Balena

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Balena')
Shko te: navigacion, kërko
Balenat
Balenat nuk janë një takson, ato janë një grupim joformal i rendit Cetacea
Southern right whale.jpg
Balena e vërtetë jugore
Të dhëna
Klasifikimi i cetaceve
Familjet që konsiderohen balena

Familja Balaenidae
Familja Balaenopteridae
Familja Eschrichtiidae
Familja Cetotheriidae

Familja Monodontidae
Familja Physeteridae
Familja Kogiidae

Familja Ziphiidae

Balenë është emri i përbashkët për një grup gjërësisht të shpërndarë dhe të larmishëm të gjitarëve placentarë të detit. Është një grupim joformal brenda rendit Cetacea, zakonisht duke përjashtuar delfinët dhe derrat e detit. Dy nënrendet e balenave: balenat me mustaqe (të njohura thjeshtë si balena, Mysticeti) dhe balenat me dhëmbë (Odontoceti) mendohen të jenë ndarë rreth 34 milionë vjet më parë. Sot ekzistojnë tetë familje balenash: Balaenopteridae (balenat me hulli), Balaenidae (balenat e vërteta), Cetotheriidae (balenat e vërteta të vogla), Eschrichtiidae (balenat e hirta), Monodontidae (belugat dhe narvalët), Physeteridae (kashalotët), Kogiidae (kashalotët e vegjël dhe xhuxhë), dhe Ziphiidae (balenat me sqep).

Balena janë krijesa të oqeanit të hapur; ata ushqehen, riprodhohen, japin gji dhe rrisin të vegjëlit e tyre në det. Janë plotësisht të përshtatur me jetën nënujore sa që ata nuk janë në gjendje të mbijetojnë në tokë. Madhësia e balenave shkon nga 2.6 metra e 135 kilogram (kashaloti xhuxh) deri në 34 metra e 190 tonë tek balena e kaltërt, e cila është krijesa më e madhe që ka jetuar ndonjëherë. Kashaloti është grabitqari me dhëmbë më i madh në Tokë. Disa lloje shfaqin bimorfizëm seksual, ku femrat janë më të mëdha se mashkujt. Përveç balenave me dhëmbë (Odontoceti), ka edhe balena (Mysticeti) që në vend të dhëmbëve kanë pllaka të gjata me fletëza të brirta që quhen mustaqe balene, që kanë fomë theku dhe përdoren për të dëbuar ujin gjatë ushqyerjes me planktone dhe krille. Me anë të zgjerimit të gojës ato marrin sasi të mëdha të ujit. Balenat e lëmuara (Balaenidae) kanë koka që mund të përbëjnë deri në 40% të masës së tyre trupore për të marrë ujë. Balenat me dhëmbë, në anën tjetër, kanë dhëmbë konike për kapjen e peshkut ose kallamarëve. Balenat pa dhëmbë e kanë të zhvilluar mirë shqisën e nuhatjes, kurse balenat me dhëmbë e kanë të zhvilluar mirë shqisën e ndëgjimit të përshtatur edhe për ajër dhe për uj, që është e zhvilluar aq mirë sa disa balena mund të mbijetojë edhe nëse janë të verbra. Disa lloje, të tilla si kashalotët, janë përshtatur mirë zhytjes në thellësi të mëdha për të kapur kallamare dhe pre të tjera.

Taksonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Balenat janë pjesë e degës Laurasiatheria, e cila është kryesisht me gjitarë tokësor. Balenat nuk formojnë një degë ose rend; rendi Cetacea përfshin delfinët dhe derrat e detit, të cilët nuk konsiderohen të jenë balena.

Laurasiatheria
Ferae

(mishngrënësit dhe të ngjajshmit)


Perissodactyla

(kuajt, rinocerontët, tapirat)


Artiodactyla
Tylopoda

(devetë)


A


Derrat


C

Ruminants (bagëtitë, delet, antilopat)


W

Hipopotamët


Cetacea

Archaeocetes (Ambulocetus, Protocetus, Basilosaurus)



Mysticeti (balenat baleen)

(e vërteta, e hirta, me hulli)


Odontoceti (balenat me dhëmbë)

Delphinoidea (definët, derrat e detit, belugat)



Lipotoidea (delfinët e lumit)



Physeteroidea (kashalotët)



Ziphoidea (balenat me sqep)











Shiko dhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Refrencat[redakto | redakto tekstin burimor]