Fejzi bej Alizoti

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Fejzi bej Alizoti
Dmmc15.jpg
Drejtor i Përgjithshëm i administrimit
22 janar – 14 mars 1914
Paraardhësi: Ismail Qemali
Pasardhësi: Turhan pashë Përmeti
Ministër i Punëve të Brendshme dhe zëvendësisht i Luftës
nëntor-dhjetor 1913 – 14 mars 1914
Paraardhësi: Hasan Prishtina dhe Mehmet pashë Deralla
Pasardhësi: Esad pashë Toptani
Ministër i Financave
1916-1918 (administrata austro-hungareze); 25 dhjetor 1918 – 29 janar 1920
Paraardhësi: Haxhi Jusuf Banka
Pasardhësi: Ndoc Çoba
12 shkurt – 20 tetor 1927
Paraardhësi: Sulejman Starova
Pasardhësi: S. Starova
12 prill 1939 – 5 prill 1940
Paraardhësi: Kosta Marku
Pasardhësi: Qemal Vrioni
Ministër i Punëve të Jashtme, zëvendësisht
12 shkurt – 20 tetor 1927
Paraardhësi: Hysen Vrioni
Pasardhësi: Iljaz Vrioni
Kryetar i Këshillit të Epërm Korporativ Fashist
16 maj – 8 shtator 1943
Paraardhësi: Ernest Koliqi
Pasardhësi: Lef Nosi
Komisar Civil i Tokave të Lirueme
8 korrik – 3 dhjetor 1941
Paraardhësi: Carlo Umiltá
Pasardhësi: Tahir Shtylla
Të dhënat personale
Lindi më: 22 shtator 1876
Lindi në: Janinë ose Gjirokastër, Perandoria Osmane
Vdiq më: 13 prill 1945
Vdiq në: Tiranë, Qeveria Demokratike e Tiranës
Kombësia: shqiptar
Profesioni: nëpunës, financier

Mehmed Fevzi bej Alizoti i njohur edhe si Fejzi Alizoti (Janinë ose Gjirokastër, 1869-1876Tiranë, 14 prill 1945) qe nëpunës i Perandorisë Osmane, kryeministër dhe disa herë ministër i shtetit shqiptar, financier në administratën austriake të vendosur në Shkodër dhe nën pushtimin italian komisar civil i Tokave të Lirueme në qeverinë Vërlaci. Gjykohet nga Gjyqi Special, dënohet me vdekje dhe pushkatohet.

Biografia[redakto | përpunoni burim]

U lind në Janinë më 8 korrik 1869,[1] burime të tjera thonë se u lind në Gjirokastër më 22 shtator 1876, i biri i Hasan bej Alizotit dhe Zybejte hanëmit nga Kokajt e Delvinës.[2]

Mësimet e para i mori në qytetin e lindjes, ndërsa shkollen e mesme (ryzhdijen) në Janinë dhe shkollimet e larta i vijoi në Shkollën Civile e Administratës Mbretërore "Mülkiye-i-Sehahané" për ekonomi dhe administratë civile më 1891. Dërgohet me shërbim administrativ në dhe Bejrut ku dha edhe mësim historie e gjeografie në idadien e vendit. Më 1897-99 nisi si kajmekam ndër provincat arabe, ndërsa më pas më 1899-1903 në sanxhaqet e Vilajetit të Selanikut.[3] Më 1903-1904 mytesarifTripoli, më pas në Ortogrul pranë Stambollit (1904), në Korçë (1904-1906), Sardi të Kurdistanit (1906),[1] sekretar i përgjithshëm i Ejaletit të Tripolitanisë (pranverë 1907)[4] dhe zëvendësisht vali i Biltizit (1906-1908), mytesarif i Prizrenit (1908-1909), Urfa (1909), Ajdin (1910-1911), Sakez në Egje (1911-1912), Prishtinë (1912) deri kur pushtohet gjatë Luftës së Parë Ballkanike nga serbët.[1]

Pas një qëndrimi në Shkup dhe Selanik, shkoi në Stamboll. Në prill të 1913 u dëbua nga Stambolli si anëtar i Komitetit Shqiptar të atjeshëm dhe shkoi në Rumani. Në qershor shkoi në Shqipëri dhe në periudhën shtator-nëntor 1913 u caktua prefekt i Beratit,[1] ku zëvendësoi Mehdi bej Frashërin.[5]

Në periudhën nëntor 1913 e deri në janar të 1914 shërbeu si ministër i Punëve të Brendshme dhe zëvendësisht i Luftës.[1] Në periudhën janar-mars 1914 qe i ngarkuar Drejtor i Përgjithshëm i administrimit gjatë periudhës kalimtare në Vlorë pas dorëheqjes së Ismail Qemalit.[6] Me grupin e kryesuar nga Esad pashë Toptani, me Aziz pashë Vrionin, Mehdi bej Frashërin dhe Mehmet pashë Derallën pritën dhe i uruan mirëseardhjen Princ Vidit.[7] Nga maji deri në shtator 1914 ishte këshilltar në Ministrinë e Punëve të Brendshme. Në shtator 1914 ishte kryeadministrator i Shkodrës, malazezët kur e pushtuan për së dyti qytetin, e arrestuan dhe burgosën korrikun e 1915.[8] Me ardhjen e ushtrive autro-hungareze janarin e 1916, u lirua dhe drejtoi drejtorinë e financave gjatë pushtim-administrimit austro-hungarez po në Shkodër deri më 1918, si drejtor financash ishte në të njëjtën kohë edhe drejtor i përgjithshëm dhe kryesonte mbledhjet e administratës qendrore shqiptare.[9] U largua nga Shkodra pas marrjes në administrim të qytetit nga francezët bashkë me krerët e tjerë që shërbyen në administratën qendrore, për t'i shpëtuar arrestimit.[10] Më 1918 mori pjesë në punimet e Kongresit i Durrësit si delegat i Beratit, prej ku doli ministër i Financave në qeverinë e Turhan pashë Përmetit.[1][2][11]

Në qeverinë 1927 drejtuar nga ministri i Drejtësisë Petro Poga, gjatë periudhës së Republikës Shqiptare, shërbeu si ministër i Financave dhe zëvendësisht i Punëve të Jashtme. Pas pushtimit italian, në prill 1939 u caktua ministër sekretar shteti i Financave në qeverinë e Shefqet Vërlacit, deri kur u zëvendësua nga Qemal Vrioni pas afro një vit[12] pasi paraqiti vetë dorëheqjen. Me propozimin e Vërlacit,[13] u emërua Ministër Shteti në Mbretërinë Italiane.[14] Më 3 qershor 1939 qe ndër firmosësit e Statutit Themeltar të Mbretnisë Shqiptare të rishikuar nga italianët.[15] Më 1940 merr pjesë në Komisionin për Rivendikimet Shqiptare, të kryesuar nga Xhemil Dino, Mustafa Kruja, Dhimitër Beratti, Tahir Shtylla dhe vetë Alizoti. Vetë do të kryesonte një nëndarje, atë të Komitetit për Rivendikimet në ish Vilajetin e Manastirit ose Komitetin e Maqedonisë dhe do të ishte anëtar i Komitetit për Rivendikimet në ish Vilajetin e Shkodrës ose Komiteti i Kufijvet me Malin e Zi.[16] Më 11 qershor 1941 Delegata e Kufinit ku ishte pjesë Alizoti, priten në audiencë nga Musolini. Më 8 korrik 1941, duke zëvendësuar Carlo Umiltá, emërohet nga komisar civil i qeverisë shqiptare në Kosovë nga Këshilli i Ministrave i Shqipërisë, pasi e emëroi që në takim Duçja. Alizoti me këtë emërim, ushtronte në viset e Kosovës, Dibrës dhe Strugës, pushtetet civile që i ishin dhënë qeverisë shqiptare nga Duçja më 29 qershor 1941.[17] Dhjetorin e 1941 me administrimin e qeverisë Kruja, posti i komisarit civil pezullohet dhe krijohet Ministria e Tokave të Lirueme, në krye të së cilës u emërua Tahir Shtylla.[18] Me dekret mëkambësor të Alberto Parianit, më datë 1 qershor 1943 u emërua anëtar i Këshillit Qendror të Ekonomisë Korporative, ndërkohë që më 16 maj 1943 qe kryetar i Këshillit të Epërm Korporativ Fashist, deri më 4 gusht 1943.[13]

U arrestua nëntor të 1944, u dënua me vdekje nga Gjyqi Special, 1945 nën akuzën e "kolaboracionistit" dhe "sabotatorit të luftës kundër pushtuesit". Pushkatohet në Tiranë më 13 prill 1945.[1][19]

Referimet[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ a b c d e f g Dervishi 2012, p. 76
  2. ^ a b Shehu, Eugen (8 shtator 2013). "Fejzi Alizoti, Komisari i Tokave të Lirueme Shqiptare". gazetadielli.com. 
  3. ^ Özdalga, Elisabeth (2013). Late Ottoman Society: The Intellectual Legacy. Routledge. f. 312.  9781134294732. 
  4. ^ Vlora, Eqrem bej (2003). Kujtime 1885-1925. Përkthyer nga Afrim Koçi. Tiranë: IDK. f. 205.  99927-780-6-7. 
  5. ^ Ikonomi, Ilir (2016). Esat pashë Toptani: njeriu, lufta, pushteti. Tiranë: Uet press. f. 190.  978-9928-190-91-8. 
  6. ^ Ikonomi 2016, p. 249.
  7. ^ Ikonomi 2016, p. 286.
  8. ^ Vllamasi, Sejfi (2012). Ballafaqime politike në Shqipëri (1897-1942). Tiranë: Vllamasi. f. 129.  978-9928-140-54-8. 
  9. ^ Vllamasi 2012, pp. 131-132.
  10. ^ Vllamasi 2012, p. 399.
  11. ^ Nosi, Lef (2007). Dokumente historike 1912-1918. Tiranë: ASH, Instituti i Historisë. f. 288.  978-99956-10-04-3. 
  12. ^ Dervishi 2012, p. 26.
  13. ^ a b Hoxha, Çelo, red. (2012). Fjalor Enciklopedik i Viktimave të Terrorit Komunist I (A-Ç). I. Tiranë: Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit. f. 106–107.  978-9928-168-01-6. 
  14. ^ Annuario del Regno d'Albania (PDF). Milano: Ravagnati. 1940. f. 106. 
  15. ^ Gurakuqi, Romeo (2018). Shqipëria dhe tokat e lirueme (1939-1946). Durrës: Jozef. f. 105.  9928-241-84-8. 
  16. ^ Gurakuqi 2018, pp. 290, 292.
  17. ^ Gurakuqi 2018, pp. 295-296.
  18. ^ Gurakuqi 2018, p. 311.
  19. ^ Album Historik Kushtuar Ministrave Te Financave Ne Vite. Ministria e Financave.  999-27-857-2-1. 

Literatura[redakto | përpunoni burim]