Marin Sirdani

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Marin Sirdani
At-Marin-Sirdani.jpg
Át (OFM)
Ditëlindja:1885
Vendlindja:Bogë
Ditëvdekja:14 shkurt, 1962
Kombësia:Shqiptar
Zhanri:Historiografi

Marin Sirdani (Guci, 17 janar 1885 - Shkodër, 14 shkurt 1962) ka qenë frat i Urdhërit Françeskan, edukator, publicist dhe medievist shqiptar.

Biografia[redakto | përpunoni burim]

U lind në Guci më 17 janar 1885 i biri i Dakës dhe Marie Smajlit, me prejardhje nga Boga, i pagëzuar Ndue.[1] E ëma u vdes herët duke lënë Nduen shtatë dhe Lekën pesë vjeç.

I ati, që nuk desht të martohej më, iu kushtua rritjes së fëmijëve. Boga e ashpër dhe e vorfën, konfliktet ballkanike që kishin shpërthyer në të katër anët, e bënë edhe më të vështirë jetën e familjes Sirdani. Boga, e gjendur nën pushtimin osman e nën trysninë e Malit të Zi, i cili i përkrahun nga Serbia e Rusia, kërkonte territore të reja në dëm të fqijëve, i kishte kthyer malësorët në atë gjendje, sa me të vështirë mbijetonin.

I gjendur në këto rrethana, Dakë Sirdanit iu desh ta linte fshatin e tij dhe u strehua në Gucì, ku kishte miq e të afërm e ku, gjithsesi, jeta ishte pak ma e mirë. Vorfnia e madhe i ngushtoi që t'i lypshin ndihmë hoxhës së Gucisë. Me të marrur vesh se fëmijët ishin nga familje katolike, që t'i ndërronte fenë, i uli në Shkodër dhe trokiti ndër institucionet katolike. Në moshën 9-vjeçare Marinin e futi në Kolegjen Françeskane. Ai e mbajti mend gjithnjë fytyrën e atij hoxhës mjekër dendur, që e kishte çuar tek dera e fretënve, e nderonte kujtimin e tij dhe vazhdimisht thoshte se Hoxha i Gucisë kishte qenë "nji shêjt musliman shqiptar".[2] Marini, si kreu edhe shkollën e mesme në Kolegjin Françeskan (apo Liceun e Fishtës, si i thonin shkodranët), zgjodhi Urdhnin e Shën Françeskut. Kolegji françeskan ishte një çerdhe shqiptarizmit dhe, kur u rrit Marini, kërkonte të kishte ideal jete Marin Barletin[2]. Mbasi vijoi studimet e larta në Gratz të Austrisë, në vitin 1916 kthehet në Atdhe dhe shugurohet meshtar. Vitet e para të meshtarisë Atë Marini shërbeu në Kthellë, Pishkash, Bazë-afër Burrelit e Matit, kohë e zona të cilat ai do t’i shfrytëzonte për botimin pak vite më vonë të veprës “Skenderbeu simbas gojëdhanave”. Vepër e cila plotësonte boshlleqet e detajet për të cilat e kishte porositur Atë Shtjefën Gjeçovi, mbi gjithë traditën popullore, toponomastiken dhe legjendat mbi Heroin Kombëtar. E transferuan nga Pishkashi si mësues në Troshan. Mbas Luftës së Parë Botërore filloi aktivitetin si shkrimtar e historian. Në vitin 1922 e thërrasin në Shkodër, pranë Kolegjit Françeskan, ku bashkë me Atë Gjergj Fishtën, Atë Pal Dodajn e Imzot Vinçens Prenushin, e shumë intelektualë të shquar të Shkodrës, çelin të parin lice me cikël të plotë i stilit klasik, të cilin e emëruan “Illyricum”. Atë Marini do jepte aty Histori dhe Doktrinë të Krishtenë; në të njëjtën kohë u bë strumbullari i një rrethi intelektualësh të rinj shkodranë të fushave të ndryshme. Profesori i ditur u emërua më vonë Drejtor i Gjimnazit. Ndërkohë shkruan veprat "Skenderbegu mbas gojëdhanash"[3] (kryevepra e tij, ku përmblodhi mbetjet e fundit të kujtimeve popullore arbnore për heroin e Kombit[2]), "Për historinë kombëtare", monografia "Shqipnia e Shqiptarëve" më 1941, "Vepra kombëtare e Françeskanëve", si dhe legjenda që sot janë në thesarin e kësaj lame në revistat “Hylli i Dritës” e “Leka” si shkrimet me vlerë: Për çka fajësohet Skënderbegu, Kontributi i katolikëve në Shqipní, Nora e Kelmendit, Vorri i Skenderbegut, etj; ashtu edhe në shumë gazeta të kohës, pse ai kishte aftësinë e rrallë të komunikonte me të gjitha shtresat, ashtu edhe me intelektualë të preardhjeve të ndryshme krahinore e fetare. Në kohën kur u ba edhe Dekan i Kuvendit të Françeskanëve të Lagjes Arra e Madhe në Shkodër, dëshmoi interesim të jashtëzakonshem e aftësi po të tilla në komunikimin me të rijtë tue tregue interesim e tue ba deri sakrifica, që ma se një herë i hapen edhe telashe, për arsimimin dhe edukimin e të rijëve. Tipizuese e rolit dhe e vlerave të tij si edukator do të mbesin fjalët e At Fishtës: “Rinia e Shkodrës nuk e di ende ç’personalitet i shquem gjendet në mes tyne”.

Atë Marin Sirdani ka qenë një ndër historianët tanë ma të dijtun, një historian që shquhej për paanësinë e analizës shkencore historike, një metodist që për fat të keq buk u muer shembull nga ata që ma vonë do ta zhbanin historinë. Kishte një bibliotekë shumë të pasun për historinë e Shqipërisë n'epokën mesjetare e n'ate të re me autorë si Ana Komnena, Kontakuzeni, Sonsovino, Du Cange, Barleti e Biemi, etj. Nga ato modernë Fallmerayer, Thallóczy, Gelcich, Jorga e Statdmuller e autor të historisë kishtare françeskane, Cezar Baroni, Gonzages, Fabianch, Mibocevich, etj. Dëshmitë e atyre që e kanë njohur e pikturojnë me admirim figuren e Át Sirdanit, historian herudit, njeri me kulturë të madhe, edukator i madh i rinisë, meshtar dhe superior shembullorë, filtër në kontrastin mes Kishës Katolike dhe Shtetit Shqiptar[3].

Përgatitja e tij e gjithanshme, vendosmëria dhe kthjelltësia se, sidoqoftë, duhej shpëtuar Kisha Katolike Shqiptare, i vuri më se një herë në vështirësi ata të Komisionit Qeveritar të kryesuem prej Tuk Jakovës. Tukun e kishte pasur nxënës në filloren e shkollës shtetërore, me të cilin kishte dhe raporte relativisht të mira. E mandej Komisionin me në krye vetë Mehmet Shehun, aqsa, për të heqë qafe një bashkëbisedues të vështirë, e futën në burg për të dytën herë, me akuzën (e paprovuar as me falsifikime në gjyq), se kishte bërë përpjekje me u lidhë me Vatikanin. U lirua nga burgu aty nga fundi i 1959 apo fillimi i 1960[4], dhe vazhdoi duke vepruar deri në fund në kuvendin e Arrës së Madhe. Vdiq nga tuberkulozi më 14 shkurt 1962, 77 vjeç, i rrethuar nga fretnit e Kuvendit[3].

Regjistri i françeskanëve[redakto | përpunoni burim]

“Registro della Provinzia Oss.[ervante] Albania 1720 In tempo del P. M. R. Lorenzo M di Santa Croce Ministro Prov[inciale], l’Anno 1720". Autori i këti regjistri të çmuar është P. Lorenzo Maria di Santa Croce

Në revistën “Hylli i Dritës” Atë Marin Sirdani, bashkëpunëtor i ngushtë i kësaj reviste, flet për historinë e françeskanve në Shqipëri mbështetetur, pos në tjera dokumente edhe në një Regjistër – siç e quan ai të Provincës Françeskane Shqiptare të vitit 1720.

"...ky Regjistër kishte nji randësi si për historinë e fretenve në Shqipni, si edhe për historinë e vendit tonë",- Át Zef Pllumi

Regjistri në fjalë, para se të hynte komunizmi në Shqipëri gjendej në arkivin françeskan në Shkodër, ku mbas vitit 1945, së bashku me materialet e tjera u grabit nga qeveria komuniste e u dërgua në Tiranë, ku më vonë u vu në Arkivin e Qendror Shqiptar[5].

Vepra[redakto | përpunoni burim]

Atë Zef Pllumi pohonte se janë afër 5 apo 6 vëllime gati për t’u botuar me këto shkrime të Atë Marinit mbi çështje të rëndësishme kombëtare e kishtare të shqiptarëve.

  • "Skenderbegu mbas gojëdhanash"
  • "Për historinë kombëtare"
  • "Shqipnia e Shqiptarëve", 1941.
  • "Vepra kombëtare e Françeskanëve"
  • "Historija e provincës françeskane në Shqipni"

Ka thënë[redakto | përpunoni burim]

Referencat[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Kurti, Donat (2003). Provinça Françeskane Shqiptare. Shkodër: Botime Françeskane. f. 130.  99927-789-1-1. Marinus (P) Antonius Sirdani, f. Marci et Mariae Smajlja, n. Gusinae, d. Scodrensis 17 Jan. 1885 [...]. 
  2. ^ a b c "Rrno vetem per me tregue", fq. 297
  3. ^ a b c (italisht)Persekutimi i Kishes Katolike
  4. ^ Vllaznit Sirdani
  5. ^ Regjistri françeskan