Jump to content

Vosges

Coordinates: 48°10′N 06°25′E / 48.167°N 6.417°E / 48.167; 6.417
Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Vosges (department))
Vosgesi
Clockwise from top: Épinal seen from the castle ruins, Bussang, Bruyères with Mont Avison in the background, La Bresse
Flamuri i Vosgesi
Stema Vosgesi
Vendndodhja e Vosgesit në Francë
Vendndodhja e Vosgesit në Francë
Koordinatat: 48°10′N 06°25′E / 48.167°N 6.417°E / 48.167; 6.417
ShtetiFranca
RajoniGrand Est
PrefekturaÉpinal
SubprefecturesNeufchâteau
Saint-Dié-des-Vosges
Qeveria
 • President of the Departmental CouncilFrançois Vannson[1] (LR)
Sipërfaqja
  1. ^ "Répertoire national des élus: les conseillers départementaux". data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises (në frëngjisht). 4 maj 2022.
 • Gjithsej5.874 km2 (2,268 sq mi)
Popullsia
 (Janar 2019)
 • Gjithsej364.499
 • Vendi67ti
 • Dendësia62/km2 (160/sq mi)
Zona kohoreUTC+1 (CET)
 • Verës (DST)UTC+2 (CEST)
Department number88
Arrondissements3
Cantons17
Communes507
^1 French Land Register data, which exclude estuaries and lakes, ponds and glaciers larger than 1 km2

Vosges ( shqiptimi frëngjisht[voʒ]  ( dëgjoni); Shqip: Vosgesi ) është një departamentrajonin Grand EstFrancën Verilindore. Ajo mbulon një pjesë të vargmalit malor Vosges, sipas të cilit edhe është emërtuar. Vosges përbëhet nga tre rrethe, 17 kantone dhe 507 komuna, [1] duke përfshirë Domrémy-la-Pucelle, ku lindi Zhan d'Arku . [2] Në vitin 2019, ajo kishte një popullsi prej 364,499 me një sipërfaqe prej 5,874 km 2 (2,268 sq mi); [3] prefektura e saj është Épinal .

Historia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lufta njëqindvjeçare[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Zhan d'Ark lindi në fshatin Domrémy, asokohe në pjesën franceze të Dukatit të Barit, ose Barrois mouvant, që ndodhet në perëndim të Mëzë . Pjesa e dukatit që shtrihej në lindje të Mëzës ishte pjesë e Perandorisë së Shenjtë Romake . Dukati i Barit më vonë u bë pjesë e provincësLorenës . Fshati Domrémy u riemërua Domrémy-la-Pucelle për nder të Zhanës. [4]

Revolucioni Francez[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Departamenti i Vosgesit është një nga 83 departamentet origjinale të Francës, i krijuar më 4 mars 1790 gjatë Revolucionit Francez . Përbëhej nga territore që kishin qenë pjesë e provincës së Lorenës . Në gjermanisht quhet Vogesen .

Në 1793, Principata e pavarur e Salm-Salmit (qyteti Senones dhe rrethinat e tij), i mbyllur brenda departamentit të Vosgesit, iu aneksua Francës dhe u përfshi në Vosges. Në 1795, zona e Schirmeckut u shkëput nga departamenti i Rinit të Ulët dhe u përfshi në departamentin e Vosgesit. [5] Departamenti Vosges atëherë kishte një sipërfaqe prej 6,127 km 2, të cilën e mbajti deri në 1871.

Në 1794, Vosges ishte vendi i një beteje të madhe midis forcave të Francës Revolucionare dhe Koalicionit Aleat. Sheshi më i vjetër në Paris, Place Royale, u riemërua Place des Vosges në 1800 kur departamenti u bë i pari që paguajti taksat e reja revolucionare.

Lufta Franko-Prusiane[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pas humbjes së Francës në Luftën Franko-Prusiane të 1870-1871, 4% e departamentit të Vosgesit në verilindjen ekstreme iu aneksua Perandorisë Gjermane nga Traktati i Frankfurtit me arsyetimin se njerëzit atje flisnin dialekte gjermanike. Zona e aneksuar më 18 maj 1871, korrespondonte me kantonin e Schirmeckut dhe gjysmën veriore të kantonit Saales . Schirmeck dhe Saales kishin qenë historikisht pjesë e Alzasës . Këto territore, së bashku me pjesën tjetër të Alzasës dhe territoret e aneksuara të Lorenës, u bënë pjesë e Reichsland -itElsaß-Lothringen . Kështu, zona e departamentit të Vosgesit u reduktua në 5,874  km 2.

Lufta e Parë dhe e Dytë Botërore[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 1919, me fitoren e aleatëve në Luftën e Parë Botërore, Alsace-Lorraine u kthye në Francë nga Gjermania në Traktatin e Versajës . Megjithatë, Schirmeck dhe Saales nuk u kthyen në departamentin e Vosges, por në vend të kësaj u përfshinë në departamentin e rikrijuar Bas-Rhin .

Një mision fatkeq i Shërbimit Special Ajror (SAS) i quajtur Operacioni Loyton u zhvillua në pyjet e Vosgesit në 1944.

Varreza të ndryshme ushtarake ndodhen në departament, më e madhja prej të cilave është Varrezat Amerikane dhe Memoriali Epinal në Dinozé, afër Épinalit . Ajo u ndërtua nga Divizioni i 45-të i Këmbësorisë Amerikane në shtator 1944 dhe përfundoi në 1959. Aty janë varrosur 5253 ushtarë të vrarë gjatë luftimeve në Francë, Vosges, luginën e Rhine dhe Gjermani. [6]

Gjeografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ndërsa pjesa perëndimore e Vosges është tokë e sheshtë sedimentare (e përshtatshme për ujërat minerale), pjesa lindore dominohet nga vargmali i Vosges dhe Parku Natyror Ballons des Vosges . Hohneck në 1363 m është maja më e lartë e departamentit të Vosges. [7] Monts Faucilles përshkojnë jugun e departamentit në një kurbë të gjerë që bie në veri në pllaja të ngritura, në jug duke rrethuar pellgun e sipërm të lumit Saône . Ky zinxhir, që ndan pellgjet e Ronës dhe Rinit, përbën një pjesë të pellgut ujëmbledhës evropian midis pellgjeve të Mesdheut dhe Atlantikut. 48% e departamentit mbulohet nga pyje dhe pyje (i treti më i lartë në Francë), ndërsa 45% e tokës është në përdorim bujqësor. [8]

Saona (e emërtuar pas perëndeshës kelte Sagona) [9] ngrihet në Vioménil, në Vosges. Përmes tij kalon edhe lumi Anger .

Qytetet kryesore[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Komuna më e populluar është Épinal, prefektura. Që nga viti 2019, ka 9 komuna me më shumë se 5000 banorë: [10]

Komuna Popullsia (2019)
Épinal 32256
Saint-Dié-des-Vosges 19,576
Golbey 8798
Thaon-les-Vosges 8634
Gérardmer 7807
Remiremont 7691
Neufchâteau 6636
Raon-l'Étape 6205
Rambervillers 5096

Demografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:

Popullsia në vite
VitiPop.±%
1801308,92—    
1806334,169+8.2%
1831397,987+19.1%
1841419,992+5.5%
1851427,409+1.8%
1861415,485−2.8%
1872392,988−5.4%
1881406,862+3.5%
1891410,196+0.8%
1901421,104+2.7%
1911433,914+3.0%
1921383,684−11.6%
1931377,98−1.5%
1936376,926−0.3%
1946342,315−9.2%
1954372,523+8.8%
1962380,676+2.2%
1968388,201+2.0%
1975397,957+2.5%
1982395,769−0.5%
1990386,258−2.4%
1999380,952−1.4%
2006379,975−0.3%
2011378,83−0.3%
2016369,641−2.4%

Kultura[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Qyteti i fortifikuar romak i Grandit, që ndodhet 30 km nga Toul, ka një amfiteatër dhe një tempull të Kultit të Apollonit . Në La Bure, që ndodhet pak kilometra larg Saint-Dié-des-Vosges, arkeologët kanë gjetur prova për banimin njerëzor që nga viti 2000 para Krishtit.

Kalatë Séré de Rivières[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Si zonë kufitare, rajoni i Vosgesit ishte një rrugë për pushtim të mundshëm. Si të tilla, katër kala të rëndësishme u ndërtuan në departament: Kalaja Bourlémont në Mont-les-Neufchâteau (ndërtuar midis 1878 dhe 1881); Uxegney Fort (ndërtuar midis 1882 dhe 1884); Bois l'Abbé Fort (ndërtuar në 1884 dhe 1885); dhe Fort Le Parmont në Remiremont (ndërtuar midis 1874 dhe 1876). [11]

Turizmi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Département des Vosges (88), INSEE
  2. ^ "Joan of Arc's Birthplace". Tourisme Vosges. Marrë më 12 korrik 2022. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ Comparateur de territoires, INSEE, retrieved 12 July 2022.
  4. ^ Condemnation trial, p. 37.
  5. ^ P.S. (2002). "L'Essor, Revue trimestrielle de Schirmeck" (PDF). Le Pays Lorrain (në frëngjisht). Société d'archéologie lorraine et du Musée historique lorrain. 83: 255. ISSN 0031-3394. Marrë më 3 gusht 2009.
  6. ^ "Cimetière americain". Tourisme Vosges. Marrë më 12 korrik 2022. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ "Stèles du sommet du Hohneck". Tourisme Vosges. Marrë më 12 korrik 2022. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ "Vosges - Chiffres clés". Vosges Conseil Départemental. Marrë më 12 korrik 2022. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ^ "The Vosges Departmental Tourist Board - Archeological sites". Tourismevosges.fr. Arkivuar nga origjinali më 1 prill 2013. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ^ Populations légales 2019: 88 Vosges, INSEE
  11. ^ "The Vosges Departmental Tourist Board - Forts and cemeteries". Tourismevosges.fr. Arkivuar nga origjinali më 1 prill 2013. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)