimi shkencor
Mbretëria: Plantae
(pa klasifikuar): Angiosperms
(pa klasifikuar): Monocots
(pa klasifikuar): Commelinids
Rendi: Arecales
Familja: Arecaceae
Nënfamilja: Arecoideae
Fisi: Cocoeae
Gjinia: Jubaea
Kunth
Speciet: J. chilensis
Emri binominal
Jubaea chilensis
(Molina) Baill.

Kokosi i Kilit ose palma e Kilit, Jubaea chilensis, është një lloj i palmës pjesë e familjes (Arecaceae). Është specia e vetme aktualisht e pranuar në gjininë Jubaea. Jubaea chilensis është një palmë gjethe-pendore e afërt me degën e llojeve të shpërndarë ekskluzivisht në hemisferën jugore. Origjina e këtij grupi është Afrika(Jubaeopsis) dhe vazhdon perhapjen në lindje në drejtim të Madagaskarit (Voanioala), Melanesi (Cocos), Kili (Jubaea), Bolivi (Parajubaea), dhe më në fund përfundon në Jug të Brazilit (Syagrus, Butia, Lytocaryum, Allagoptera, Polyandrococos). Emri i tij i është dhënë në nder të mbretit dijetar monark Juba II, që mbretëroi mbi Mauritani dhe i cili është interesuar në botanikë[2][dif 1][3] Epiteti i veçantë, chilensis i referohet emrit të vendit të origjinës së specieve, Kili.

Me trungun i cili me kohën, mund të arrijë 25 metra lartësi, për 1 deri 2 metra diametër[4] është një nga palmat më të mëdha. Është një bimë me rritje relativisht të ngadaltë në moshë të mitur dhe përshpejton afërsisht rreth vitit te pesëmbëdhjetë dhe nuk lulëzon para moshës 40-60 vjeçare. Është një nga palmat gjethe-pendore më rezistente ndaj ftohtit. Në kushtet e duhura, mund të përballojë temperatura deri në -15 °C

Kokosi i Kilit është klasifikuar si lloj i kërcënuar prekshëm (VU A1cd) në lista e kuqe e IUCN, klasifikim ky për shkak të përdorimit intensiv në vendin e tij për nxjerrjen e famshme të mjaltës së tij. Shfrytëzimi i bërthamës nga fruti i saj dhe lëngu është rregulluar në ditët e sotme. Aktualisht vetëm 120.000 mostra[5] janë regjistruar në zonën e tyre të perhapjes, në Luginen qendrore (Kili), e cila ka një klimë mesdhetare[6].

Kokosi i Kilit është futur në Francë në mes të shekullit XIX-të nga Charles Naudin, kur amatorët e parë u përpjekën për të adaptuar këtë bimë ekzotike në kopshtet e tyre. Kjo palmë është kultivuar edhe në të njëjtën kohë dhe për herë të parë, në Britaninë e Madhe, Itali, Gadishullin Iberik apo edhe në Kaliforni dhe Australi.

Shumë artistë kilian, piktorë, poetë, opinionistë apo hartografë përfaqësuan ose evokuan admirim në veprat e tyre për palmën mjaltë dhënëse.

Galeria[redakto | redakto tekstin burimor]

Referenca dhe shënime[redakto | redakto tekstin burimor]

Shënime[redakto | redakto tekstin burimor]

Diferenca[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Sipas burimeve, emri i kësaj palme i është dhënë nga Humboldt për shkak të formës e cila i përngjan një zbukurmi të helmetës, nga latinishtja Juba.

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Gonzalez. 1998
  2. ^ Henderson, Andrew; Galeano, Gloria; Bernal, Rodrigo (1997). Princeton University Press, ed. Field Guide to the Palms of the Americas (in anglisht). Princeton (New Jersey). p. 138. ISBN 9780691016009. LCCN 94030080. . Botanist amerikan Scott Zona e konfirmon këtë etimologji propozuar nga Karl Sigismund Kunth : Zona, Scott (2011). "The Travels of Jubaea" (pdf) (in anglisht): 14. Marrë më 5 gusht2015.  Check date values in: |access-date= (help).
  3. ^ Forcelledo Garriga, Ana Luisa (2006). Universidad de Chile, Facultad de scienca forestal, ed. "Germinacion y calidad de planta de palma chilena (Jubaea chilensis (Mol.) Baillon) segun sustrato, periodo de siembra y procedencia de semilla" (in spanjisht). Santiago, Chile: 4. Marrë më 23 janar 2013. .
  4. ^ Seibert, Paul (1998). Ulmer, ed. Guide de l'Amérique du Sud : paysages et végétation (in frëngjisht). Paris. ISBN 978-2-84138-086-2. LCCN 97128849. ,
  5. ^ Gonzáles, Luiz; Bustamante, Ramiro O.; Navarro, C. (2009). International Palm Society, ed. "Ecology and management of Chilean Palm, history, current situation and perspectives" (in anglisht). Austin (Texas): 70, tabela 1. ISSN 1523-4495. Marrë më 13 janar 2013. .
  6. ^ Collombon, Monique (1986). FAO, Kombet e Bashkuara për Ushqim dhe Bujqësi, ed. forêts méditerranéennes du chili/ "Les forêts méditerranéennes du Chili" Check |url= value (help) (in frëngjisht). Rome. ISSN 0251-1053. Marrë më 1 shkurt 2013. .

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Commons-logo.svg         Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me:
Jubaea

Artikuj të ngjajshëm[redakto | redakto tekstin burimor]