Shko te përmbajtja

Forcat e Armatosura Turke

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Forcat e Armatosura Turke
Türk Silahlı Kuvvetleri
Themeluar 3 maj 1920[a]
Degët Forcat Tokësore Turke
Forcat Detare Turke
Forcat Ajrore Turke
Qendra e Bazës Bakanlıklar, Çankaja, Ankara, Turkey
Komanda
Komandanti i përgjithshëm Presidenti Rexhep Taip Erdoan
Ministri i Mbrojtjes Hulusi Akar
Shefi i Shtabit të Përgjithshëm Gjenerali Yaşar Güler
Fuqia njerëzore
Ushtria mosha 21–41[2]
Personel aktiv 355,000[3]
Personeli rezervë 380,000[4]
Përqind e GDP-së 2.8% [5]
Industria
Importe vjetore $1,540 milion(2014)[6]
Eksporte vjetore $2,350 milion (2018)[7]
Artikuj të ndyshëm
Historia
Gradat Gradat ushtarake të Turqisë
Forcat e Armatosura Turke në Paradën e Fitores 2020, Baku

Forcat e Armatosura Turke (Turqisht: Türk Silahlı Kuvvetleri, TSK) janë forcat ushtarake të Republikës së Turqisë. Forcat e Armatosura Turke përbëhen nga Shtabi i Përgjithshëm, Forcat Tokësore, Forcat Detare dhe Forcat Ajrore. Shefi aktual i Shtabit të Përgjithshëm është gjenerali Yaşar Güler. Shefi i Shtabit të Përgjithshëm është Komandanti i Forcave të Armatosura. Në kohë lufte, Shefi i Shtabit të Përgjithshëm vepron si Komandant i Përgjithshëm në emër të Presidentit, i cili përfaqëson Komandën e Lartë Ushtarake të TAF në emër të Asamblesë së Madhe Kombëtare të Turqisë. Koordinimi i marrëdhënieve ushtarake të TAF me shtetet e tjera anëtare të NATO-s dhe shtetet mike është përgjegjësi e Shtabit të Përgjithshëm.

Historia e Forcave të Armatosura Turke filloi me formimin e saj pas rënies së Perandorisë Osmane. Ushtria turke e perceptonte veten si roje të qemalizmit, ideologjisë zyrtare shtetërore, veçanërisht të theksimit të saj te sekularizmi. Pasi u bë anëtare e NATO-s në vitin 1952, Turqia filloi një program gjithëpërfshirës modernizimi për forcat e saj të armatosura. Ushtria turke dërgoi trupa për të luftuar në Luftën Koreane. Nga fundi i viteve 1980, filloi një proces i dytë ristrukturimi. Forcat e Armatosura Turke marrin pjesë në një grup beteje të BE-së nën kontrollin e Këshillit Evropian, grupin e betejës italo-rumune-turke. TAF gjithashtu kontribuon me staf operacional në iniciativën e korpusit shumëkombësh të ushtrisë Eurocorps të BE-së dhe NATO-s.

Forcat e Armatosura Turke janë forca e dytë më e madhe ushtarake në NATO, pas Forcave të Armatosura të SHBA-së, me një forcë të vlerësuar në vitin 2021 prej 895,000 personeli ushtarak dhe paraushtarak.

Turqia është një nga pesë vendet anëtare të NATO-s që janë pjesë e politikës së ndarjes bërthamore të aleancës, së bashku me Belgjikën, Gjermaninë, Italinë dhe Holandën.[8] Gjithsej 90 bomba bërthamore B61 janë pritur në bazën ajrore të Incirlik. 40 prej tyre ndahen për përdorim nga Forcat Ajrore Turke në rast të një konflikti bërthamor, por përdorimi i tyre kërkon miratimin e NATO-s.[9]

Lufta për Pavarësi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, pas pushtimit të Anadollit nga Fuqitë e Antantës, shumë personel ushtarak osman u arratisën nga Rumelia në Anadoll për t'u bashkuar me Lëvizjen e re Kombëtare Turke (TNM). Gjatë Luftës së Pavarësisë, më 3 maj 1920, Birinxhi ferik Mustafa Fevzi Pasha (Çakmak) u emërua Ministër i Shefit të Shtabit të Përgjithshëm dhe Mirliva Ismet Pasha (Inony) u emërua Ministër i Shefit të Shtabit të Përgjithshëm të qeverisë së Asamblesë së Madhe Kombëtare (GNA).[10] Por më 3 gusht 1921, GNA shkarkoi Ismet Pashën nga posti i Ministrit të Mbrojtjes Kombëtare për shkak të dështimit të tij në Betejën e Afjonkarahisar–Eskishehir dhe më 5 gusht, pak para Betejës së Sakarjas, emëroi kryetarin e GNA Mustafa pashë Qemalin (Atatürk) si komandant i përgjithshëm i Ushtrisë së GNA. TNM fitoi Luftën e Pavarësisë pasi Izmiri u rikthye në 1922 si rezultat i Luftërave Greko-Turke (1919-1922).

Lufta e Dytë Botërore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Turqia qëndroi neutrale deri në fazat e fundit të Luftës së Dytë Botërore. Në fazën fillestare të Luftës së Dytë Botërore, Turqia nënshkroi një traktat të ndihmës reciproke me Britaninë e Madhe dhe Francën.[11] Por pas rënies së Francës, qeveria turke u përpoq të ruante një distancë të barabartë me aleatët dhe me Boshtin. Pas pushtimit të Ballkanit nga Gjermania Naziste, mbi të cilën territori i kontrolluar nga Boshti në Traki dhe ishujt lindorë të Detit Egje kufizoheshin me Turqinë, qeveria turke nënshkroi një Traktat Miqësie dhe Mos-Agresioni me Gjermaninë më 18 qershor 1941.

Pas pushtimit gjerman të Bashkimit Sovjetik, qeveria turke dërgoi një delegacion ushtarak vëzhguesish nën gjeneral-lejtnant Ali Fuat Erden në Gjermani dhe Frontin Lindor.[12] Pas tërheqjes gjermane nga Kaukazi, qeveria turke u afrua më pranë aleatëve dhe Winston Churchill u takua fshehurazi me Ismet Inony në Konferencën e Adanas në stacionin e trenit Yenice në Turqinë jugore më 30 janar 1943, me qëllimin për të bindur Turqinë për t'u bashkuar me luftë në anën e aleatëve. Pak ditë para fillimit të Operacionit Zitadelle në korrik 1943, qeveria turke dërgoi një delegacion ushtarak nën gjeneralin Xhemil Xhahit Tojdemir në Rusi dhe vëzhgoi stërvitjet e Batalionit të 503-të të Panzerëve të Rëndë dhe pajisjet e tij.[13] Por pas dështimit të Operacionit Zitadelle, qeveria turke mori pjesë në Konferencën e Dytë të Kajros në dhjetor 1943, ku Franklin D. Roosevelt, Churchill dhe Inony arritën një marrëveshje për çështjet në lidhje me kontributin e mundshëm të Turqisë për aleatët. Më 23 shkurt 1945, Turqia iu bashkua aleatëve duke i shpallur luftë Gjermanisë dhe Japonisë, pasi u njoftua në Konferencën e Jaltës se vetëm shtetet që ishin zyrtarisht në luftë me Gjermaninë dhe Japoninë deri më 1 mars 1945 do të pranoheshin në Kombet e Bashkuara.[14]

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Si Ushtria e Asamblesë së Madhe Kombëtare.[1]
  1. ↑ "TSK Official History Information" (në anglisht). Turkish Armed Forces. Arkivuar nga origjinali më 29 qershor 2013. Marrë më 2 janar 2014.
  2. ↑ The Military Balance 2020 (në anglisht) (bot. 2020). London: The International Institute for Strategic Studies. fq. 153-156. ISBN 9780367466398.
  3. ↑ https://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.php?country_id=turkey%7C
  4. ↑ "Dünyanın en güçlü orduları 2020 raporu: TSK 13'üncü sıraya geriledi" (në turqisht). 3 shkurt 2020.
  5. ↑ Tian, Nan; Fleurant, Aude; Kuimova, Alexandra; Wezeman, Pieter D.; Wezeman, Siemon T. (26 prill 2021). "Trends in World Military Expenditure, 2020" (PDF) (në anglisht). Stockholm International Peace Research Institute. Marrë më 30 shtator 2021.
  6. ↑ "Türkiye'nin ihracatı arttı ithalatı azaldı" (në turqisht). TRT News. Arkivuar nga origjinali më 3 dhjetor 2015. Marrë më 30 nëntor 2015.
  7. ↑ Arkivuar 6 janar 2019 tek Wayback Machine Savunma sanayisi ihracat rekorlarıyla eşik atladı
  8. ↑ "Der Spiegel: Foreign Minister Wants US Nukes out of Germany (10 April 2009)". Der Spiegel (në gjermanisht). 30 mars 2009. Arkivuar nga origjinali më 14 shkurt 2012. Marrë më 1 nëntor 2010.
  9. ↑ Hans M. Kristensen. "NRDC: U.S. Nuclear Weapons in Europe" (PDF) (në anglisht). Natural Resources Defense Council, 2005. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 11 dhjetor 2015. Marrë më 1 nëntor 2010.
  10. ↑ Harp Akademileri Komutanlığı, Harp Akademilerinin 120 Yılı, İstanbul, 1968, p. 26, 46.
  11. ↑ Shih Murat Metin Hakki, "Surviving the Pressure of the Superpowers: An Analysis of Turkish Neutrality During the Second World War Arkivuar 3 mars 2016 tek Wayback Machine", Chronicon 3 (1999–2007) 44 – 62, Center for Middle Eastern Studies, Harvard University, ISSN 1393-5259
  12. ↑ Hüseyin Hüsnü Emir Erkilet, Şark cephesinde gördüklerim, Hilmi Kitabevi, 1943.
  13. ↑ Johannes Glasneck, Inge Kircheisen, Türkei und Afghanistan, Dt. V. d. Wissenschaften, 1968, p. 139. Arkivuar 2 maj 2016 tek Wayback Machine
  14. ↑ Mustafa Aydın, SAM, "Turkish Foreign Policy: Framework and Analysis", Center for Strategic Research, 2004, p. 47.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Forcat_e_Armatosura_Turke&oldid=2851724"