Preng Bibë Doda

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Prênk Bibë Doda)
Jump to navigation Jump to search
Preng Bibë Doda
Msg058.jpg
Zëvendëskryeministër
25 dhjetor, 1913 – 3 shtator, 1914
Paraardhësi: Dom Nikollë Kaçorri
Pasardhësi: -
25 dhjetor, 1918 – 22 mars, 1919
Paraardhësi: -
Pasardhësi: -
Ministër i Punëve Botore
14 mars – 20 maj, 1914
Paraardhësi: Pandeli Cale
Pasardhësi: Mit'hat bej Frashëri
Ministër i Punëve të Jashtme
28 maj – 3 shtator, 1914
Paraardhësi: Turhan pashë Përmeti
Pasardhësi: Mehmet bej Konica (Mehdi bej Frashëri)
Të dhënat personale
Lindi më: 1860
Lindi në: Orosh, Perandoria Osmane
Vdiq më: 22 mars, 1919
Vdiq në: Lezhë, Principata e Shqipërisë
Kombësia: Shqiptar
Profesioni: Politikan


Preng Bibë Doda i njohur edhe si Preng Pasha (Orosh, 1860 - Lezhë, 22 mars 1919) ka qenë ushtarak i Perandorisë Osmane, i pari i Gjonmarkajve dhe i Mirditës. U emërua disa herë zëvendëskryeministër dhe ministër në qeveritë para të shtetit shqiptar. Së bashku me Ismail Qemalin dhe Esat pashë Toptanin, qe ndër figurat me më tepër ndikim.

Jeta[redakto | redakto tekstin burimor]

Leu në Orosh të Mirditës, asokohe nën Sanxhakun e Shkodrës, i biri i Bibë Dodë Pashës dhe Hides së Hasan Ajazit.[1] Me vdekjen e të atit, edhe ai ushtarak i lartë i Perandorisë, paria e konakut të Gjonmarkut dhe kajmekamllëku i Mirditës i lihet një kushëriri të tyre dhe Prenka ende në moshë të njomë merret (apo syrgjynoset) ndër lokalitete të tjera të perandorisë.

Fëmijërinë e vet e kaloi në Stamboll, prej ku kthehet në Mirditë më 1876. Me zhvillimet e Lidhjes së Prizrenit më 3 prill 1880 emërohet zëvendës i Hodo pashë Sokolit për degën e Shkodrës. Me ta marrë vesh këtë, Porta e Lartë e internon në Kastamuni të Azisë të Vogël[2] prej ku ndihmoi për ta liruar Syrja bej Vlora.[3] U vendos në Liban, ku në sajë të kontakteve tregtare me agjencitë e interesuara për shfrytëzimin e resurseve të Mirditës, familja e Malhamëve në Beirut, i bëri kërkesë Stambollit që ta emëronin Dodën mytesarif i Malit të Libanit si zëvendësues për Vaso Pashën.[4] Më pas nisi punë në Stamboll, me punë në Pallatin Perandorak, me gradën gjeneral i brigadës së rojave shqiptare të Sulltan Abdyl Hamidit II.[5]

Prenga i ri me shpatën e argjendtë që iu dhurua të atit nga Napoleoni III i Francës, shpatë të cilën më vonë Enver Hoxha përflitet se ia dha Hrushçovit me rastin e vizitës së tij në Shqipëri.

Më 1908 pas Revolucionit Xhonturk kthehet në atdhe, duke shoqëruar Ismail Qemalin deri në Vlorë.[5] Kthimin e tij e përshkruajti frati françeskan Dodaj në ditarin e tij:[6]

«18.09.1908
Mbramjen e kësaj dite mbërriti në Shëngjin nga mërgimi Prenkë Pasha, nga ku para 27 vjetësh qe nisun për nji destinacion të panjoftun. ... Qysh në qershor Papa Luani XIII ka veprue pranë Sulltanit për kthimin e tij. Gja që do të kishte ndodhë nëse Austria nuk do t'ishte kundërvu në fshehtësi."

Kthimi i Prenk Bibë Dodës në Mirditë u shndërrua në festë të madhe, jo vetëm për mirditasit por edhe për tërë Shqipërinë e Veriut, të cilët atë e shihnin si udhëheqës të ardhshëm të Shqipërisë së Pavarur dhe të bashkuar me të gjitha vilajetet shqiptare. Përgjatë viteve 1908-1911 kur kryengritjet gëluan, më 26 prill 1911 Prenkë Pasha formoi qeverinë e Mirditës së bashku me arbëreshin Terenc Toçi në kuvendin që u mbajt në Fan dhe u ngrit flamuri pak javë mbasi u valëvit nga malësorët në Deçiq.

Ismail Qemali e emëron zëvendëskryeministër në qeverinë e tij. Në këtë post, Prenga nuk pati shumë kohë që të linte gjurmë, pasi qeveria ra. Në qeverinë pasardhëse të Turhan Pashës më 14 mars - 20 maj 1914, Prenga u emërua ministër i Punëve Botore. Sërish nuk pati shumë mundësi që të punonte, ngase problemet e kohës ishin drejtqeverisja dhe nuk kishte kohë për punët botore. Në qeverinë e dytë të Turhan Pashës, më 28 maj - 3 shtator 1914 e kishte ministër të Punëve të Jashtme. Prenga iu përgjigj Princ Vidit kur ky rrezikohej nga Kryengritja e Shqipërisë së Mesme.[7]

Në krye të bashibozukëve të mbledhur nga ai vetë në kazanë e Zadrimës, Lezhës dhe Mirditës ndërmori të vepronte kundër Kryengritjes së Shqipërisë së Mesme. Por radhët e kësaj force u prishën rrugës dhe dolën dore nga qëllimi fillestar dhe kur u sulmuan nga rebelët në Ishëm, u zmbrapsën.[8] I ndodhur në Shkodër, ai u internua nga malazezët dhe u lirua në janar të 1916 me ardhjen e ushtrisë austro-hungareze. Pavarësisht se nuk mori pjesë në Kongresin e durrësit, ai u thirr në qeverinë e Turhan Pashës duke u emëruar zëvendëskryeministër më 25 dhjetor 1918. Pak muaj më pas, i shoqëruar me konsullin anglez Eden duke kaluar në rrugën për Shëngjin, i bëhet një pritë porsa kaluan lumin Mat: qëlluan vetura, ndërsa Preng Pasha çohet në këmbë duke u bërtitur "Më vritni mue e mos qitni mbi të huejt, se asht kundra zakonit tonë". Pasha me disa prej njerëzve të vet vriten, ndërsa konsulli anglez plagoset. Sipas dëshmive të mbledhura nga Sejfi Vllamasi dhe dokumentave arkivore ku mbështetet historiani Kastriot Dervishi, prita iu bë nga Çokajt e Bregmatës duke kërkuar gjakun e vrasjes së Gjeto Çokut tek Preng Pasha.[7][9]

Me vrasjen e tij, prijësia e Gjonmarkajve dhe e Mirditës i kaloi barkut të Lleshit të Zi, prejse martesa e tij me Luçien e Kolë Xhuxhës (mbesën e Ndoc Xhuxhës)[10] nuk pati fëmijë. Parinë e muar gjegjësisht Marka Gjoni, i cili nuk çmohej edhe aq shumë pas ngjarjeve të revoltës kundër Princ Vidit.[2]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Lushaj, Ramiz (28 maj 2014). "Kurora e dytë e Lurës". gazetadielli.com. Dielli. 
  2. ^ a b Elsie, Robert (2015). The Tribes of Albania: History, Society and Culture. I.B.Tauris. pp. 228–229. ISBN 978-1-78453-401-1. 
  3. ^ Vlora, Syrja bej (2013) [1921-1925]. Kujtime, nga fundi i sundimit osman në Luftën e Vlorës [Osmanlı Sonrası Arnavutluk]. Translated by Ali Asllani. Tiranë: Iceberg. p. 288. ISBN 978-9928-4140-4-5. 
  4. ^ Toksöz, Meltem; Kolluoglu, Biray (2014). Cities of the Mediterranean: From the Ottomans to the Present Day. I.B.Tauris. p. 136. ISBN 978-1-84885-127-6. 
  5. ^ a b Qemali, Ismail (2009) [1920]. Kujtime [The memories of Ismail Kemal Bey]. Translated by Abdyrrahman Myftiu. Tiranë: Toena. p. 360. ISBN 978-99943-1-558-1. 
  6. ^ Dodaj, P. Pal (1993). Shënime vrojtimesh. Hylli i Dritës v. XXI, nr. 2-3. pp. 91–111. 
  7. ^ a b Dervishi, Kastriot (2010). Plumba politikës. Tiranë: 55. pp. 12–13. ISBN 978-99943-56-43-0. 
  8. ^ Vlora 2013, pp. 115-117.
  9. ^ Vllamasi, Sejfi (2012). Ballafaqime politike në Shqipëri (1897-1942). Tiranë: Vllamasi. pp. 32, 34, 52. ISBN 978-9928-140-54-8. 
  10. ^ Atdhetari Ndoc Xhuxha, ndër filatelistët e parë shqiptarë