Meshari

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Meshari 300-vjeçar

Meshari është libri më i vjetër i botuar dhe përkthimi i parë liturgjik në gjuhën shqipe.[1][2] Libri u përkthye nga prifti Gjon Buzuku dhe u botua më 1555 nga italishtja e latinishtja, dhe ka qenë i destinuar për t’u përdorur nga priftërinjtë që vepronin në trojet shqiptare, gjatë shërbesave të tyre.[3] Në tre të katërtat vepra është meshar dhe në një të katërtën përmbante elemente të një libri të orëve apo lutjeve, dhe ndërmjet disa pjesë katekizmash dhe ritualesh.[4]

Historia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Veprën Buzuku nisi ta përkthente më 20 mars 1554 dhe e mbaroi me 5 janar 1955, gjatë Koncilit tridentin.[5] Kjo vepër u zbulua aty rreth 1743 nga Imzot Gjon Kazazi në Kolegjin e Propagandës Fide,[6] i cili e pagëzoi me emrin Meshari, emër që i ka mbetur sot e kësaj dite.[4] Vendosi të njoftonte menjëherë përmes një letre At Gjergj Guxetën, rektorin e seminarit arbëresh të Palermos. Pas pothuaj një shekulli letra e Kazazit dërguar Guxetës u shpluhuros nga Imzot Giuseppe Crispi. Pas një fushate kërkimore që nisi më 1909, u rizbulua nga peshkopi arbëresh Pal Skiroi.[6]

Skiroi lajmëroi të përkohshmet e kohës se do t'i bënte një studim veprës që më pas ta rishtypte, lajm ky që bëri bujë dhe shtyu françeskanët në Shkodër që të porositnin tri kopje fotografike.[7] Më 1930 P. Justin Rrota solli kopjen e parë fotografike të librit në Shqipëri, dhe qe ndër studjuesit e parë të veprës.[8]

Faqe nga Meshari

Përmbajtja[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Që në kohën e Kazazit, libri ishte i cungët; në gjendjen e parë vepra kishte 110 fletë ose 220 faqe, prej të cilave kishin mbijetuar 94 fletë ose 188 faqe. Tetë fletët e para që i mungojnë do të kenë patur frontespicin, titullin, vendin e botimin dhe mbase prejardhjen e vetë autorit.[5] Më 1932 filologu frëng Roques vuri re se tre të katërtat e librit ishin meshar dhe një e katërta ishte libra orësh, lutjesh.[4] Pjesën e tre të katërtave të veprës, Çabej e vëren që përmban "oficen e vogël të Zonjës, të shtatë psalmet pendestare, litanitë e shenjtvet, disa copë nga të ritualit e të katekizmit dhe meshët e së kremteve kryesore të vitit".[3]

Studime dhe botime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Të parën cekje të tekstit të Mesharit e bëri Krispi më 1853, kur e citoi në veprën e vet Memorie storiche su alcune costumanze delle colonie albanesi di Sicilia, por botoi edhe tekstin e dy fragmenteve të Mesharit me alfabetin që vetë kishte krijuar.[6]

Botimi i parë i plotë u bë më 1958 nga Namik Resuli, duke përfshirë një fotokopje dhe transkriptimin.[9] Botimi i punimit Il Messale të Resulit nga Biblioteka e Vatikanit mund të thuhet se ia riktheu në kujtesë Institutit të Gjuhësisë në Tiranë. Më 1963 Rrota i kërkoi Kostallarit një kopje të Mesharit që të mund të niste punën me transkriptimin, por drejtori i Institutit iu përgjigj se të vetmen kopje në disponim po e punonte Çabej.[10] Punim i cili u botua më dy vëllime më 1968 në Tiranë, ku vëllimi i parë ka një studim hyrës me tekstin e transliterimin e komplet tekstit, ndërsa vëllimii dytë përmban një faksimile të origjinalit si dhe transkriptimin fonetik.[9]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Pipa, Arshi (2014) [1978]. "Trilogia Albanica III: Albanian Literature: Social Perspectives" [Trilogjia Albanika III: Letërsia shqipe: Perspektiva shoqërore]. Përkthyer nga Primo Shllaku. Princi. f. 182.  978-9928-4090-9-6. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Kola, Prel (2007). Demiraj, Bardhyl (red.). "'Meshari' i Buzukut - vepër për kremtimin liturgjik". Nach 450 Jahren: Buzukus "Missale" und seine Rezeption in unserer Zeit: 2. Deutsch-Albanische Kulturwissenschaftliche Tagung in München vom 14. bis 15. Oktober 2005. Otto Harrassowitz Verlag: 253.  9783447054683. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ a b Vehbiu, Ardian (9 shtator 2013). "Para-Buzuku (II)". peizazhe.com. Marrë më 5 tetor 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ a b c Bulo, Jorgo (2007). "'Meshari' i Gjon Buzukut dhe Koncili i Trentos". Nach 450 Jahren: Buzukus "Missale" und seine Rezeption in unserer Zeit: 2. Deutsch-Albanische Kulturwissenschaftliche Tagung in München vom 14. bis 15. Oktober 2005. Otto Harrassowitz Verlag. f. 217.  9783447054683. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ a b Çabej, Eqrem (1977). "Gjon Buzuku dhe gjuha e tij". Studime gjuhësore. VI: 25. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ a b c Mandalà, Matteo (2007). "Buzuku në Sicili: studimet gjuhësore dhe filologjike të Imzot Pal Skiroit, Gaetano Petrotës dhe Marko la Pianës". Nach 450 Jahren: Buzukus "Missale" und seine Rezeption in unserer Zeit: 2. Deutsch-Albanische Kulturwissenschaftliche Tagung in München vom 14. bis 15. Oktober 2005. Otto Harrassowitz Verlag. ff. 225–227.  9783447054683. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ Mandalà 2007, p. 229.
  8. ^ Domi, Mahir (1965). "Justin Rrota (17.II.1889 - 20.II.1964)". Studime filologjike. 1: 219. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ^ a b Elsie, Robert (2005). Albanian Literature: A Short History. London: I.B.Tauris. f. 12.  9781845110314. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ^ Ndoja, Leka (2013). Tjetërsimi i veprës intelektuale gjatë komunizmit në Shqipëri. Tiranë: ISKK. f. 68.  978-9928-168-12-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)