Edi Rama

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Edi Rama
Edi Rama 2014.jpg
Kryeministër i Shqipërisë
2013 – aktiv
Paraardhësi: Sali Berisha
Kryetar i Bashkisë Tiranë
2000 – 2011
Paraardhësi: Albert Brojka
Pasardhësi: Lulzim Basha
Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve
1998 – 1999
Paraardhësi: Arta Dade
Pasardhësi: Esmeralda Uruçi
Kryetar i Partisë Socialiste të Shqipërisë
2005 – aktiv
Paraardhësi: Fatos Nano
Të dhënat personale
Lindi më: 4 korrik 1964
Lindi në: Tiranë
Kombësia: Shqiptar
Profesioni: Politikan, Piktor, Basketbollist
Partia politike: Partia Socialiste
Edi Rama
Edi Rama
Kryeministër i Shqipërisë


Edi Rama lindi më 4 korrik 1964 është ish-basketbollist, ish-pedagog, piktor, publicist dhe politikan shqiptar.[1] Kryetar i Partisë Socialiste të Shqipërisë që nga viti 2005 dhe Kryeministër i Shqipërisëprej vitit 2013. Para zgjedhjes së tij si kryeministër, Rama mbajti një numër postesh qeveritare dhe diplomatike. Për më tepër, ai më parë ka shërbyer si Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve nga 1998 në 2000. Më pas ai u bë kryebashkiak i Tiranës për të paktën tre mandate nga viti 2000 deri në vitin 2011.

Rama u lind dhe u rrit në Tiranë. Pas diplomimit nga Akademia e Arteve në vitin 1982, ai kaloi katër vjet në Francë për të krijuar një karrierë artistike. Më pas, duke u kthyer në Shqipëri në vitin 1998, për shkak të varrimit të babait të tij Kristaq Rama, ai zyrtarisht filloi karrierën e tij politike. Pas kësaj, ish-Kryeministri Fatos Nano e emëroi atë si Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve. Në vitin 2000, Rama kishte njoftuar synimin e tij për të kandiduar për kryetar bashkie të Tiranës. Rezultati i zgjedhjeve për kryebashkiak ishte një fitore për të, duke marrë gati 57% të votave totale. Gjatë mandatit të tij të parë, Rama është zgjedhur “World Mayor” (Kryebashkiaku i Botës) në 2004.[2][3] Në vitin 2013, Rama u ftua të formonte Kabinetin e 33-të Shqiptar dhe të bëhej Kryeministër i Shqipërisë pas zgjedhjeve të 2013, ku Partia Socialiste e Ramës fitoi shumicën e vendeve në kabinet.

Një prej prioriteteve të qëndrueshme të Ramës ka qenë forcimi i ekonomisë dhe demokratizimi i institucioneve shtetërore. Ai luan një rol qendror në negocimin e Procesit të Berlinit. Gjatë qëndrimit të tij, qeveria e Ramës zbatoi reforma të shumta, duke përfshirë ristrukturimin dhe modernizimin e gjyqësorit dhe zbatimit të ligjit të Shqipërisë, një reformim të plotë të administratës publike, mirëqenies sociale dhe sistemit të pensioneve.[4] Megjithatë, nën mandatin e tij qeveria ka vendosur barazinë gjinore në qendër të axhendës së saj. Sot, gati 50% e ministrive janë femra, duke e bërë atë numrin më të madh të grave që shërbejnë në historinë e vendit.[5]

Jeta e hershme

Edi Rama ka lindur më 4 korrik 1964 në Tiranë, është i biri i Skulptorit të Popullit Kristaq Rama i lindur në Durrës është një nga skulptorët më të njohur të kohës së tij, autor i disa monumenteve si Monumentet e Pavarsisë, monumentin e Shote GalicësKukës dhe statujën e Nënës Shqiptare të vendosur në Dëshmorët Kombëtar Varrezat në Tiranë. (ish-pjesëtar i udhëheqjes së lartë komuniste në vitet 1980-të, anëtar i Presidiumit të Kuvendit Popullor të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë) dhe Aneta Ramës (Koleka), e diplomuar në mjeksi nga fshati Vunoi në Vlorë[6], mbesa e Spiro Kolekës, ish-anëtar i Byrosë Politike të Partisë së Punës së Shqipërisë gjatë periudhës së diktaturës komuniste.

Edi Rama gjithashtu ka rrënjë familjare që kthehen në fshatin juglindor Dardhë, pranë Korçës[nevojitet citimi i plotë]; pavarësisht nga rrënjët familjare që lidhen me besimin e krishterë ortodoks, vetë Rama u pagëzua katolik, jo ortodoks[7]. Sa i përket bindjeve personale, ka deklaruar se "Unë nuk praktikoj asnjë besim tjetër përveç vetë dhe njerëzve të tjerë, por unë nuk besoj se ekzistenca ose mosekzistenca e Zotit është një çështje që mund të zgjidhet ndonjëherë nga të vdekurit .[8]

Rama filloi të pikturojë herët në fëmijërinë e tij. Gjatë viteve të tij të adoleshencës, talenti i tij u pa nga dy piktorët kryesorë shqiptarë të asaj kohe, Edi Hila dhe Danish Jukni.[9] Të dy e nxitën Rama të zhvillonte aftësitë e piktorit të tij në një mënyrë profesionale.[9] Megjithatë, në vitin 1982, Rama vendosi të ndjekë një karrierë profesionale të pikturës, duke u regjistruar në Fakultetin e Arteve të Bukura.

Si adoleshent, Rama u përfshi në sport[10] si një lojtar profesionist basketbolli për Dinamon e Tiranës. Ai ishte gjithashtu pjesë e ekipit kombëtar të basketbollit të Shqipërisë.[11] Në orët e shuarjes të regjimit komunist, Rama ishte një profesor i ri në Akademinë e Arteve, organizoi disa takime të hapura studentore, gjatë të cilave regjimi u denoncua publikisht. Këto takime vepruan si një fermento e lëvizjes studentore që përfundimisht e rrëzuan regjimin. Ese nga ato mbledhje u mblodhën në librin Refleksione, të cilin Rama publikoi së bashku me publicistin Ardian Klosi.

Pas rënies së komunizmit në Shqipëri, ai u përfshi në lëvizjet e para demokratike. Ai hyri në lëvizjen studentore, por shpejt u largua pas një grindjeje rreth çështjeve ideologjike me Sali Berishën.[12] Në vitin 1994, Rama vendosi të largohej për në Francë, me qëllim të krijimit të një jete artistike atje. Në Francë, karriera e tij e pikturës u ngrit. Së bashku me ish-studentin e tij dhe më vonë miq të ngushtë, Anri Sala, Rama mori pjesë në shumë ekspozita.

Karriera politike

Në janar 1997, gjatë një udhëtimi të tij në Shqipëri, Rama u sulmua fizikisht. U gjykua gjerësisht se rrahjet u bënë nga anëtarët e Shërbimeve Sekrete SHISH për të ndëshkuar Ramën për kritikat e tij të hapura ndaj qeverisë së Berishës.

Në vitin 1998, ndërsa në Shqipëri për funeralin e babait të tij, Rama mori një telefonatë[13] nga kryeministri i atëhershëm i Shqipërisë, Fatos Nano, duke kërkuar që ai të shërbejë si ministër i ri i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve. Rama vendosi ta pranonte ofertën, duke u përfshirë në politikë për herë të parë.

Si një ministër, Rama menjëherë u bë i njohur për ekstravagancën e tij në mënyra të ndryshme, duke përfshirë stilin e tij unik të veshjes. Projektet e tij të reja kulturore, të shoqëruara me veshjen e tij të çuditshme dhe stilin e rebeluar politik, ndihmuan Rama të arrinte një nivel të pashembullt përkrahjeje në mesin e të rinjve, gjë që luajti një rol kritik në zgjedhjen e tij si Kryetar i Bashkisë së Tiranës.

Si Kryetar Bashkie

Në tetor të vitit 2000, Rama hyri dhe fitoi garën për kryetarin e bashkisë si kandidat i pavarur, i mbështetur nga Partia Socialiste kundër shkrimtarit Besnik Mustafaj. Pas marrjes së detyrës, ai ndërmori një fushatë radikale për kthimin e shumë pjesëve të qendrës së Tiranës dhe lumin Lana në format e tyre origjinale duke shkatërruar qindra ndërtime të paligjshme.[14] Megjithatë, Rama fitoi njohje ndërkombëtare duke rilyer fasadat e stilit sovjetik, ndërtesat e varfëra në qytet.[15] Pikturat i dhanë qytetit një stil unik, duke e kthyer atë papritmas në një tërheqje turistike. Ky program i ri-ngjyrosjes e fitoi Rama çmimin e Kryebashkiakut më të Mirë të Botës në 2004 (World Best Mayor).[16] Komiteti zgjedhor, argumentoi se "Edi Rama është njeriu që ndryshoi një qytet të tërë. Tani ka një Tiranë të re, me ngjyrë, të lumtur, me një infrastrukturë të re dhe të përmirësuar dhe jetë kulturore".[16]

Si kryetar bashkoi ai hartimin e Master Planit të Qytetit të Tiranës[17] duke përfshirë edhe projektin Sheshi Skënderbej. Ai mbolli mijëra pemë të reja, duke e bërë Tiranën një qytet shumë më miqësor ndaj mjedisit. Rama gjithashtu zgjeroi rrugët ekzistuese dhe hapi të reja, duke përmirësuar lëvizshmërinë. Sipas një raporti të UNDP, Rama luajti një rol kritik në modernizimin e pushtetit lokal, duke fuqizuar komunat dhe duke i dhënë atyre, për herë të parë, fuqi reale për të ndikuar në jetën e komuniteteve të tyre.

Politikat e tij të suksesshme bënë që Rama të fitonte dy mandate të njëpasnjëshme si kryebashkiak i Tiranës, duke mposhtur avokatin Spartak Ngjela në 2003 dhe kandidatin e Partisë Demokratike të Shqipërisë Sokol Olldashi në zgjedhjet komunale të vitit 2007. Në zgjedhjet komunale të vitit 2007, procesi i numërimit zgjati 6 ditë dhe u shënua me stalla të përsëritura, duke shkaktuar ndërhyrjen e ambasadorëve më të shquar të huaj të akredituar në vend. 

Pasi drejtoi Bashkinë e Tiranës për 11 vjet, në zgjedhjet lokale të 8 majit 2011 Rama që kandidont për herë të katërt, humbi ndaj kandidatit në moshë të re të Partisë Demokratike, Lulzim Bashës. Rama fitoi 49.7% të votave [18], pra shumë më pak se në vitin 2007. Por proçesi i shpalljes së Lulzim Bashës fitues i zgjedhjeve për Kryetar të Bashkisë të Tiranës u shoqërua me shumë polemika [19]. Rezultati paraprak jo përfundimtar, i jepte Ramës një avantazh të ngushtë prej 10 votash ndaj rivalit të tij Lulzim Basha, por gjatë numërimit të votave shumë fletë votimi për kryetarin e bashkisë ishin hedhur gabimisht në kutitë e votimit për anëtarët e këshillave bashkiake. Në ligjin e zgjedhjeve nuk kishte ndonjë përcaktim nëse këto vota duhet të quhen të pavlefshme ose të vlefshme. Duke qenë se fletët e votimit ishin të qarta dhe pa gabime Komisioni Qendror i Zgjedhjeve e pranoi kërkesën e Partisë Demokratike dhe Lëvizjes Socialiste për Integrim që këto vota të konsiderohen të vlefshme. Shumica e këtyre votave ishin për kandidatin Lulzim Basha të "Koalicionit për Qytetarin" i cili u shpall fitues me 91 vota. Në përfundim të një procesi numërimi të dyshimtë sipas drejtuesve të Partisë Socialiste por të drejtë sipas Partisë Demokratike, Lidhjes Socialiste për Integrim dhe partive të tjera të Koalicionit për Qytetarin, nga i cili rezultuan sipas Gazetës Shqip 870 fletë votimi më shumë sesa votues [20], KQZ shpalli fitues kandidatin e Partisë Demokratike Lulzim Basha me një avantazh prej 91 votash. Këto zgjedhje u quajtën nga misioni vëzhgues i OSBE-ODHIR-it si konkurruese e transparente, por tejet të polarizuara e me mungesë besimi ndërmjet partive në qeveri e opozitë[21] dhe Komisioni Qendror i Zgjedhjeve u kritikua për vendime të mara në mënyrë jokonsensuale, dhe pa një bazë të qartë ligjore [22][23], të cilat në shumë raste krijuan përshtypjen se KQZ po favorizonte shumicën qeverisëse.

Në opozitë

Në tetor 2005, Rama u bë udhëheqës i Partisë Socialiste pas dorëheqjes së Fatos Nanos. Duke përfituar nga popullariteti i Ramës si kryetar i bashkisë, Partia Socialiste e Shqipërisë rifitoi apelin. Rama rishkroi imazhin e zbehtë të partisë, duke inkurajuar shumë intelektualë, sipërmarrës dhe artistë të rinj për t'u bashkuar. Gjatë qëndrimit të tij, Rama u frymëzua nga politikat progresive të "Punës së Re" të Tony Blairit dhe "Rruga e Tretë" e Anthony Giddens, duke bërë thirrje për një "drejtim të tretë ndërmjet të drejtës dhe majtës tradicionale"

Zgjedhjet e vitit 2009 ishin me të meta dhe janë thirrur si të tillë nga opozita socialiste, të cilët kanë kërkuar rinumërimin e fletëvotimeve. Berisha refuzoi çdo rinumërim të votave, me arsyetimin se Kushtetuta e Shqipërisë nuk parashikon një procedurë të tillë. Për këtë arsye ai e quajti opozitën në parlament për të ndryshuar kushtetutën, por Partia Socialiste nuk pranoi. Kriza politike midis qeverisë dhe opozitës u përkeqësua me kalimin e kohës, me socialistët që braktisën debatet parlamentare për muaj dhe organizuan greva urie për të kërkuar mbështetje të brendshme dhe ndërkombëtare. BE ka tentuar një pajtim, i cili dështoi. Kriza politike e vazhdueshme ishte një nga arsyet për refuzimin e BE-së për t'i dhënë statusit zyrtar të kandidatit të Shqipërisë në fund të vitit 2010.[24]

Më 21 janar 2011, pati përplasje mes policisë dhe protestuesve në një tubim anti-qeveritar përpara ndërtesës së QeverisëTiranë. Katër vetë u vranë nga forcat speciale të qeverisë.[25] BE lëshoi ​​një deklaratë për politikanët shqiptarë, duke paralajmëruar të dy palët që të përmbahen nga dhuna.[26]

Jeta personale

Në mesin e dytë të viteve 80-të Edi Rama u njoh me Matilda Makoçin studente e Institutit të Lartë të Arteve dhe një aktore që po dominonte kinematografine shqiptare në ato vite. Ata shpallën martesën e tyre më 4 korrik të vitit 1986 dhe që nga ajo kohë filluan të jetojnë bashkë. Nga martesa e tyre lindi një djalë Gregori. Historia e tyre dukej si një histori suksesi por, pas thuajse 5 vitesh, lidhja e tyre mori fund në rrethana jo shumë të qarta që u pasuan nga një gjyq ndarjeje në fillim të vitit 1991 dhe që është përfolur gjatë më pas në karrieren politike të Edi Ramës.

I divorcuar nga Matilda Makoçi, Edi Rama të cilit kishte filluar ti pëlqente politika, shfaqet në fillim të vitit 1991 shumë shpesh në publik në shoqërine e një pedagogeje të Fakultetit të Histori - Filologjisë Delina Fico. Raporti i tij me të u bë publik rreth asaj kohe dhe çifti u lidh përmes martesës pak kohë më vonë. Kjo ishte martesa e dytë e Edi Ramës. Ata jetuan bashkë për një periudhë kohe thuajse 6-vjecare në vende të ndryshme si në Tiranë, Paris apo Gjermani. Aktivë në lëvizjet politike të kohës ata jetuan në një apartament që Edi Rama e kishte pronë të tijën në periferi të Tiranës. Asnjëhere nuk është mësuar se përse martesa e tyre mori fund.

Në prill të vitit 1998 kur mbërriti në Tiranë i thirrur nga Fatos Nano në detyrën e re të ministrit të Kulturës Rinisë dhe Sporteve Edi Rama shoqërohej nga një antropologe gjermane Caroline Hornstein me të cilën ishte njohur në Paris afro një vit më parë. Historia e tyre ishte publike dhe në maj të vitit 1998 Caroline Hornstein u vendos në Tiranë për të jetuar me Edi Ramën. Ideja e një martese mes tyre ishte mjaft e pranishme në atë kohë dhe çifti shfaqej bashkë kudo përfshi edhe ngjarjet e rëndësishme kulturore. E diplomuar në Frankfurt dhe më pas e specializuar në Boston të SHBA-së Caroline duket se u thye shpejt me bashkëshortin e ardhshëm. Nuk dihet se si marrëdhënia mes tyre bashkë me dasmën e pritshme mbaruan në verën e vitit 1999 pas një takimi të fundit mes tyre në Gjermani. Caroline nuk u kthye më në Shqipëri dhe disa vjet më vonë u martua me kryetarin e Bashkisë së Mostarit qytetit të njohur boshnjak duke u bërë Caroline Tomiç.

Mungesa e një partnereje stabël dhe jeta e tij private u bënë në shumë raste edhe objekt i kritikave dhe sulmeve politike të kundërshtarëve të tij politikë.

Në verën e vitit 1999 Edi Rama intensifikon shfaqjet në publik në shoqërinë e një prezantueseje të njohur televizive 11 vjet më e vogël se sa ai, por e njohur që në fillim të viteve 90, Rudina Magjistari. Marrëdhëniet e tyre përfunduan pa vënë kurorë në fund të vitit 2006.

Marrëdhëniet e Edi Ramës me Lindita Bashën (Xhillari) kanë filluar në mes të viteve 2000 kur ajo ishte ende e martuar. Imazhi i tyre i vetëm në shtyp ishte një foto që kaloi pa rënë shumë në sy në revistën Klan në gusht të vitit 2005 kur Lindita Basha dhe Edi Rama me partnerët e tyre drekonin së bashku në restorant Millenium në Pogradec gjatë kthimit nga Korça. Fotoja u konsiderua rutinë dhe historia e tyre mbeti gjithnjë e panjohur ose në pritje të divorcit zyrtar të Bashës me të shoqin. Edi Rama dhe Lindita Basha u martuan më 19 tetor 2010 dhe kanë sëbashku dhe nje djalë me emrin Zaho.

Libra

Shiko dhe

Referencat

  1. ^ Edi Rama Kryeministër kryeministria.al
  2. ^ vom Hove, Tann. "Edi Rama, Mayor of Tirana elected World Mayor 2004"(anglisht). citymayors.com.
  3. ^ Edi Rama kryebashkiaku qe synon rikonfirmimin
  4. ^ Ligji i Vetingut hyn në fuqiTelegrafi.com 31 Gusht 2016.
  5. ^ "PM Rama at "Global Leader Woman" Summit".ambasadat.gov.al.
  6. ^ "Edi Rama do jetë deputet i Vlorës | Gazeta Dita". Gazetadita.al.
  7. ^ "Rama:Jam Katolik i pagëzuar (Rama:I am baptized Catholic)" (Virtual). Dielli.al. 5.9.2014. “Për hir të së vërtetës unë nuk jam ortodoks, unë jam katolik nëse i referohesh pagëzimit
  8. ^ "Edi Rama: "Unë nuk praktikoj besim tjetër, përveç atij tek vetja dhe tek njerëzit, por nuk besoj se sidoqoftë eksiztenca ose jo e Zotit është një çështje që mund të zgjidhet ndonjëherë nga të vdekshmit"
  9. ^ a b "Edi Rama rrëfen vitet në Paris dhe debatet me babanë: Merita e tij që u bëra njeri i lirë". Panorama.com.al.
  10. ^ Rowland, Jacky (2004-06-17). "Europe | The mayor who brought colour to Albania" (Kryetari i bashkisë që solli ngjyra në Shqipëri") BBC News. Marrë 5 Dhjetor 2017
  11. ^ "Edi Rama - The Creative Time Summit". Creativetime.org. 2013-06-23.
  12. ^ Përplasja e parë Berisha-Rama në dhjetor ‘90 Marrë 4 Dhjetor 2017
  13. ^ "'Rrëfehet' Edi Rama: Telefonata që më bëri Ministër të Kulturës". Shqiptarja.com. 2017-04-22. 
  14. ^ "BBC NEWS - Europe - The mayor transforming Tirana"news.bbc.co.uk.
  15. ^ "Tirana's artist mayor turns crumbling capital into painters' canvas"
  16. ^ a b "World Mayor: The winners of the 2004 contest".www.worldmayor.com.
  17. ^ "WAN:: Tirana Rocks masterplan by MVRDV Architects in Tirana, Albania".www.worldarchitecturenews.com.
  18. ^ KQZ Rezultatet e Zgjedhjeve Vendore 2011
  19. ^ Top Channel
  20. ^ [ http://www.gazeta-shqip.com/politike/c4df81d8118d8ec637841b5cf3653927.html Gazeta Shqip]
  21. ^ Raporti Përfundimtar, Faqe 2 (15 gusht 2011)
  22. ^ Raporti Përfundimtar, Faqe 28 (15 gusht 2011)
  23. ^ [ http://www.top-channel.tv/artikull.php?id=211367 Top Channel]
  24. ^ Jovanovska, Svetlana. (8 May 2012) / Albania is refused EU candidate status. Euobserver
  25. ^ Breaking News: Protesters killed in Tirana rally. SETimes (21 Janar 2011). 
  26. ^ Pop, Valentina. (8 May 2012) Albania killings cast shadow over country's EU aspirations. Euobserver. 

Lidhje të jashtme

Commons-logo.svg         Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Category:Edi Rama