Ndryshimi mes inspektimeve të "Guajana"

Jump to navigation Jump to search
127 bytes removed ,  9 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
{{Stampa:ShtetGuajana}}
 
'''Republika Ko-operative e Guajanës''' ose '''Guajana''' është një shtet në verin e [[Amerika Jugore|amerikënAmerikën jugore]]. Kufizohet në veri <brnga />[[Oqeani Atlantik]], në lindje nga [[Surinami]], në jug dhe jugperëndim nga [[Brazili]] dhe në perëndim nga [[Venezuela]].
 
nga [[Oqeani Atlantik]], në lindje nga [[Surinami]], në jug dhe jugperëndim nga [[Brazili]] dhe në perëndim nga [[Venezuela]].<br />
Ajo është vendi i tretë më i vogël në amerikënAmerikën Jugore edhe është një nga katër territoret jo-[[Gjuha Spanjolle|spanjishte]] në kontinent <brme />Brazilin, Surinamin dhe [[Guajana Franceze|Guajanën Franceze]]. Para pavarësisë në vitin 1966 ishte quajtur Guajana Britanike.
me Brazilin, Surinamin dhe [[Guajana Franceze|Guajanën Franceze]]. Para pavarësisë në vitin 1966 ishte quajtur Guajana Britanike.
 
== Gjeografia ==
 
[[Skeda:Essequiborivermap.png|thumb|left|233px|Lumenjtë dhe Malet e Guajanës]]
{{Kryesor|Gjeografia e Guajanës}}
Guajana ndodhet midis 2° dhe 8° gerësigjerësi veriore edhe midis 57° dhe 61° gjatësi perëndimore. Pika më e ulët është Bregu Atlantikut edhe pika më e lartë është Mali i [[Roraima-Tepui]]t me 2.810 m lartësi. Lumi kryesor është [[Essequibo]] me 1.010 km që buron në jugun e vëndit dhe derdhet në Atlantik. Lumenjve të tjera janë: [[Courantyne]] me 724 km, [[Berbice]] me 595 km edhe [[Demerara]] me 346 km.
 
Parku kombëtar Potaro është i famshëm për ujëvaret e tij, ujëvarja më të madh është [[Kaieteur]]i me 225 m lartësi.
 
85 % e vënditvendit janë vëndevende pak banuar edhe pyll tropikal, i cili nuk përdoret fare për pylltari. Perëndimi dhe jugu e vënditvendit formojnë vargjet malore, në të cilat burojnë lumenjtë kryesor. Në bregdet është një rrip bregdetar kënetar me molaçë.
 
Prapa saj është një fushë lymore me 20 - 70 km gjerësi, kjo zonë është 10 - 100 cm mbi nivelin e detit dhe në [[Shekulli 18|18 shekull]] u ngritë një digë nga emigrantet [[Holanda|holandez]]. Këtu është zona bujqësore me e madh në vëndvend, prodhimet kryesore është [[orizi]], [[Citrus|citrusi]], [[arra e kokosit]] edhe [[Kallam Sheqeri|kallam sheqeri]].
 
== Historia ==
 
[[Skeda:Dutch colonies Guyana.png|thumb|right|326px|Kolonitë në vitin 1788]]
{{Kryesor|Historia e Guajanës}}
Guajana e tashme kishte eksistuarekzistuar nga [[Shekulli 17|shekulli 17]] deri në [[Shekulli 18|shekullin 18]] si tre kolonie e [[Holanda|Holandës]] të cilat ishin [[Essequibo (Koloni)|Essuquibo]], [[Demerara (Koloni)|Demerara]] edhe [[Berbice (Koloni)|Berbice]].
 
Në vitin 1763 ka pasur një kryengritje të skllaveve në Berbice.
 
Zona ka ndruar deri vitin 1815 disa here pronarin. Fuqitë koloniale Holanda, [[Britania e Madhe]] edhe [[Franca]] luftuan për token e Guajanës. Mbas humbjëshumbjes e [[Napoleon Bonaparte|Napoleonit]] u hap [[Kongresi i Vjenës]] edhe kanë vendosur në vitin 1815 që Guajana të jetë oficiel pjesë e [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|MbretëriësMbretërisë e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës]]. Në vitin 1831 u bashkuan të tre kolonitë si Guajana Britanike.
 
Mbas 1834 kur u heq skllavëria, ka importuar Britania e Madhe puntorpunëtor nga [[India#Pushtimi Anglez|India]] për të zëvëndosurzhvendosur zezakët që ishin pas saj kohë të lirë.
 
Në vitin 1953 kanë ndërhyrë trupa britanike në punët e shtetit të Guanjanës. Britania e Madhe ka kujtuar që [[Janet Jagan]] dhe [[Cheddi Jagan]], që kanë themeluar ''People's Progressive Party'' (PPP), doshin me bërë një vëndvend komunist prej Guajanën.
 
Guajana u bërë e pavarur nga Britania e Madhe me 26 maj 1966 edhe me [[26 shkurt]] [[1970]] presidenti Forbes Burnham nga ''People's National Congress'' (PNC) ka deklaruar që Guajana të jetë një republikrepublikë kooperative.
 
Mbas zgjedhjet presidenciale në vitin 1992 që e ka fituar Cheddi Jagan nga PPP-ja, kishte trazirave të dhunshme të mbështetësit i PNC-jës në kyeqytetkryeqytet Georgetown. Kur vdiq Cheddi Jagan në vitin 1997 u zgjodh në dhjetor e veja e tij Janet Jagan si presidente e re. Në gusht 1999 ajo e dha dorëheqjen e saj nga politika sepse kishte problema me shëndetin. Pastaj u beri ish-ministri i financeve Bharrat Jagdeo presidenti i ri.
<br />
<br />
 
== Popullsia ==
 
[[Skeda:Guyana population density.png|thumb|right|180px|Dendësia]]
[[Skeda:Population Guyana.PNG|thumb|left|320px|Rritja e popullsisë]]
{{Kryesor|Popullsia e Guajanës}}
 
Popullsia e Guajanës është rreth 770.000, të cilat 90 % jetojnë afër bregdetit (10 % të sipërfaqes e Guajanës) edhe në lindje e lumit [[Essequibo]]. Popullsia e tashme e Guajanës është racialisht dhe etnikisht e përzuar, shumësia e tyre kanë ardhë si puntorë nga [[Irlanda]], [[Holanda]], [[Portugalia]] edhe [[Gjermania]] ose kanë ardhë si skllavëskllav [[Afrika]], [[India]], [[Kina]] edhe [[Australia]].
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
 
=== Gjuha ===
----
Gjuha zyrtare është një lloj [[anglisht]]e, por flitet edhe [[Hindi]] edhe gjuhe indigjene nëpër pyje.
 
=== Grupët etnike ===
Sipas regjistrimit të vitit 2002 :
----
* 43,4 % Indianët nga [[India]]-Britanike kanë ardh si skllavëskllav
Sipas regjistrimit të vitit 2002:
* 30,2 % NjerëzëNjerëz Zezak
*43,4 % Indianët nga [[India]]-Britanike kanë ardh si skllavë
* 16,7 % Njerëz multitacial
*30,2 % Njerëzë Zezak
*16 9,72 % NjerëzëNjerëz e multitacialvendit
*9 0,2 % Njerëzë e vënditKineze
* 0,2 % KinezePortugezët
* 0,21 % PortugezëtNjerëz të Bardh
*0,1 % Njerëzë të Bardh
 
=== Feja ===
Fejëtare në përqintëpërqindtë :
----
Fejëtare në përqintë:
* 28,8 % [[Hinduizmi|Hindu]]t
* 57,8 % [[KrishtërimiKrishterimi|Krishterë]]
** 17,0 % Pentekostalisëm
** 8,1 % Katolikët
** 7,0 % Anglikanët
** 5,0 % Kisha Adventiste Shtatë ditë
** 1,7 % MethodistëtMetodistët
** 1,1 % [[Dëshmitarët e Jehovait]]
** 17,9 % [[KrishtërimiKrishterimi|Krishterë të tjera]]
* 7,3 % [[Mysliman|Myslimanët]]
* 4,3 % [[Ateizmi|Ateistët]]
 
=== Edukata ===
----
[[Skeda:School in Georgetown.jpg|thumb|194px|Shkollë në kryeqytetin, [[Georgetown]]]]
{{Kryesor|Edukata e Guajanës}}
Edukata në Guajana ishte deri një farë kohe një nga edukatat më të mirët në [[Karaibet]], por u keqësuar në vitet [[1980]] sepse shumë mesuësmësues kanë emigruar.
 
Edhe pse sistemi i arsimit u çlodh në vitet [[1990]] nuk ka arrit akoma kualitetin që e kishte përpara.
== Politika ==
== Njësit administrative ==
 
[[Skeda:Guyana regions numbered.png|thumb|194px|Rajonet në Guajana]]
Guajana është pjestuarpjesëtuar në 10 Rajonet. Numri i banoreve në Guajana janë tërhequr për herën e fundit me 15 shtator 2002.
{| class="wikitable sortable"
|-
! Numri !! Rajoni !! Sipërfaqja në km² !! Të gjithgjithë banorë !! Banorë për km²
|-
| align=right | 1 || [[Barima-Waini]] || align=right | 20.339 || align=right | 24.275 || align=right | 1,19
|}
== Ekonomia ==
 
== Transporti ==
 
== Kultura ==
 
 
== Burimet ==
 
* [http://www.op.gov.gy Faqe e Presidentit të republikës Koperative të Guaianës]
* [http://www.guyana-tourism.com/ Official Website of the Guyana Tourism Authority]

Menyja e navigimit