Mbretëria Shqiptare (1943–44)

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Mbretëria Shqiptare
Königreich Albanien
Shteti klient i Gjermanisë naziste

1943–1944
 

Flamuri Stema
Motoja
"Shqipëria Shqiptarëve, Vdekje Tradhëtarëvet[1]
Himni
Himni i Flamurit
Mbretëria shqiptare në vitin 1943
Kryeqyteti Tirana
Gjuhë shqipja
Feja Muslimanët suni
Bektashianët
Katolikët
Ortodoksët
Qeveria Monarki kushtetuese
Regent
 -  1943–1944 Mehdi Frashëri
Kryeministri
 -  1943 Mehdi Frashëri
 -  1943–1944 Rexhep Mitrovica
 -  1944 Fiqri Dine
 -  1944 Ibrahim Biçakçiu
Legjislatura Kuvendi
Periudha historike Lufta e Dytë Botrore
 -  Marrja gjermane 8 Shtator 1943
 -  Humbja gjermane 29 Nëntor 1944
Valuta Franga (1943–1944)
Sot pjesë e  Shqipëria
 Serbia
 Mali i Zi
 Maqedonia
 Kosova
  1. ^ Albania in Occupation and War: From Fascism to Communism 1940–1945 by Owen Pearson [1]
a. Kryetar i Këshillit të Lartë të Regjencës.
b. ^ Shteti i njohur pjesërisht.
Kujdes: Vlera për parametrin "emri_dhanore"|- style="font-size: 85%;" Kujdes: Vlera e specifikuar për "kontinenti"

Mbretëria shqiptare (Gjermanisht: Königreich Albanien) ekzistonte si një vend i pavarur de jure, midis viteve 1943 dhe 1944. Para armistikës midis Italisë dhe forcave të armatosura aleate më 8 shtator 1943, Shqipëria kishte qenë në një de jure personale bashkimi dhe ishte de facto nën kontrollin e Mbretërisë së Italisë. Pas armëpushimit dhe daljes italiane nga Boshti, forcat ushtarake gjermane hynë në Shqipëri dhe hynë nën ndikimin gjerman.

Gjermanët favorizuan Ballin Kombëtar mbi legalistët e Mbretit Zog I dhe për këtë arsye Balli Kombëtar ishte përgjegjës për Shqipërinë nën sundimin gjerman. Shqipëria nën Ballin Kombëtar përfshinte pjesën më të madhe të Kosovës, si dhe Maqedoninë Perëndimore, qytetin e TutinitSerbinë Qendrore dhe një rrip të Malit të Lindjes. Ishte politika e Ballit Kombëtar që të ketë të gjitha territoret e populluara shqiptare nën një shtet.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Pushtimi gjerman dhe ndërtimi i një Shqipërie gjermane[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Historia e Shqipërisë

Në pritje të një pushtimi të tillë, Wehrmacht hartoi një seri planesh ushtarake për të vepruar kundër zotërimeve italiane në kodrën e quajtur Konstantin në Ballkan. Dhe për një natyrë më të drejtpërdrejtë, njësitë e seksionit II të Inteligjencës Ushtarake Gjermane (Abwehr) u dërguan në Mitrovicë (Kosova e sotme) në prill 1943, në një përpjekje për të fituar ndonjë ndikim në mesin e numrit gjithnjë në rritje të shqiptarëve të pakënaqur me italianët. Edhe më drejtpërdrejt, në korrik dhe gusht 1943, ushtria gjermane zinte aeroportet dhe portet shqiptare, me sa duket për të mbrojtur Shqipërinë italiane nga mundësia e një pushtimi aleat. Nga mesi i gushtit në Shqipëri kishte rreth gjashtë mijë trupa gjermane.[1]

Masa e parë politike e bërë nga Ministria e Jashtme para pushtimit ishte emërimi i Hermann Neubacher, një ish-kryebashkiak i Vienës, si përfaqësuesi i posaçëm i Ribbentrop për Evropën Juglindore. Neubacher, tashmë aktiv në Ballkan si përfaqësues i Hitlerit për shqetësimet ekonomike, do të bëhej figura kryesore gjermane në Ballkan gjatë gjysmës së dytë të luftës. Megjithëse ai nuk u caktua zyrtarisht Shqipërinë si pjesë e përgjegjësisë së tij deri më 10 shtator. Përveç emërimit të Neubacher, major Franz von Scheiger u dërgua në Mitrovicë. Scheiger, i cili kishte qenë në Shqipëri përpara si oficer në ushtrinë austro-hungareze, ishte i njohur me shumë politikanë shqiptarë të luftës së dy luftërave të influencës në baza personale.[1]

Gjermanët planifikuan të ndërtonin një Shqipëri të pavarur neutrale e kontrolluar nga një qeveri miqësore ndaj gjermanëve. Pasi Marrëveshja Mukje u thye nga partizanët shqiptarë, lufta shpërtheu midis partizanëve shqiptarë (të cilët u mbështetën nga partizanë jugosllavë, të cilët nga ana e tyre ishin mbështetur nga Aleatët[2] dhe Balli Kombëtar.

Pas kapitullimit të forcave italiane më 8 shtator 1943, trupat gjermane zunë me shpejtësi Shqipërinë me dy divizione. Gjermanët formuan një "qeveri neutrale" në Tiranë me Ballin Kombëtar.[3][4][5][6]

Shqipëria si një shtet i pavarur[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjermanët synonin ngritjen e një administrate autonome dhe u përpoqën të bindnin udhëheqësit shqiptarë që të formonin një qeveri për të marrë vetë administrimin e vendit. Shumë ngurruan, veçanërisht kur u përhapën thashethemet se forcat britanike po përgatiteshin për të pushtuar Shqipërinë. Liderët shqiptarë të Kosovës, megjithatë, duke kuptuar se një humbje gjermane do të nënkuptonte një kthim në sundimin jugosllav, ishin më të gatshëm të bashkëpunonin. Më 14 shtator 1943, atëherë u krijua një qeveri shqiptare nën Ibrahim Biçaku të Elbasanit, Bedri Pejani dhe Xhafer Deva të Kosovës.[1] Asambleja Kombëtare, e përbërë nga 243 anëtarë, filloi të funksionojë më 16 tetor 1943, duke zgjedhur një Këshill të Lartë të Regjencës prej katër anëtarësh për të qeverisur vendin.[1]

Qeveria e re, e cila premtoi të mbetet neutrale në luftë, arriti të rivendosë një stabilitet të mirë.[1] Sistemet e administratës dhe të drejtësisë funksionuan edhe një herë, dhe shkollat ​​shqiptare u rihapën në të gjithë Shqipërinë veriore dhe qendrore. Janë ndërmarrë hapa për të zbatuar një reformë të tokës.[1]

Më 13 korrik 1944, Shqipëria arriti pavarësinë formale nën regjimin gjerman. Shqipëria kishte një status të ngjashëm me atë të Kroacisë dhe Sllovakisë, që kishte sovranitet relativ nën Gjermaninë Naziste. Regjimi Ustashi i Ante Paveliç në Kroaci zgjeroi njohjen e tyre për shqiptarët.[1]

Fundi i Luftës së Dytë Botërore dhe fillimi i komunizmit[redakto | redakto tekstin burimor]

Me krijimin e Aleancës së Madhe, gjermanët filluan të humbasin luftën. Me situatën e tanishme duke favorizuar komunistët, partizanë filluan një sulm të plotë në gjermanët dhe Ballin Kombëtar. Zyrtarët ndërlidhës britanikë në Shqipëri vunë në dukje se komunistët po përdorin armët që morën për të luftuar me shokët e tyre shumë më tepër sesa për të ngacmuar gjermanët.[7] Perëndimi vuri në dukje se komunistët nuk mund të kishin fituar pa furnizimet dhe armatimet nga britanikët, Amerika dhe Jugosllavia[7] dhe se LNC-ja nuk kishte frikë nga vrasja e burrave të tyre në vend[8].

Qeveria[redakto | redakto tekstin burimor]

Këshilli i Lartë i Regjencës[redakto | redakto tekstin burimor]

Ushtar gjerman i Wehrmacht duke folur me një shqiptar

Artikulli kryesor: Krerët e Shtetit Shqiptar

Pasi Bashkimi me Italinë u shpërbë zyrtarisht; shumë prej ligjeve të miratuara pas pushtimit italian u anuluan dhe Shqipëria u shpall e lirë, neutrale dhe e pavarur.[1] Në të njëjtën kohë, asambleja e revokoi projektligjin e qershorit 1940, i cili deklaroi se Shqipëria ishte një luftë e ndërlikuar me Italinë. Asambleja njoftoi se Shqipëria do të qeveriset nga një regjizëm prej katër përfaqësuesish nga secila nga katër bashkësitë fetare të Shqipërisë[1], për pjesën e mbetur të luftës. Gjermanët kishin krijuar një qeveri të ngjashme me atë që kishte vendosur pas tërheqjes së princit Wied në shtator 1914, duke treguar një vlerësim jo vetëm për historinë shqiptare, por edhe për përbërjen fetare të Shqipërisë.

Lef Nosi u zgjodh si përfaqësuesi ortodoks.[1] Duke përfaqësuar myslimanët sunitë, gjermanët ishin në gjendje të tërhiqnin Fuat Dibra, një pronar toke nga Shqipëria e re, e cila, si Nosi, pati një rekord të gjatë dhe të shquar. Ndryshe nga të tjerët, Dibra kishte shërbyer në kabinetin kolaboracionist të Mustafa Krujës, por në nëntor 1942 ai ishte zgjedhur në komitetin qendror të Ballit Kombëtar dhe për këtë arsye ishte diçka e kapur për gjermanët, ai u zëvendësua nga Cafo Beg Ulqini[1]. Katolikët shqiptarë u përfaqësuan nga paraardhësi i françeskanëve në Shkodër, Ati Anton Harapi, i cili mbante lidhje me të dy kosovarët dhe partizanë shqiptarë. Mësim i emërimit të tij, emisarët partizanë u përpoqën pa sukses ta pengonin atë nga pranimi. Hermann Neubacher duket se kishte zhvilluar një marrëdhënie të ngrohtë personale me Harapi, pjesërisht për shkak se Harapi kishte marrë pjesë në edukimin e tij në shkollën e manastirit Meran dhe Hall në Tirol. Mehdi Frashëri, një musliman bektashian, ishte një nga shqiptarët më të respektuar të jetesës. Ai pranoi të kryesonte Këshillin e Regjencës.

Udhëheqja e këshillit fillimisht ishte projektuar për të rrotullohen, por Lef Nosi refuzoi për arsye shëndetësore dhe Anton Harapi argumentoi se si një murg katolik ai nuk mund të pranonte asnjë pozicion në të cilin ai do të detyrohej të sanksiononte dënimin me vdekje.

Pasi u zotua, regjenca u zhvendos për të formuar një qeveri të përhershme, e cila do të fillonte procesin e përfundimit të kaosit dhe stabilizimin e Shqipërisë. Pas negociatave të shpejta, më 5 nëntor, u prezantua një qeveri e kryesuar nga kosovari Rexhep Mitrovica.

Ushtria[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore

Ushtarë shqiptarë dhe gjermanë pranë një tanku italian

Ballistët dhe forcat gjermane u përpoqën fort kundër komunistëve pas formimit të qeverisë neutrale.[9] Ballistët shkatërruan një grup mjaft të madh partizan komunist në jug-perëndim të Tiranës.[9] Forca partizane e rreth 2.000 të fuqishmëve u asgjësua. Me humbjen e forcave të tjera partizane, komunistët shqiptarë u tërhoqën taktikisht, duke krijuar luftë guerrilase për të luftuar Balli Kombëtaren. Ballistët, së bashku me gjermanët, pushtuan rajonin e Çamërisë (bashkëpunimi çam shqiptar me Boshtin).

Në Kosovë dhe në Maqedoninë perëndimore, kur ishte pjesë e shtetit të pavarur të Shqipërisë, forcat gjermane dhe Balli Kombëtar patën rastin të bënin luftime me partizanë jugosllavë. Kur Maqellarja, në mes të Dibrës dhe Peshkopisë, u ringjall nga Brigada e pestë partizane, gjermanët me ndihmën e forcave balliste të Xhem Hës nisën një sulm nga Dibra, duke mundur partitë.[10] Fiqri Dine, Xhem Hasa dhe Hysni Dema, si dhe tre Majors gjermane drejtuan fushata ushtarake kundër partizanëve shqiptarë dhe jugosllavë.[11]

Partizanët shqiptarë dhe jugosllavë ishin kërcënimi kryesor për Shqipërinë, por jo forca e vetme. Në rajonet e Sanxhakut që ishin pjesë e shtetit të pavarur të shqiptarëve, forcat çetnike ngacmonin popullatën lokale. Forcat Xhemail Koniqani dhe Ballist nën Shaban Polluzha me sukses i larguan forcat çetnike nga Pazari i Ri (Sanxhaku ndryshe) dhe e shtypën kështjellën e tyre në Banja.[12]

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

20 frangat.

Kur gjermanët hynë në Tiranë, ata shpresonin të gjenin para të mjaftueshme në Bankën Kombëtare të Shqipërisë për të paguar trupat e tyre. Kjo do të konsiderohej një hua. Por ata gjetën vetëm tridhjetë milionë franga dhe shpenzimet e përgjithshme për ushtrinë gjermane në Shqipëri u treguan rreth dyzet milionë franga në muaj.[1] Me një farë mase urgjence, ata u kthyen tek autoritetet gjermane në Romë, ku një bastisje komando SS kishte kapur kohët e fundit 120 milionë franga në shënime, pllaka, njëzet e tre thasë me monedha ari dhe njëzet e nëntë raste prej shufrave prej ari nga degë e Bankës Kombëtare të Shqipërisë.[1] Ari u dërgua në Berlin dhe shënimet u dërguan në Tiranë. Shumat thelbësore u transferuan menjëherë në Bankën Kombëtare të Shqipërisë në Tiranë.[1]

Paratë u përdorën për të paguar trupat gjermane në Shqipëri dhe Mal të Zi. Gjithashtu u përdor për financimin e projekteve ndërtimore gjermane, siç janë ndërtesat, rrugët, riparimet rrugore, aeroportet dhe vendosjet e armëve bregdetare.

Monedha[redakto | redakto tekstin burimor]

Monedha e përdorur në Shqipëri ishte Franga e Artë Shqiptare.[1]

Ideologjia[redakto | redakto tekstin burimor]

Shiko më shumë: Balli Kombëtar

Sipas Mit'hat Frashërit, themeluesit të Ballit Kombëtar, krahinat shqiptare nën Perandorinë Osmane u ndanë padrejtësisht gjatë Luftës së Parë Botërore midis Jugosllavisë dhe Greqisë.[13]

Shiko edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Fischer, Bernd Jürgen (1999). Albania at War, 1939–1945. Purdue University Press. ISBN 1-55753-141-2.
  2. ^ Tito, Mihailovic, and the allies, 1941–1945 By Walter R. Roberts
  3. ^ Richard Morrock The Psychology of Genocide and Violent Oppression: A Study of Mass Cruelty
  4. ^ Philip J. Cohen, David Riesman. Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History. Texas A&M University Press, 1996 ISBN 978-0-89096-760-7, p. 100.
  5. ^ Nigel Thomas, Peter Abbott. Partisan warfare 1941–45. Osprey Publishing, 1983, ISBN 978-0-85045-513-7, p. 27: "Balli Kombetar, however, preferred German rule to Italian and, believing that only the Germans would allow Kosovo to remain Albanian after the war, began to collaborate.".
  6. ^ Tom Winnifrith. Badlands, borderlands: a history of Northern Epirus/Southern Albania "Balle Kombetar, strongly Albanian nationalist, Muslim and at times pro-German". Duckworth, 2002, ISBN 978-0-7156-3201-7, p. 26:
  7. ^ a b Frances Trix. The Sufi journey of Baba Rexheb. Marrë 3 Gusht 2011
  8. ^ Irene Grünbaum, Katherine Morris. Escape Through the Balkans: The Autobiography of Irene Grünbaum. Marrë 3 Gusht 2011.
  9. ^ a b Owen Pearson. Albania in Occupation and War: From Fascism to Communism 1940–1945. Marrë 4 Gusht 2011
  10. ^ Owen Pearson. Albania in the twentieth century: a history, Volume 2. Marrë 12 Gusht  2011
  11. ^ Owen Pearson. Albania as dictatorship and democracy: from isolation to the Kosovo War
  12. ^ "Nezavisna revija Sandzak".
  13. ^ Robert Elsie. "Balli Kombëtar: The Ten-Point Programme". Arkivuar nga the original në 17 Korik 2011.