Suzi Prizreni

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Suzi Çelebiu i Prizrenit[1] i njohur edhe si Suzi Zerini (1455 - 1525)[2] ka qenë 'alim, poet dhe historian osman. Shquhet për poemën e tij Gazavatnam Mihaloğlu ku kumtohet pushtimi i Ballkanit nga Perandoria Osmane në shekullin e 15 dhe beteja e lavdinë e komandantit ushtarak Ali bej Mihalolli, ndër veprat më të shquara të letërsisë osmane të atij shekulli.

Biografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Emri i tij i vërtetë qe Muhammed Efendiu, i biri i Mahmudit, i biri i Abdullahut dhe rreth vogëlisë së tij dihet vetëm që lindi në Prizren dikur mes viteve 1455-1465, ku dhe u rrit dhe u edukua. Suzi është një pseudonim që domethënë "i zjarrtë, i flaktë".[3] I janë drejtuar gjithashtu Sûzî-i Rûmî, Sûzî-i Pürzerrînî, Mevlânâ Sûzî, Sozi Çelebi/Efendi/Baba; ndërsa emërtimi Naqshbandi Suzi tregon se ka qenë pjesë e tarikatit Nakshbandi.[3]

Ka gjasa që si jeniçer të jetë edukuar në sarajin mbretëror në Stamboll.[4] Sipas Sami Frashërit ai punoi për disa kohë si kadi, e më pas shërbeu si sekretar personal (katib) i kreut të akinxhijve Ali bej Milahollit.[3] Njihte turqishten, arabishten dhe persishten. Ishte katip, luftëtar, sekretar personal, poet, historian, imam, mualim (mësues), myderriz.

Më 1513 Suziu ndihmoi në themelimin e kompleksit të parë të xhamisë me medrese (külliye) në Prizren,[5] dhe në mënyrë që të mbaheshin ekonomikisht i pajisi me një vakëf. Ai vetë i dhuroi mjaft libra kësaj shkolle, duke themeluar kësodore të parë bibliotekë orientalistike në viset shqiptare.[6]

Vepra[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ndër veprat e tij të shkruara shquhet vepra poetike-historike me titull "Libri i pushtimeve të Ali bej Mihalollit" (Gazavet name-i Ali Beg Mihalogllu), e përbërë prej 15.000 bejtesh (30.000 dyvargjesh). Libri ndahet në dy pjesë: në pjesën e parë përshkruhen fitoret e Ali Beut kundër jomyslimanëve, ndërsa në pjesën e dytë përshkruhet dashuria romantike e tij me Mejremen, të bijën e një princi të Vllahisë.[7] Ja se çka shkruan Suziu për fatin e gjeneralit hungarez, Mihal Szilagyi, që ra rob i turqëve, në vitin 1460, kur Gazi Ali Beu, korri fitore të shkëlqyeshme kundër hungarezëve:[4]

 "Ec, por me kujdes, mos i zgjat shumë hapat,
  Se në çdo hap ka mija pengesa e do të ngatërrohesh!
  Mos ia hap botës krahërorin, si mburojë
  Se do të bëhesh nishan i shigjetave qiellore,
  Princ, mos mendo se për gjithëmonë do të mbetet kolltuku,
  Sepse Husrefit fati ia hoq kurorën nga koka!"

Suzi shkroi edhe poezi didaktike-satirike. Ka mendime se Suzi Prizreni shkroi vepra edhe në gjuhën shqipe me alfabet arab.[8]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Elsie, Robert (2004). Historical Dictionary of Kosova. Scarecrow Press. f. 176.  9780810853096. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Balla, Hasan (2000). Fishta dhe Konica për shqiptarët. Tiranë: Mokra. f. 119.  9789992765876. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ a b c Ibrahimi, Nexhat (2 prill 2012). "Suzi Prizreni, dijetar dhe bamirës i shekullit XV-XVI". zeriislam.com. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ a b Kaleshi, Hasan (1976). "Roli i shqiptarëve në letërsinë orientale": 160. Burimi journal ka nevojë për |journal= (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ Le Gall, Dina (2005). A Culture of Sufism: Naqshbandis in the Ottoman World, 1450-1700. SUNY Press. f. 67.  9780791462454. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ Egro, Dritan (2010). Schmitt, Oliver Jens; Rathberger, Andreas (red.). "Islam in the Albanian Lands (XVth-XVIIth century)". Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa. Peter Lang. 4: 39. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ Mendohet se Gazi Ali Bej Mihalogllu ishte vet Gjergj Elez Alia.
  8. ^ Koliqi, Hajrullah (2002). Historia e arsimit dhe mendimit pedagogjik shqiptar. Prishtinë: Libri shkollor. ff. 77–78. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)