Mbreti Zogu I

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Ahmet Zogu)
Jump to navigation Jump to search
Ahmet Zogu
King Zog.jpg
Mbreti i Shqiptarëve
1 shtator 1928 – 8 prill 1939
Paraardhësi: Vendosja e monarkisë
Pasardhësi: Viktor Emanueli III
Presidenti i Shqipërisë
shkurt 1925 – 30 gusht 1928
Paraardhësi: Vendosja e republikës
Kryeministër i Shqipërisë
2 dhjetor 1922 – 25 shkurt 1924
Paraardhësi: Xhaferr bej Ypi
Pasardhësi: Shefqet bej Vërlaci
Të dhënat personale
Lindi më: 8 tetor 1895
Lindi në: Burgajet, Perandoria Osmane
Vdiq më: 9 prill 1961
Vdiq në: Suresnes, Paris, Francë
Kombësia: Shqiptar
Profesioni: Ushtarak, politikan
Bashkëshortja Mbretëresha Geraldinë
Fëmijë Leka Zogu I


Zogu I, Mbret i Shqiptarëve[1][2], formalisht Naltmadhnia e Tij Zog I Skëndërbeu III Mbret i Shqiptarëve, (Burgajet, 8 tetor 1895 - Paris, 9 prill 1961), i lerë Ahmet Muhtar Zogolli, e bëri Zogu më 1922, qe prijës i shqiptarëve prej 1922 deri më 1939. Shërbeu si Kryeministër (1922 - 1924), President (1924 - 1928) dhe Mbret (1928 - 1939).

Prejardhja dhe hapat e parë politik[redakto | redakto tekstin burimor]

Zogu u lind Ahmet Muhtar[3] bej Zogolli në kalanë e Burgajetit, në Perandorinë Osmane, djali i dytë i Xhemal pashë Zogollit, dhe djali i parë me gruan e tij të dytë, Sadije hanëm Toptani në 1895. Nga lisi i gjakut rrjedhte nga oxhaku i bejlerëve të Matit, të njohur prej katër shekujsh si bajraktarë të fiseve të atjeshme dhe, prej tre shekujsh, edhe si kajmekamë të trashëguar si mëkëmbës vendorë të sanxhakbeut të Ohrit dhe pas 1840 të valiut të Shkodrës[4].

Prej lisit të tamblit vinte nga Toptanët e Pishës, degë e Toptanve, bejlerët e plotfuqishëm të Krujës dhe Tiranës[5].

Mësimet e para i mori në vendlindje nga mësues privat si Sali Toron, Hysen ef. Cekën dhe Dervish Himën për gjuhën shqipe, Hafiz Muharremin për gjuhën turke, deri në moshën 13 vjeçare. Më 15 qershor 1905, largohet për në Stamboll dhe fillon studimet në "Numenu Tereki", dhe më pas vazhdoi shkollën e oficerëve. Kur u kthye në vendlindje më 17 gusht 1912, mënjanoi me ngadalë vëllain Xhelal bej Zogolli dhe i siguroi vetes parësinë e krahinës së Matit[6]. Mbron krahinën nga ndëhyrjet serbe dhe më pas e përfaqëson në Kuvendin e Vlorës bashkë me kushëririn e tij Dervish bej Biçakçiun[7]. Gjatë Luftës së Parë Ballkanike organizoi forcat e tij në Kakarriq kundër forcave serbo-malazeze[8].

Gjatë Lufta e Parë Botërore qëndroi fillimisht në Mat dhe me ardhjen e trupave austro-hungareze, u bashkua me trupën e tyre me gradën e kolonelit dhe i jepet një ordinancë-mbikëqyrës, toger Weber. Më 1916 mori nismën për thirrjen e një kongresi kombëtar në Elbasan. Më 11 nëntor 1916, një delegacion shqiptar, ku bënte pjesë koloneli i ri, ishte i pranishëm në Vjenë për të marrë pjesë në varrimin e perandorit Franc Jozef[9]. Qëndroi deri në dhjetor 1919 qëndroi në Vienë, ku fitoi përvojë të veçantë në oborrin perandorak austro-hungarez[8].

Qe ndër organizatorët e Kongresit të Lushnjes, të cilin e garantoi me matjanët e tij besnikë[8] dhe ndërmori hapin e parë për plotësimin territorial të shtetit shqiptar, si ministër i Brendshëm i qeverisë Delvina shkoi të merrte në dorëzim Shkodrën prej komandës franceze. Dhe më pas u gjend po ashtu përballë mësymjeve serbeKoplik.

11 shkurt 1920 pas kundërshtisë italiane për të mos lejuar vendosjen e qeverisë në kryeqytetin e vendit në Durrës, Zogu çan barrikadën dhe siguron vendosjen e qeverisë dhe Këshillit të Naltë në Tiranë. Më 6 mars 1920 së bashku me ministrin e Drejtësisë bën bashkimin e Shkodrës me pjesën tjetër të vendit. Në shkurt–nëntor 1920 stabilizon rendin në Shqipëri. Në nëntor 1920 suksesi i tij ngjall xhelozi dhe si pasojë e saj, qeveria jep dorëheqjen. Më 5 prill 1921 zgjidhet deputet i Partisë Popullore në Këshillin Kombëtar. Më 4 nëntor 1921, emërohet nga qeveria, komandant të operacioneve ushtarake për krahun lindor kundër serbëve dhe për çështjen e Mirditës. Më 14 dhjetor 1921 pas shtypjes së grushtit të shtetit vjen në Tiranë dhe siguron qetësinë e vendit. Më 24 dhjetor 1921 emërohet sërish ministër i Punëve të Brendshme.

Më 1922 e thjeshton mbiemrin nga Zogolli në Zogu.

Në mars 1922 i bën ballë rebelimit të forcave opozitare duke ruajtur kryeqytetin nga anarkia. Më 2 dhjetor 1922 për herë të parë emërohet kryeministër. Në këtë post, Zogu ishte i pari që nisi punën për hartimin e ligjeve organike të ministrive. Për këtë qëllim ai ngriti grupet e ekspertëve me nga dy përfaqësues për çdo ministri. Në shtator 1923 Zogu konfirmohet edhe si kryetar i Partisë Popullore. Në dhjetor 1923 Zogu arrin të sigurojë numrin më të madh të votave në zgjedhjet për Kuvendin Kushtetues, por pa arritur numrin e duhur për krijimin e qeverisë së re. Për herë të parë ai zgjidhet me dy mandate, në Dibër dhe në Durrës.

Më tej dha dorëheqjen dhe pas vrasjes së Rrustemit, gjendja u acarua. Në maj–qershor 1924 opozita organizoi Lëvizjen e qershorit. Qeveria “Vrioni” që u rrëzua më 10 qershor 1924 e kishte emëruar ditët e fundit të saj, komandant për shtypjen e grushtit të shtetit në veri.

Në qershor 1924 për të mos i dhënë rrugë gjakderdhjes, Zogu largohet në Jugosllavi me qindra përkrahës të tij. Gjykata politike e kundërshtarëve të tij politikë e dënon me vdekje në mungesë më 10 nëntor të po atij viti[10]. Në dhjetor me vendim të qeverisë Vrioni dhe me përkrahjen e fuqive të mëdha, Zogu rikthen legjitimitetin e rrëzuar në qershor 1924 me përkrahjen e trupave jugosllave, atyre bjellogardiste të gjeneralit Vrangel të drejtuar nga Sergei Ulagaj[11] dhe me vullnetarë shqiptarë të rekrutuar në viset shqiptare të zonave të ndikimit të Begollajve të Pejës, kunatit Ceno bej Kryeziu dhe pjesa më e madhe e parisë dibrane[12].

6 janar 1925 Këshilli i Naltë e dekreton kryeministër dhe ministër të Brendshëm.

Presidenti i parë i Republikës Shqiptare, Ahmet Zogu

25 janar 1925 Kuvendit Kushtetues shpalli Republikën Shqiptare. Dhjetë ditë më vonë, Ahmet Zogu u zgjodh nga Kuvendi Kushtetues, kryetar i republikës, duke qenë në të njëjtën kohë edhe kreu i pushtetit ekzekutiv. Gjatë kësaj kohe, Ahmet Zogu riktheu stabilitetin në vend, si dhe mundësoi nënshkrimin e marrëveshjeve të rëndësishme ekonomike, politike e ushtarake që forcuan pozitën e Shqipërisë.

1926 Zogu i kërkonte ministrit të Drejtësisë reformë të thellë në legjislacionin e vendit. Për këtë qëllim u formua me vendim të Këshillit të Ministrave më 5 gusht 1926, komisioni ligjpërgatitës, detyrat e të cilit u caktuan me ligjin e 30 nëntorit 1926.

Mbret i Shqiptarëve[redakto | redakto tekstin burimor]

Shiko edhe: Ushtria Mbretërore Shqiptare; Përshëndetja zogiste; Hymni i Mbretnisë; Monarkia Shqiptare

Pas zgjedhjeve të parakohshme më 25 gusht 1928, u propozua ndërrimi i formës së qeverisjes, u formua komisioni statutor, i cili propozoi ndërrimin e formës së regjimit nga republikë në monarki. Ky propozim u hodh në votim dhe parlamenti më 30 gusht 1928, vendosi që Asambleja Kushtetuese të proklamojë Shqipërinë Mbretëri Demokratike Parlamentare të Trashëgueshme.

Monumenti i Mbretit Zog në Burrel - foto nga dhjetori i vitit 2017.

Zogu betimin e bëri mbi Kuranin dhe Biblën:

Unë Zogu, Mbret i Shqiptarëve, në çastin në të cilin po hudh kambën mbi Thronin e Mbretnís Shqiptare dhe po marr në duer Pushtetin Mbretnuer, betohem përpara fuqisë së Zotit me mbajtë Bashkimin Kombëtar, Independencën e Shtetit dhe Tokat. Betohem edhe të mbahem besnik ndaj Statutit dhe të veproj mbas pikave të tij dhe mbas ligjeve që ndodhen në zbatim, duke pas parasysh kurdoherë të mirën e popullit. Zoti më ndihmoftë”.

U miratua Statuti Themeltar i 1928. Për disa javë ambasadori jugosllav në Tiranë ishte i padisponueshëm për komente dhe ministri i Jashtëm jugosllav deklaroi se ishte shumë i zënë për t’u takuar me të dërguarin shqiptar në Beograd. Ato përdorën si pretekst faktin se Zogu kishte zgjedhur titullin “Mbret i Shqiptarëve” dhe jo “Mbret i Shqipërisë” çka interpretohej si deklaratë autoriteti edhe mbi shqiptarët etnikë në Kosovë. Ky kundërshtim ishte parashikuar dhe diplomatët francezë veçanërisht kishin lobuar për titullin që do shkaktonte reagim. “Froni më është ofruar nga shqiptarët prandaj unë s’kam si quhem ndryshe veçse mbret i shqiptarëve”, argumentonte monarku. Beogradi e njohu mbretërinë më 18 shtator. Njohja italiane kishte qenë aq e shpejtë, si për të theksuar sponsorizimin e italian të regjimit.

27 prill 1938 martohet me konteshën hungareze Geraldina Appony, ku veshjet e dasmës, si zakonisht, vinin nga dora e Gjon Lacës.

Jeta si mbret[redakto | redakto tekstin burimor]

Megjithëse u lind si aristokrat dhe bej i trashëgueshëm, mbreti Zog u injorua disi nga monarkët e tjerë në Evropë sepse ishte një monark i vetëshpallur që nuk kishte lidhje me asnjë familje tjetër mbretërore evropiane. Sidoqoftë, ai kishte lidhje të forta me familjet mbretërore myslimane të botës arabe, sidomos në Egjipt, dinastia mbretërore e të cilit kishte origjinë shqiptare. Si mbret, Zogu u nderua nga qeveritë e Italisë, Luksemburgut, Egjiptit, Jugosllavisë, Francës, Rumanisë, Greqisë, Belgjikës, Bullgarisë, Hungarisë, Polonisë, Çekosllovakisë dhe Austrisë[2].

Zogu ishte i fejuar me të bijën e Shefqet bej Vërlacit para se të bëhej mbret. Sidoqoftë, pasi u bë mbret ai ndërpreu lidhjen që kishte

Në prill të vitit 1938, Zogu u martua me konteshën Geraldine Apponyi de Nagy-Appony, një aristokrate katolike e cila ishte gjysmë hungareze dhe gjysmë amerikane. Ceremonia u transmetua në të gjithë Tiranën nëpërmjet Radio Tiranës, e cila u bë e ditur zyrtarisht nga monarku 5 muaj më vonë. Fëmija i tyre i vetëm Princi i Kurorës Leka, lindi në Shqipëri më 5 prill 1939.

Atentatet[redakto | redakto tekstin burimor]

23 shkurt 1924 për shkak se Zogu me anë të një koalicioni me independentistët siguroi një shumicë të re, iu organizua një atentat brenda Kuvendit Kushtetues. Zogu plagoset gjatë hyrjes së tij në parlament nga Beqir Valteri me 24 shkurt. Tek po hynte në derë, Valteri qëlloi tri herë e Zogu mori dy plumba kalimthi, njëri në kofshë dhe tjetri në baqth. Plagët iu lidhën përkohësisht nga dr. Simonidhi.

I shoqëruar me një eskortë të fuqishme, kryeministri u strehua në shtëpinë e tij, dhe filloi të kurohej. Takoi atentatorin, të cilit iu premtua falje nëse rrëfente gërgasësin real, kësodore u implikua Avni Rrustemi. Atentat në të cilin ishin implikuar edhe Sali Hidri (Hoxha), Sejfulla Malëshova, Omer Nishani, etj[13].

Më 20 shkurt 1931 në një vizitë në Vienë, pasi ndoqi operën "Der Bajazzo" ("Pagliacci") i bëhet një atentat nga A. Çami e N. Gjeloshi. Atentatorët qëlluan nëntë herë mbi mbretin dhe suitën e tij, duke vrarë majorin Llesh Topallaj dhe plagosur ministrin e oborrit Eqrem Libohovën, të dy me pasaporta diplomatike jugosllave dhe që ndihmoheshin nga "Bashkimi Kombëtar"[14].

Ceremonia martesore

Mërgimi[redakto | redakto tekstin burimor]

7 prill 1939 duke mos pranuar kushtet e pushtimit fashist, largohet nga Shqipëria. Më 8 prill 1939 vendoset në Greqi dhe fillon jetën në mërgim. Duke iu trembur një reagimi negativ nga ana e qeverisë italiane autoritetet greke informuan menjëherë Romën se mbreti dhe suita e tij prej 113 vetësh nuk do të lejoheshin që të organizonin kurrfarë veprimtarie politike në Greqi. Hapi tjetër ishte ushtrimi i një presioni të vazhdueshëm ndaj mbretit që të largohej nga Greqia. Gjithashtu fillon organizimin e rezistencës së armatosur. Më 2 maj 1939 familja mbretërore e shoqëruar nga tetë vetë mbërriti në Turqi, ku u prit edhe nga shqiptarët atje. Në Stamboll mbreti gjeti shumë përkrahës të tij me të cilet pati mundësi të takohej pasi turqit u ruheshin më pak italianëve sesa grekët. Për shkak të fjalëve që u përhapën në lidhje me ngjitjen sërish në fron, e kjo mund të bëhej e mundur vetëm me ndihmën e një Fuqie të Madhe, shumë shpejt ai u largua dhe nga Turqia dhe i hodhi sytë drejt Britanisë. Informoi ambasadorin n'Ankara për dëshirën e tij për t'u vendosur në Londër. Përgjigjja i erdhi në mes të qershorit pasi mbreti u zotua se nuk do të përfshihej në ndonjë aktivitet politik. Me qëllim që të shmangte një udhëtim pranë kufinjve t'Italisë ose përmes Gjermanisë, Zogu dhe suita e tij u detyruan të ndërmarrin një udhëtim të gjatë përmes Europës Lindore e Qendrore, i cili përfshiu etapa ndalesash në Rumani, Poloni, Lituani, Finlandë e Suedi. Më 2 korrik 1939, mbërrin në Rumani ku pritet nga Mbreti Karol i Rumanisë. Më 15 gusht 1939, mbërrin në Paris, ku vendoset dhe merr me qira një shtëpi. Këtu vihet në kontakt me autoritet më të larta të Francës duke u kërkuar atyre leje për të ushtruar njëfarë aktiviteti politik. Kjo kërkesë iu refuzua megjithatë ai qëndroi në Francë deri në prag të pushtimit të saj nga gjermanët.

Në mesin e 1940 Mbreti Zog mbërriti në Britaninë e Madhe me eskortën e vet të përbërë nga 35 vetë, u vendos në hotelin "Ritz". Qe mjaftueshëm aktiv në shtypin perëndimor, në të cilin numëroheshin dhjetëra intervista dhe shkrime për të në gazetat më të njohura britanike. Në një intervistë për gazetën Manchester Guardian më 12 shtator 1942, lakoi mundësinë për një Federatë Ballkanike[15].

Komiteti i Fshehtë i Stambollit[redakto | redakto tekstin burimor]

Në vjeshtën e 1940 disa përkrahës të Zogut në Stamboll formuan Komitetin e Fshehtë, të organizuar nga kol. F. Stërling me pjesëmarrës M. Konicën, B. Merxhanin, H. Delvinën, A. Sylën dhe A. Dibrën. Detyra e tij ishin të merreshin me çështjet shqiptare si dhe anglezët të kishin një organ informativ. Për komitetin kishte dijeni Musa Juka. Komiteti paguhej nga një zyrë angleze që quhej EAC (Economic Advisory Committee)[16].

18 mars 1946, vendoset në Egjipt mbasi merr një ftesë nga Mbreti Faruk i Egjiptit.

Në pasluftë, më 29 gusht 1955, mbërrin në Francë dhe vendoset në fillim në Paris. Më vonë në Kanë ku dhe ndërron jetë, në spitalin “Foch”, më 8 prill 1961.

Trashëgimia politike[redakto | redakto tekstin burimor]

Riatdhesimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Kundërshtarët[redakto | redakto tekstin burimor]

Kur u kurorëzua, nga Viena Fan Noli e denoncoi si “një krim i urryeshëm ndaj shqiptarëve”. Monarkia zogiste ishte një “një farsë e përgatitur në Romë dhe e vënë në jetë në Tiranë”. Bejlerët e dëbuar në lëvizjen rivale “Bashkimi Kombëtar” ishin po aq të indinjuar.

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Pearson O.. Albania in the Twentieth Century: a history. I.B. Tauris. 2006. fq. 568. ISBN 1-84511-013-7.
  2. ^ a b Royal Ark
  3. ^ Burime tjera e kanë Ahmad Mukhtar. Në shqip Myftar, kryeplak.
  4. ^ Vlora E. & Godin M., Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri, përkthyer nga Afrim Koçi, Tiranë: 55, 2010, fq. 208. ISBN 978-99943-56-83-6
  5. ^ Selmani H., Nga notimet e Zogut I, mbretit të Shqiptarëve, Tiranë: Kristalina-KH, 2008, fq. 19-20.
  6. ^ Vlora E., Kujtime 1885-1925, përktheu Afrim Koçi, Tiranë: IDK, fq. 613. fq. 451. ISBN 99927-780-6-7
  7. ^ Vlora E.Kujtime: 1885-1925, Tiranë: IDK, 2008, fq. 453. ISBN 99927-780-6-7
  8. ^ a b c Dervishi K., Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet, Tiranë: 55, 2012. fq. 259. ISBN 9789994356225
  9. ^ Tourenne J., Jeta e djaloshit Ahmet Zogu në Vjenë: [pjesë nga romani "Një mbret në Shqipëri" i autorit Jean-Luc Tourenne, sjellë në shqip nga shtëpia botuese "Eugen" me përkthimin e Dashnor Kokonozit], Gazeta shqiptare. - Nr. 6082, 8 gusht, 2013, f. 20 - 21.
  10. ^ Krasniqi A., Dekretet e Nolit për gjyqet politike shtetrrethimin dhe propagandën, Shqiptarja.com, 27 qershor 2014.
  11. ^ Врангелове команде у Врању и Скопљу (shqip. Komanda e Vrangelit në Vranjë dhe Shkup). // Politika, 4 Dhjetor 2017, fq. 19.
  12. ^ Daci F., Si e solli Jugosllavia Ahmet Zogun në fron, Koha Jonë, 5 shtator 2015.
  13. ^ Dervishi K., Lëvizja komuniste në vitet 1924-1944 dhe formimi i PKSH-së, Tiranë: 55, 2016. ISBN 978-9828-106-38-4
  14. ^ Pearson O., Albania in the Twentieth Century, A History: Albania and King Zog, 1908-39, I.B.Tauris, 2004, fq. 331. ISBN 9781845110130
  15. ^ Kapri, Erald (2017). "Sekretet e Luftës: Shqipëria tjetër në dokumentet britanike". Instituti i Studimeve Historike "Lumo Skëndo". pp. 491–498. ISBN 978-9928-4416-3-8. 
  16. ^ Dervishi K., Margaret Hezllak dhe shërbimi i saj ndaj çështjes shqiptare, 55, Nr. 6315, fq. 16-17, 16 dhjetor 2015.

Shiko edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Commons-logo.svg         Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Ahmet Zogu


Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]