Tef Curani

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Tefë Curani
Ministër i Financave
15 nëntor, 1920 – 16 tetor, 1921
Paraardhësi: Ndoc Çoba
Pasardhësi: Ahmet Dakli, Kolë Thaçi
Të dhënat personale
Lindi më: 5 gusht, 1865
Lindi në: Shkodër, Perandoria Osmane
Vdiq më: 14 prill, 1941
Vdiq në: Shkodër, Mbretëria Shqiptare (1939–43)
Kombësia: Shqiptare
Profesioni: nëpunës, sipërmarrës
Partia politike: Partia Përparimtare
Feja: I krishter katolik, më pas ortodoks

Tef Curani apo Stefë Curani (Shkodër, 5 gusht 1865 - 14 prill 1941) ishte veprimtar i çështjes kombëtare, botues, studjues, sipërmarrës, ministër dhe diplomat shqiptar. Nga Aurel Plasari mbahet bashkë me Ndoc Nikajn si hedhës i themeleve të historiografisë shqiptare me vëllimin T’nnollunat e Sccypniis më 1898[1].

Jeta[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lindi në mesin e një familje qytetare, i biri i Hilë Curanit dhe Sile Kovaçit. I ati kishte filanda mëndafshi në Prizren dhe marrëdhënie tregtare me Venecien dhe rajonin. Vdiq më 1872 duke e lënë djalin e tij të vetëm 7 vjeç.

Deri në përfundimin e shkollës fillore dhe të mesme pranë Kolegjit Ksaverian u rrit në mesin e familjes së përbërë nga e ëma Silja, teze Drandja dhe daja Ndoc. Në vijim të një kërkese austriake drejtuar klerit katolik, Arqipeshkvi i Shkodrës mons. Guerini rekomandoi Stefë Curanin për studime të larta në Austri. Në Vienë përfundoi studimet në shkencat ekonomike e n'ato politike-juridike me profil diplomacinë. Gjatë periudhës së studimeve universitare në Vienë, përveç gjermanishtes, Curani nxuri edhe anglisht, arabisht dhe persisht. Gjuhë të cilat bashkë me ato të nxëna në kolegjin e jezuitëve në vendlindje, do t'i jepnin një diapazon të gjerë kulturor, të cilin autoritetet austro-hungareze nuk do ta shpërfillnin. Fillimisht u punësua në Ministrinë e Jashtme të Perandorisë, në Sektorin e Ballkanit, ku u prit me simpati dhe përkrahje nga shefi i sektorit, baroni hungarez Thalloczy[2].

Curani njihet si autori i historisë së parë të Shqipërisë, e shkruar në gjuhën shqipe me librin e tij T'nnollunat e Sccypniis prei gni Gheghet, don don vênnin e vett (Aleksandri 1898) (të parën histori të Shqiperise mbahet që e ka shkruar frëngjisht prifti Jean-Claude Faveyrial mes viteve 1884 dhe 1889 dhe italisht e kish shkruar arbëreshi Francesco Tajani (Le istorie albanesi Salerno 1886).[3]

Mbas disa viteve në mërgim Stefa u kthye për herë të parë në Shkoder më 1908, me t'u shpallur Hyrrijeti[2], vit në të cilin hap edhe një shoqëri lundrimi[4]. Qe pjesëmarrës aktiv i Klubit "Gjuha Shqipe" hapur nga Kel Marubi.

Kur shpërtheu Lufta Ballkanike gjendej në Trieste, ku më 1913 u bë ndër nismëtarët e mbajtjes së Kongresit në atë qytet.

Gjatë qeverive Vrioni ka zyrën e ministrit të Financave, zyrë përmes së cilës bën përpjekje të vazhdueshme me përfaqësuesit e qeverisë italiane për të krijuar Bankën e Shqipnisë. Duke analizuar situatën ekonomike të vendit rezultoi se politikat financiare dhe legjislacionit doganor ulën mbi 4 herë defiçitin tregtare nga 1920 në 1921 nga 63,94 mil.fr.Ari në 15,47. Gjatë kohës së shërbimit të tij qe nismëtar për pajtimin e specialistëve, si në rastin e gjeologut çeko-austriak Dr. Ernest Novack të Universitetit Gjeologo-Minerar të Leobenit, Austri, dhe i propozon detyrën e Gjeologut të Shtetit. Në mars të vitit 1922 nënshkruhet kontrata ndërmet Min. të Punëve Botore dhe Bujqësisë Sejfi Vllamasi dhe gjeologut. Harta gjeologjike e hartueme nga Novack do të bëhej teksti themelor i studimeve gjeologjike shqiptare mbasi u përkthye më 1962 nga docenti Luan Peza.

Në vitin 1925 Stefë Curani emërohet anëtar i Këshillit të Përgjithshëm Administrativ të BKSH. Më 1931 emërohet me dekret mbretëror Komisar i Shtetit Shqiptar pranë BKSH me qendër në Romë, me rrogë mujore 20 napolona në muaj. Detyra që mbajti deri më 1939. Në mbledhjen e parë të Këshillit Administrativ, refuzoi kategorikisht që të jepte pëlqimin e tij që baza e arit, e cila garantonte monedhën shqiptare të zëvendësohej me liretën italiane që mbështetej në konventën ekonomike-doganore valutore midis qeverisë shqiptare e asaj italiane të 20 prillit 1939. Megjithëse e dinte që protesta e tij nuk kishte vlerë praktike, sepse aksionet e bankës zotnoheshin plotësisht nga italianët.

Curani me Zogun pati marrëdhënie korrekte pune, por gjithmonë refuzoi propozimet e ndryshme që të bëhej min. Financash më pas.

Ndërroi jetë më 14 prill 1941 në vilen e tij në fshatin e Rrencit, e u shti në dhé në Varrezat Ortodokse të Rusit me pjesëmarrje të gjerë e nderime të veçanta të popullit shkodran.[2]

Botime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Gjinaj M.; Mele M.; Elmazi M., "Bibliografi e librit shqip në fondet e Bibliotekës Kombëtare", Biblioteka Kombëtare, Tiranë, 2010 fq. 185 ─ ISBN 978-99927-731-8-5.
  2. ^ a b c Misja V., "Stefë Curani - Jeta dhe vepra", Shkodër: Shtjefni, 2006.
  3. ^ Elsie, Robert. "Jean-Claude Faveyrial: Histoire de l'Albanie" (në frëngjisht). Arkivuar nga origjinali origjinali më 17 qershor 2010. Marrë më 11 tetor 2010. Një parametër i panjohur |deadurl= është injoruar (Ndihmë!)
  4. ^ Dervishi K., Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet, Tiranë: "55", 2012. fq. 99. ISBN 978 9943 56 22 5