Shko te përmbajtja

Kampania

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Kampanja
Campania
Rajon
Regione Campania
Flag of Kampanja
Flamuri
Coat of arms of Kampanja
Coat of arms
Vendndodhja e Kampanjës në Itali
Vendndodhja e Kampanjës në Itali
Location of Kampanja
ShtetiItalia
KryeqendraNapoli
Qeverisja
 • PresidentiRoberto Fico (Movimento 5 Stelle)
Sipërfaqja
 • Total
13,667.85 km2 (5,277.19 sq mi)
Popullsia
 (1 janar 2025)[1]
 • Total
5.582.337
 • Dendësia40,843/km2 (105,780/sq mi)
Ndarja administrative4 provinca dhe 1 qytet metropolitan
Numri i komunave550
Faqja zyrtarewww.regione.campania.it

Kampanja (italisht: Campania) është një rajon në Italinë jugore, me kryeqendër Napolin. Rajoni shtrihet në bregun tirren të gadishullit italian, kufizohet me Lacion, Molizen, Pulian dhe Bazilikatan, dhe është një nga rajonet më të populluara të vendit. Me 5.582.337 banorë më 1 janar 2025, Kampanja renditet ndër rajonet kryesore italiane për peshë demografike, historike dhe kulturore.[1][2][3]

Që nga 24 nëntori 2025 president i rajonit është Roberto Fico.[4]

Gjeografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kampanja karakterizohet nga një territor shumë i larmishëm, në të cilin bashkëjetojnë ultësira bregdetare, zona kodrinore, male, vullkane dhe gjire detare. Rajoni shtrihet nga gryka e Gariglianos deri te Gjiri i Policastros dhe përfshin disa nga peizazhet më të njohura të Italisë jugore, si Gjiri i Napolit, Bregdeti Amalfitan dhe ishujt e Caprit, Ischias dhe Procidas.[2][3]

Në territorin kampan dallohen dy breza të mëdhenj: një brez bregdetar, në shumë pjesë i rrafshët ose kodrinor, dhe një brez i brendshëm më i thyer, i lidhur me Apeninet jugore. Rajoni është i njohur edhe për praninë e sistemeve vullkanike, sidomos Vesuvios dhe zonës së Campi Flegreit, që kanë pasur ndikim të madh në historinë natyrore dhe njerëzore të territorit.[5][3]

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kampanja është një nga rajonet italiane me trashëgiminë historike më të dendur. Në antikitet ajo ishte një nga qendrat më të rëndësishme të Magna Graecias, me qytete që luajtën rol qendror në marrëdhëniet mes botës greke, italike dhe më pas romake. Në periudhën romake, zona e Kampanjës u shndërrua në një hapësirë me rëndësi të jashtëzakonshme ekonomike, urbane dhe kulturore, sidomos për shkak të peshës së qyteteve bregdetare dhe të territoreve pjellore përreth Napolit dhe Kapuas.[3][6]

Në shekujt pasues rajoni u ndikua nga bizantinët, lombardët, normanët, angevinët, aragonezët dhe burbonët. Për shumë kohë Napoli ishte një nga qendrat më të rëndësishme politike, kulturore dhe ekonomike të Mesdheut. Kjo vazhdimësi historike shpjegon përqendrimin e jashtëzakonshëm të monumenteve, qendrave urbane historike dhe traditave kulturore që karakterizojnë rajonin edhe sot.[2][3]

Ndarja administrative

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sipas të dhënave administrative më të fundit, Kampanja përfshin 550 komuna, 4 provinca dhe qytetin metropolitan të Napolit.[7][8]

Stema Emri shqiptar Emri italian Lloji Kryeqendra Komuna
Provinca e Avelinos Provincia di Avellino Provinca Avelino 118
Provinca e Beneventos Provincia di Benevento Provinca Benevento 78
Provinca e Kazertës Provincia di Caserta Provinca Kazerta 104
Qyteti metropolitan i Napolit Città metropolitana di Napoli Qytet metropolitan Napoli 92
Provinca e Salernos Provincia di Salerno Provinca Salerno 158

Demografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Me 5.582.337 banorë më 1 janar 2025, Kampanja është një nga rajonet më të populluara të Italisë. Pjesa më e madhe e popullsisë përqendrohet në dhe rreth Napolit dhe në zonat urbane e bregdetare, ndërsa brendësia malore dhe një pjesë e Apenineve kanë dendësi më të ulët banimi.[1][7]

Rrjeti urban i rajonit është i dendur dhe historikisht i fortë. Krahas Napolit, qendra të rëndësishme janë Salerno, Kazerta, Benevento, Avelino, si edhe një varg i gjerë qytetesh në zonën metropolitane dhe në bregdetin tirren e atë jugor. Ky policentrizëm i jep Kampanjës një profil të veçantë në krahasim me rajone të tjera italiane.[2][3]

Ekonomia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ekonomia e Kampanjës mbështetet në një kombinim të bujqësisë, industrisë, tregtisë, shërbimeve, logjistikës dhe turizmit. Rajoni ka një rol të madh në ekonominë e Italisë jugore, sidomos për peshën e Napolit, të sistemit portual dhe të disa zonave prodhuese me rëndësi kombëtare.[2][3]

Bujqësia kampane është e njohur për prodhimet tipike mesdhetare, si domatet, ullinjtë, agrumet, vera dhe produktet e qumështit. Në të njëjtën kohë, turizmi ka një peshë shumë të madhe falë Napolit, Pompeit, bregdetit amalfitan, ishujve të Gjirit të Napolit dhe zonave historike e natyrore të jugut të rajonit.[9][3]

Rëndësi të veçantë kanë edhe portet e Napolit dhe Salernos, të përfshira në sistemin portual të Detit Tirren Qendror, si edhe sistemi aeroportual kampan i lidhur me Napoli-Capodichinon dhe aeroportin e Salerno Costa d'Amalfi.[10][11][12]

Monumentet dhe kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kampanja është një nga rajonet italiane me përqendrimin më të madh të trashëgimisë kulturore. Ndër sitet e saj më të njohura bëjnë pjesë qendra historike e Napolit, zonat arkeologjike të Pompeit, Ercolanos dhe Torre Annunziatas, Pallati Mbretëror i Kazertës me parkun, ujësjellësin e Vanvitellit dhe kompleksin e San Leucios, Bregdeti Amalfitan, si edhe Parku Kombëtar i Cilentos dhe Vallo di Dianos me sitet e Paestumit, Velias dhe Certosa di Padulës. Në Benevento ndodhet edhe kisha e Santa Sofias, pjesë e sitit serik të UNESCO-s mbi longobardët në Itali.[13][14]

Kultura kampane është po ashtu shumë e njohur për traditat e saj urbane, muzikore, teatrore, fetare dhe gastronomike. Napoli ka luajtur për shekuj me radhë një rol qendror në jetën kulturore të Italisë dhe të Mesdheut, ndërsa rajoni në tërësi ruan një identitet shumë të fortë lokal, të dukshëm si në qytetet e mëdha ashtu edhe në qendrat e vogla historike.[2][3]

Në Kampanjë mbijeton edhe një prani arbëreshe historike, e lidhur sidomos me komunën e Greci, e njohur në arbërisht si Katundi. Rajoni ka miratuar gjithashtu një ligj të posaçëm për mbrojtjen e trashëgimisë gjuhësore, historike dhe kulturore të komunitetit albanofon të këtij vendbanimi në provincën e Avelinos.[15][16]

Arsimi dhe kërkimi shkencor

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kampanja ka një nga sistemet universitare më të rëndësishme të Italisë jugore. Në rajon ndodhen institucione me traditë dhe peshë të madhe kombëtare, si Università degli Studi di Napoli Federico II, Università degli Studi di Salerno, Università degli Studi della Campania Luigi Vanvitelli, Università degli Studi di Napoli L'Orientale, Università degli Studi di Napoli Parthenope dhe Università Suor Orsola Benincasa.[17][18][19][20][21][22]

Prania e këtyre universiteteve, veçanërisht në Napoli dhe Salerno, e bën rajonin një qendër të rëndësishme të arsimit të lartë, të kërkimit shkencor dhe të formimit profesional në Italinë jugore.[23][24]

Transporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kampanja ka një rol të madh në lëvizshmërinë e Italisë jugore. Pozita e saj gjeografike dhe prania e Napolit e bëjnë rajonin një nyje të rëndësishme rrugore, hekurudhore, portuale dhe ajrore.[3]

Sistemi portual kampan përfshin sidomos portet e Napolit, Salernos dhe Castellammare di Stabias, ndërsa në transportin ajror rajoni mbështetet kryesisht te aeroportet e Napolit dhe të Salernos. Integrimi i këtyre infrastrukturave është trajtuar nga vetë Rajoni si një objektiv strategjik për zhvillimin ekonomik, turistik dhe logjistik të territorit.[25][26][27]

Sporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të Kampanjës. Rajoni mbështet veprimtarinë sportive përmes strukturave, nismave publike dhe Agjencisë Rajonale Universiadi për Sportin, e krijuar në kuadër të politikave rajonale sportive dhe të rinisë.[28][29]

Kampanja është veçanërisht e njohur për futbollin, sportet ujore, lundrimin dhe veprimtaritë në natyrë, ndërsa peizazhi i saj bregdetar, kodrinor dhe malor e bën rajonin të përshtatshëm si për sportin e organizuar, ashtu edhe për turizmin aktiv.[30][31]

Shih edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 3 "Regione Campania - Guida ai comuni e alle province" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 "Campania". Treccani (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "Campania". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  4. ↑ "Roberto Fico". Regione Campania (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  5. ↑ "Campania". Treccani (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  6. ↑ "Campania". Treccani (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  7. 1 2 "Le province della Campania per popolazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
  8. ↑ "Comuni della Campania" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
  9. ↑ "Visit Campania". Italia.it (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  10. ↑ "Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale". Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  11. ↑ "Home - Aeroporto di Napoli". Aeroporto di Napoli (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  12. ↑ "Nasce l'hub aeroportuale Capodichino-Salerno Costa d'Amalfi". Regione Campania (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  13. ↑ "Campania Archivi". Unesco Beni Culturali - Ministero della Cultura (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  14. ↑ "Amalfi Coast". Italia.it (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  15. ↑ "Comuni delimitati - Allegato 1" (PDF). Presidenza del Consiglio dei Ministri (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  16. ↑ "Legge Regionale 20 dicembre 2004, n. 14". Regione Campania (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  17. ↑ "History". Università degli Studi di Napoli Federico II (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  18. ↑ "Ateneo". Università degli Studi di Salerno (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  19. ↑ "Ateneo". Università degli Studi di Napoli L'Orientale (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  20. ↑ "Università degli studi della Campania Luigi Vanvitelli". Università degli studi della Campania Luigi Vanvitelli (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  21. ↑ "Parthenope". Università degli Studi di Napoli Parthenope (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  22. ↑ "Università degli Studi Suor Orsola Benincasa". Università degli Studi Suor Orsola Benincasa (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  23. ↑ "UNISA". Università degli Studi di Salerno (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  24. ↑ "Università Federico II". Università degli Studi di Napoli Federico II (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  25. ↑ "Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale". Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  26. ↑ "Aeroporti campani, via alla rete integrata". Regione Campania (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  27. ↑ "Welcome to Naples Airport". Naples Airport (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  28. ↑ "Magazine Sport". Regione Campania (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  29. ↑ "Agenzia Regionale Universiadi per lo Sport (ARUS)". Regione Campania (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  30. ↑ "Voucher Sportivo Minori". Regione Campania (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  31. ↑ "Visit Campania". Italia.it (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampania&oldid=2974200"