Los Anxheles

Los Anxheles [Los Ángeles] Error: {{Lang}}: teksti ka sintaksë në të pjerrëta (help)  (spanjisht)
Qytet
Horizonti i Qendrës së Los Angeles Tabela e Hollywood-it Echo Park Rruga Olvera Bashkia e Los Angeles Observatori Griffith Venice Beach
Flamuri Stema Coat of arms Emblema
Nicknames:  L.A., Qyteti i Engjëjve, Kryeqyteti Botëror i Argëtimit, La-la-land, Tinseltown
Vendndodhja në Qarkun Los Angeles dhe shtetin e Kalifornisë
Koordinatat: 34°03′N 118°15′W
Shteti	Shtetet e Bashkuara
Shteti federal	Kalifornia
Qarku	Los Angeles
Rajoni	Kalifornia Jugore
CSA	Los Angeles-Long Beach
MSA	Los Angeles-Long Beach-Anaheim
Themelimi si Pueblo	4 shtator 1781
Të drejta qyteti	23 maj 1835
Inkorporimi	4 prill 1850
Named for	Zoja Jonë, Mbretëresha e Engjëjve
Qeverisja
• Type	Këshilli i Kryetarit
• Body	Këshilli i Qytetit të Los Anxhelesit
• Kryetari i Bashkisë	Karen Bass (D)
• Prokurori i Qytetit	Hydee Feldstein Soto (D)
• Kontrollori i Qytetit	Kenneth Mejia (D)
Sipërfaqja
• Gjithsej	498,3 sq mi (1.290,6 km2)
• Land	469,1 sq mi (1.214,9 km2)
• Water	29,2 sq mi (75,7 km2)
Lartësia	233 ft (71 m)
Highest elevation (Mali Lukens)	5.075 ft (1.547 m)
Lowest elevation (Oqeani Paqësor)	0 ft (0 m)
Popullsia  (2020)
• Gjithsej	3.898.747
• Estimate  (2024)	3.878.704
• Rank	I 3-ti në Amerikën e Veriut I 2-ti në Shtetet e Bashkuara I 1-ri në Kaliforni
• Dendësia	8.205/sq mi (3.168/km2)
• Zona urbane	12.237.376 (SHBA: I 2-ti)
• Metro	12.927.614 (SHBA: I 2-ti)
• CSA	18.316.743 (SHBA: I 2-ti)
Emërtimet e banorëve	Angeleno, Angelino, Angeleño
PBB
• Metro	1.295 trilionë $ (2023)
• CSA	1.618 trilionë $ (2023)
Zona kohore	UTC−08:00 (PST)
• Verë (DST)	UTC−07:00 (PDT)
Kodet postare	List 90001–90084, 90086–90089, 90091, 90093–90097, 90099, 90101–90103, 90174, 90185, 90189, 90291–90293, 91040–91043, 91303–91308, 91311, 91316, 91324–91328, 91330, 91331, 91335, 91340, 91342–91349, 91352–91353, 91356–91357, 91364–91367, 91401–91499, 91504–91505, 91601–91609
Kodet e zonës	213, 323, 310, 424, 818, 747, 626
Kodi FIPS	Stampa:FIPS
ID e GNIS	Stampa:GNIS 4, Stampa:GNIS 4
Klima	Gjysmë e thatë e nxehtë (Bsh)
Faqja zyrtare	lacity.gov

Los Angeles, shqiptuar Los Anxheles, i njohur shpesh me inicialet LA, është qyteti i dytë më i madh në Shtetet e Bashkuara, qyteti më i populluar në shtetin amerikan të Kalifornisë, dhe qendra e Qarkut Los Angeles. I ndodhur në jug të Kalifornisë, Los Anxheles është i njohur për klimën e tij mesdhetare, diversitetin etnik dhe si një qendër e madhe e industrisë amerikane të argëtimit. Los Anxheles qëndron në një pellg të madh bregdetar rrethuar në tre anët nga male që arrijnë lartësinë mbi 3,000 m.

Los Anxheles banohej nga fiset Chumash dhe Tongva. Ai u pretendua nga Juan Rodríguez Cabrillo për Spanjën në vitin 1542, së bashku me pjesën tjetër të asaj që do të bëhej më vonë Alta Kalifornia. Qyteti u themelua zyrtarisht më 4 shtator 1781, nga guvernatori spanjoll Felipe De Neve. Ai u bë pjesë e Meksikës në 1821 pas Luftës Meksikane të Pavarësisë. Në vitin 1848, në fund të Luftës meksikano-amerikane, Los Anxheles dhe pjesa tjetër e Kalifornisë u blenë si pjesë e Traktatit të Guadalupe Hidalgo, duke u bërë pjesë e Shteteve të Bashkuara. Los Anxheles u inkorporua si një bashki më 4 prill 1850, pesë muaj para se Kalifornia të bëhej shtet.

Los Anxheles është një qytet global me një ekonomi të shumëllojshme në argëtim, kulturë, media, modë, shkencë, sport, teknologji, arsim, mjekësi dhe kërkim shkencor. Ai renditet i gjashti në Indeksin e Qyteteve Globale dhe i 9-ti në Indeksin e Fuqisë Ekonomike Globale. Qyteti është vendi i institucioneve të njohura që mbulojnë një gamë të gjerë të fushave profesionale dhe kulturore dhe është një nga motorët më të konsiderueshëm ekonomikë në Shtetet e Bashkuara. Los Anxheles përfshin Hollivudin dhe udhëheq botën në krijimin e prodhimeve televizive, videolojërave dhe muzikës së regjistruar. Ai është gjithashtu një nga më të mëdhenjtë në prodhimin e filmave. Los Anxheles priti Lojërat Olimpike Verore në vitet 1932 dhe 1984, dhe do të presë sërish ato të vitit 2028.

Qyteti

Një metropol i pafund

Vetë qyteti shtrihet në 1,290 km² dhe ka 4 milionë banorë, por e gjithë zona metropolitane (Los Anxhelesi i Madh) përfshin bashkinë me të njëjtin emër (ku bëjnë pjesë edhe qytete të tjera më të vogla si Long Beach, Santa Monica, West Hollywood, Pasadena, Beverly Hills, Malibu, etj.) dhe komunat fqinje si Orange, San Bernardino, Riverside dhe Ventura që krijojnë një tërësi urbane e cila mbulon 88,000 km² dhe rreth 17 milionë banorë. Për këtë arsye, Los Angeles konsiderohet "qyteti i automobilit", i përshkuar gjerë e gjatë me autostrada me 6 korsi.

Përzierje popujsh

Koreatown me qendrën apo Downtown në prapavijë

Popullsia e Los Anxhelesit është një ndër më të përzierat në botë. Bashkësia hispanike (e përbërë kryesisht nga emigrantë me origjinë meksikane e amerikano-qendrore) përbën rreth gjysmën e popullsisë, duke e bërë qytetin dygjuhësor. Bashkësitë e tjera të rëndësishme janë ato aziatike, veçanërisht kineze dhe koreane (kryesisht në lagjen Koreatown), iraniane dhe armene. Pabarazitë ekonomike ndërmjet bashkësive të ndryshme kanë bërë të mundshme revolta popullore shpesh herë.

Qyteti i kinemasë

Simboli i Hollivudit

Simbol i LA është shkrimi i famshëm në kodrat e Hollywood-it që tregon rëndësinë që ka pasur industria e kinemasë në historinë e qytetit. Sot Hollywood është një vend turistik, por studiot më të rëndësishme kinematografike janë zhvendosur përtej kodrave në luginën San Fernando dhe ajo çfarë mbetet prej viteve të arta janë yjet me emrat e artistëve në trotuar dhe lokalet e modës në bulevardin Sunset.

Qyteti i diellit

Los Anxheles ka klimë shkretinore me reshje të pakëta dhe me më shumë se 300 ditë me diell në vit. Përgjatë bregdetit klima ndryshon nga rrymat oqeanike të ftohta, por në brendësi temperaturat ditore kalojnë lehtë 35 gradë. Falë një rrjeti kanalesh që bartin ujin nga lumi Kolorado, LA është një qytet gjithashtu i pasur me mjedise tropikale.

Historia

Qendra e Los Anxhelesit

I filluar më 1781 nën emrin El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles sobre El Río Porciuncula nga misionarët katolikë kur Kalifornia ende i takonte Spanjës, Los Anxhelesi u themelua bashkë me Kaliforninë më 1850, kur popullata e qytetit ishte ende 1,610 persona. Deri më 1900 mbeti pak i populluar, por zbulimi i puseve të naftës dhe ndërtimi i ujësjellësit të projektuar nga William Mulholland i dhanë shtytje një zgjerimi që e ka sjellë atë në përmasat e tanishme.

Kultura

Universitete

Në Los Anxheles apo në zonat përreth ndodhen universitete të shumta. Universitetet publike janë:

• Universiteti i Kalifornisë, Los Anxheles (UCLA)
• Universiteti Shtetëror i Kalifornisë, Los Anxheles (CSULA)
• Universiteti Shtetëror i Kalifornisë, Northridge (CSUN)

Universiteti i Kalifornisë, Los Anxheles

Universitetet private që vlen të përmenden janë:

• Universiteti i Kalifornisë Jugore (USC)
• Universiteti Pepperdine
• Universiteti Loyola Marymount
• Kolegji Occidental
• Kolegji Otis i Artit dhe Dizajnit

Sistemi i kolegjeve dyvjeçare (community college) në qytet përfshin atë të Los Angeles City College, atë Los Angeles Pierce College, Los Angeles Valley College dhe Los Angeles Mission College.

Atraksionet

Tërheqjet turistike më të rëndësishme janë lagjja e Hollywood-it, dyqanet e Rodeo Drive dhe vilat e yjeve në Beverly Hills, parqet e njohura në Disneyland dhe Universal Studios. Vendndodhja e regjistrimeve të filmave më të rëndësishëm amerikanë mund të shihet përreth qytetit.

Sporti

Los Anxhelesi përfaqësohet në të gjitha sportet kryesore dhe të rëndësishme amerikane:

• Los Angeles Rams dhe Los Angeles Chargers në NFL (futboll amerikan)
• Los Angeles Lakers dhe Los Angeles Clippers në NBA (basketboll)
• Los Angeles Dodgers dhe Los Angeles Angels në MLB (bejsboll)
• Los Angeles Kings në NHL (hokej mbi akull)
• Los Angeles FC dhe LA Galaxy në MLS (futboll)
• Los Angeles Sparks në WNBA (basketboll për femra)

LA ka organizuar dy olimpiada (të X-tën dhe të XXIII-tën), finalen e Botërorit të Futbollit të vitit 1994, dhe do të presë sërish Lojërat Olimpike Verore në 2028.

Qytetet binjake

Bashkia e Los Anxhelesit

• Athina (Greqi)
• Auckland (Zelanda e Re)
• Berlini (Gjermani)
• Bordeaux (Francë)
• Busan (Kore e Jugut)
• Giza (Egjipt)
• Guangzhou (Kinë)
• Xhakarta (Indonezi)
• Lusaka (Zambi)
• Makati (Filipine)
• Mumbai (Indi)
• Nagoja (Japoni)
• Shën Petersburgu (Rusi)
• Salvador de Bahia (Brazil)
• Spliti (Kroaci)
• Teherani (Iran)
• Taipei (Tajvan)
• Vankuveri (Kanada)

Lidhje të jashtme

• Los Angeles Wiki Arkivuar 6 maj 2021 tek Wayback Machine