Giovanni Boccaccio

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Giovanni Boccaccio
Andrea del Castagno Giovanni Boccaccio c 1450.jpg
Andrea del Castagno, Giovanni Boccaccio, portreti i Boccaccio-s në Ciklin e burrave dhe grave të shquara, afresk i vitit 1450 në Galleria degli Uffizi, Firence.
Informacione
Ditëlindja: 16 qershor 1313
Vendlindja: Certaldo
Vdekur më: 21 dhjetor 1375
Vendvdekja: Certaldo
Aktiviteti: ShkrimtarPoet
dhe kritik letrar
Nënshtetësia: Forentine/Italiane

Giovanni Boccaccio (sqt. Xhovani Bokaço) (1313– 21 dhjetor 1375)[1] qe një shkrimtar dhe poet italian, mik i Petrarkës, dhe eksponent i rëndësishëm i humanizmit dhe Rilindjes. Shkroi një numër të rëndësishëm veprash, ku përfshihet Dekameronin dhe De mulieribus claris. Shkroi në italishten popullore dhe veçohet për dialogjet realiste të cilat ndryshonin nga ata të shkrimtarëve mesjetar, të cilët zakonisht ndiqnin modele skematike për karakteret dhe subjektin.

I njohur si il Certaldese[2], Giovanni Boccaccio qe një nga shkrimtarët më të mëdhenj të shekullit të XIV[3]: i cili me Dekameronin e tij, që u përkthye menjëherë në shumë gjuhë, u bë i njohur dhe vlerësuar në nivel europian (dhe botëror më pas)[4], aq sa, për shembull, ndikoi edhe letërsinë angleze, me Geoffrey Chaucer-in.

Disa studiues[5] (mes të cilëve Vittore Branca) e konsiderojnë si prozatorin më të madh europian që ka pasur një rol dominues në panoramën letrare të shekullit të XIV. Shkrimtar poliedrik dhe i zhdërvjellët, zotërues i një eksperimentalizmi të aftë të përfshinte tendenca dhe gjini të ndryshme letrare, duke i ngjizur në vepra origjinale, si dhe një nga pararendësit e humanizmit të nisur nga mësuesi dhe miku i tij, Françesko Petrarka, duke i vendosur bazat në Firence.

Së bashku me Petrarkën dhe Danten, bën pjesë në të ashtuquajturat «tre kurora» dhe, në shekullin e XVI, Pietro Bembo e konsideroi Boccaccio-n si modelin e përsosur të prozatorit[6]. Boccaccio qe një promotor i rëndësishëm i figurës dhe veprës së Dantes, duke kopjuar dorëshkrime të Komedisë Hyjnore, pikërisht nga ai të emërtuar hyjnore duke nisur kritikën dhe filologjinë danteske. Në shekullin e XX Boccaccio qe objek studimi kritiko-filologjik nga Vittore Branca dhe Giuseppe Billanovich dhe Dekameroni i tij, u kthye në film nga regjizori dhe shkrimtari Pier Paolo Pasolini.

Përmbajtja

Biografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Fëmijëria fiorentine (1313-1327)[redakto | redakto tekstin burimor]

Giovanni Boccaccio lindi midis qershorit dhe korrikut të vitit 1313 [7] nga një marrëdhënie jashtëmartesore[8] e Boccaccino di Chellino-s, tregëtar fiorentin, me një grua të shtresës së ulët[9][10]. Nuk dihet me siguri se cili ishte vendi i saktë i lindjes, midis Firences dhe Certaldo-s: Vittore Branca pohon se, kur Boccaccio firmos si Johannes de Certaldo, kjo tregon se Certaldo është vendlindja e familjes, por jo vendi fizik i lindjes[10][11]. Fakti se ishte një fëmijë ilegjitim duhet të peshonte mjaft në psikën e Boccaccio-s, përderisa në veprat vulgare (dmth. në gjuhën italiane) ndërtoi një biografi mitike, të idealizuar, duke bërë të besohej se ishte i biri i një gruaje nga familja Capetingi, duke mar në këtë mënyrë spunto nga udhëtimet tregëtare që i ati bënte në Paris[12][13][14]. I njohur që në moshë të vogël nga i ati, Giovanni u mirëprit, afër vitit 1320[15], në shtëpinë atërore që gjendej në lagjen e San Piero Maggiore-s[12]. Falë gjendjes së mirë të të atit, mori mësimet e para pranë shkollës së Giovanni Mazzuoli da Strada, babai i Zanobi da Strada-s[12][16]. Përgjatë rinisë, Boccaccio mësoi kështu bazat e gjuhës latine dhe artet liberale, përveç mësimit të Komedisë HyjnoreDante Alighierit, përderisa i ati ishte martuar me aristokraten Margherita de' Mardoli, e afërme me familjen Portinari[17].

Adoleshenca napoletane (1327-1340)[redakto | redakto tekstin burimor]

Cristoforo Orimina, Mbreti Robert Anzhuini i rrethuar nga shkruesit e tij, miniaturë, shekulli i XIV

Një mjedis kozmopolitan: formimi autodidakt[redakto | redakto tekstin burimor]

Por Boccaccino dëshironte që i biri të futej në profesionin e tregëtisë, sipas traditës familjare. Pasi i bëri një instruksion të vogël në Firence, në 1327 Boccaccino vendosi ta merte me vete në Napoli[7], qytet ku Boccaccino ishte agjent shkëmbimi i familjes Bardi[18]. Boccaccio mbërriti kështu, katërmbëdhjetë vjeç, në një realitet tërësisht të ndryshëm nga ai i Firences: nëse Firence ishte një qytet komunal fortësisht provincial, nga ana tjetër Napoli ishte selia e një oborri mbretëror dhe kozmopolit, si ai i Anzhuinëve.

Mbreti Robert Anzhuin (1277-1343) qe thellësisht fetar si dhe jashtëzakonisht i kulturuar, madje i apasionuar pas kulturës aq sa të krijonte një bibliotekë mjaft të madhe[19], të drejtuar nga eruditi Paolo da Perugia. Bashkë me të shoqen Sancha d'Aragona (1285-1345), ai mbajti një oborr shkëlqyes, i fundit shkëlqim i madh i Napolit anzhuin para luftërave civile nën Giovanna-n e I.

I ati, Boccaccino e pa shpejt, me keqardhje, se i biri nuk ndihej rehat në zyrat e shkëmbimit monetar, dhe se preferonte ti kushtohej studimit të letërsisë[7]. Për më tepër, pasi u përpoq ta shkëpuste nga këto prirje, tërësisht të huaja për tregëtinë, Boccaccino e regjistroi të birin për jurisprudencë në Universitetin e Napolit "Federico II". Boccaccio ndoqi për dy vite (1330-1331) leksionet e poetit dhe juristit Cino da Pistoia, por në vend që të studionte me të të drejtën kishtare, parapëlqeu të ndiqte leksionet poetike që pistojezi jepte jashtë mjedisit akademik[7]. Falë Cino-s, në fakt, Boccaccio u thellua në traditën stilnoviste të gjuhës vulgare, pasi vetë Cino qe në marrdhënie miqësore me të adhuruarin Dante[20]. Për më tepër, Giovanni nisi të frekuentonte Oborrin Anzhuin (ku njohu, veç Paolo da Perugia-s, edhe Andalò del Negro-n[21]) dhe të merrej me letërsi: shkruante si në latinisht ashtu dhe në italisht, duke hartuar vepra si Teseida, Filocolo, Filostrato dhe Caccia di Diana.

Një tjetër element i përdorur në arsimimin tipik të kohës isthte mësimi i disa nocioneve gramatikore dhe leksikale të gjuhës greke nëpërmjet murgut dhe teologut bizantin Barlaam di Seminara, i ardhur në Italinë e Jugut si ambasador për llogari të perandorit bizantin[22]. Rinia napoletane nuk u mjaftua vetëm te frekuentimi i mjediseve akademike dhe oborrtare: përrallat dhe aventurat e tregëtarëve që Boccaccio dëgjonte ndërsa punonte në bankën tregëtare do të ishin themelore për panoramën narrative që do të merrte jetë me Dekameronin[23].

Fiammetta[redakto | redakto tekstin burimor]

Në këtë pikë poeti, i bërë një autodidakt i ditur dhe entuziast, krijon mitin e tij letrar, sipas përvojës së traditës stilnoviste: Fiammetta, ndoshta Maria d'Aquino, bija ilegjitime e Robert Anzhuinit[24][Shpjegimi 1]. Periudha napoletane përmbyllet papritur në vitin 1340 kur i ati e thërret në Firence për arsye të rrënimit ekonomik nga falimentimi i disa bankave ku kishte bërë investime të shumta[25].

Fillimi i periudhës së dytë fiorentine (1340-1350)[redakto | redakto tekstin burimor]

Rikthimi melankolik në Firence[redakto | redakto tekstin burimor]

Luigi Sabatelli, Murtaja e Firences në 1348, inçizion për botimin e Dekameronit

Horizonti i Boccaccio-s, me rikthimin në Firence në fillim të viteve 1340, ndryshoi tërësisht nga këndvështrimi ekonomik dhe shoqëror. Duke e vuajtur jetën tepër të ngushtë dhe provinciale të Firences, do të kërkonte gjatë gjihtë jetës të kthehej në Napolin e dashur. Duke nisur që nga viti 1341 me realizimin e Epistola V adresuar mikut të vjetër Niccolò Acciaioli, tashmë komandant i përgjithshëm i Mbretërisë së Napolit[26][27]. Megjithë këtë vuajtje emotive për braktisjen e qytetit të qeshur partenopeas, Boccaccio diti ndërkohë të perceptonte ngrohtësinë "mëmësore" të qytetit të tij të lindjes, tipik i kulturës mesjetare, duke kërkuar të fitonte zemrën e bashkëqytetarëve të tij nëpërmjet realizimit të Kommedisë së Nimfave fiorentine dhe Ninfale fiesolano. Megjithë sukseset letrare, gjendja ekonomike e Boccaccio-s nuk dha shenja përmirësimi, duke e detyruar letrarin e ri të largohej nga Firencia në përpjekje për të mar një pozicion në ndonjë oborr emilian.

Qëndrimi ravenas dhe forlez (1347-1348)[redakto | redakto tekstin burimor]

Midis viteve 1345 dhe 1346 Boccaccio qëndroi në Ravena, pranë oborrit të Ostasio-s së I da Polenta[28], ku u përpoq të merte ndonjë detyrë fitimprurëse dhe ku përfundoi vulgarizimin (dmth. përkthimin në gjuhën vulgare italiane) të dekës së tretë dhe të katërt të Ab Urbe ConditaTit Livit[29], duke ja kushtuar zotërisë ravenas[30]. Me të dështuar ky synim, në 1347 Boccaccio u trasferua në Forlì në oborrin e Francesco II Ordelaffi[28]. Këtu frekuentoi poetët Nereo Morandi dhe Francesco Miletto de Rossi, i quajtur Checco, me të cilin mbajti pastaj korrespondenca si në latinisht ashtu edhe në gjuhën vulgare[31]. Midis teksteve të kësaj periudhe, duhet përmendur egloga Faunus, ku Boccaccio-ja rievokon kalimin në Forlì të Luigjit I të Hungarisë (Titiro, në eglogë), të cilës i bashkohet edhe Francesco Ordelaffi (pikërisht Fauni), i drejtuar për në Napoli. Kompozimi pastaj përfshihet nga Boccaccio në përmbledhjen Buccolicum Carmen (1349-1367)[32].

Murtaja dhe përfundimi i Dekameronit[redakto | redakto tekstin burimor]

Megjithë këto trasferime, Boccaccio-ja nuk arriti të fitonte pozicionin e dëshiruar dhe midis fundit të 1347 dhe fillimit të 1348, qe i detyruar të rikthehej në Firence. Por rikthimi i çertaldezit, koinçidoi me murtajën e tmerrshme që preku shumicën e popullsisë, duke shkaktuar vdekjen e shumë prej miqve dhe të afërmve të tij, midis të cilëve i ati dhe njerka[33]. Por qe pikërisht gjatë epidemisë së tmerrshme që Boccaccio përpunoi atë që do të ishte baza narrative e novelistikës perëndimore, dmth. Dekameroni, që me gjasa e përfundoi në vitin 1351.[34] Kjo epidemi i shërbeu Boccaccio-s si prolog moral i kryeveprës së tij letrare, duke përshkruar mjerimin moral dhe vdekjen që mbretëronin në shoqërinë njerëzore.

Boccaccio dhe Petrarka[redakto | redakto tekstin burimor]

Vitet 1340 dhe admirimi për Petrarkën[redakto | redakto tekstin burimor]

Andrea del Castagno, Francesco Petrarca, mar nga pjesa Cikli i burrave dhe grave të shquara, afresk, rreth 1450, Galleria degli Uffizi, Firence.

Petrarka qe një figurë themelore për evolucionin intelektual të Boccaccio-s, duke e drejtuar atë drejt kuptimit të programit të tij revolucionar kulturor. Ai dëgjoi të flitej për Petrarkën që gjatë qëndrimit napoletan: falë të atit Dionigi da Borgo Sansepolcro (i ardhur në Napoli1338)[35] dhe, ndoshta, nga Cino da Pistoia, Boccaccio mund të ketë patur dijeni rreth këtij të riu të talentuar që rrinte në Avinjon. I rikthyer në Firence, njohja me Sennuccio del Bene dhe admirues të tjerë fiorentinë (Lapo da Castiglionchio, Francesco Nelli, Bruno Casini, Zanobi da Strada dhe Mainardo Accursio)[7] kontribuan në shpirtin e çertaldezit të forcohej ajo që në fillim ishte një vëmendje kureshtare, por që u shndërrua në një pasion të brendshëm për këtë njeri që, i drojtur, serioz dhe një poet i madh, do ta largonte Boccaccio-n nga gjendja e tij dekadente.

Në këtë dhjetëvjeçar Boccaccio realizoi disa kompozime që lartësonin figurën e Petrarkës: Mavortis Milex i vitit 1339, elozhe ndaj personit të Petrarkës, i aftë për ta shkëputur nga degradimi i tij moral[36][37]; Notamentumi, i shkruar pas vitit 1341 me qëllim që të lartësonte Petrarkën si poetin e parë të kurorëzuar në Romë pas Publio Papinio Stazio-s, si Publio Virgjil Maroni i rimishëruar, si filozof moral njëlloj si Mark Tul Ciceroni dhe Lucio Anneo Seneca[38]; dhe në fund De vita et moribus domini Francischi Petracchi, e shkruar para vitit 1350 dhe në gjurmët lartësuese të Notamentum-it[37], në një tentativë të mirëfilltë për «shenjtërimin»[39] e aretinasit.Falë takimeve të tyre, Boccaccio mundi ti përmblidhte në "antologjinë petrarkeske"[40] vargjet që Petrarka shkëmbente me dishepujt e tij, duke u përpjekur kështu të përvetësonte atë kulturë që çertaldezi e admironte aq shumë.

Takimi me Petrarkën në 1350[redakto | redakto tekstin burimor]

Takimi "fizik" me poetin e kurorëzuar mundi të ndodhte kur në rastin e Jubileut universal të Kishës Katolike të vitit 1350, u përpoq të linte Valchiusa-n, ku ishte strehuar për shkak të epidemisë së rëndë, për të shkuar në Romë[37]. Përgjatë rrugëtimit, Petrarka, në një mendje me rrethin e miqve fiorentinë, vendosi të ndalonte për tre ditë në Firence për të lexuar dhe shpjeguar veprat e tij. Qe një moment me intensitet të jashtëzakonshëm: Lapo da Castiglionchio i dha Petrarkës Institutio oratoriaMarco Fabio Quintiliano-s, ndërsa Petrarka në vazhdim do tu dërgonte atyre Pro Archia poeta, e zbuluar disa vite më parë në Bibliotekën capitolare të Katedrales së Liezhit[Shpjegimi 2].

Konvertimi në humanizëm (1350-1355)[redakto | redakto tekstin burimor]

Nga viti 1350 dhe më tej lindi një raport i thellë mes Boccaccio-s dhe Petrarkës, që do të konkretizohej në takimet e viteve pasues, gjatë të cilëve ndodhi gradualisht, sipas një termi të sajuar nga filologu spanjoll Francisco Rico[41], "konvertimi" i Boccaccio-s në humanezmin në lindje e sipër. Boccaccio, që nga rinia e hershme në Napoli, kishte hyrë në kontakte me biblioteka të pasura[42], midis të cilave spikaste me siguri ajo e manastirit të Montecassino-s, ku ishin ruajtur dorëshkrime të shumta autorësh pothuaj të panjohur për pjesën tjetër të Evropës perëndimore: midis këtyre, Apuleio[Shpjegimi 3], Publio Ovidio Nasone, Mark Valer Marciali dhe Mark Terenc Varroni[43].

Por deri në takimin me Petrarkën, Boccaccio vazhdoi ti shikonte klasikët në optikën e shpëtimit kristian, të deformuar në raport me mesazhin e tyre origjinal dhe të tëhuajsuar nga konteksti në të cilin u kompozuan[44]. Takimet e ndryshme me poetin, të realizuara në mënyrë konstante nëpërmjet një letërkëmbimi të dendur dhe frekuentimi ngulmues i para-humanistëve të tjerë, i lejuan Boccaccio-s ta tejkalonte mentalitetin mesjetar dhe të përqafonte mentalitetin humanist në lindje e sipër.

Në harkun e një pesëvjeçari Boccaccio mundi ti afrohej mentalitetit të atij që do të bëhej praeceptor-i i tij, duke konstatuar indiferencën që ata ushqenin për Danten[Shpjegimi 4] dhe shpirti ngulmues prej kozmopolitani e shtyn poetin aretinas të refuzonte ftesën e Republikës fiorentine për të marr rolin e docentit në Universitetin e sapolindur Studium (Universita degli Studi di Firence) të Firences, por në vitin 1353, të pranonte ftesën e Giovanni II Visconti, armikut kryesor të fiorentinëve[45][Shpjegimi 5]

Me tu tejkaluar kriza e marrdhënieve për reflektimin e Petrarkës, Boccaccio i rinisi përsëri marrdhëniet kulturore me rrethin e miqve fiorentinë, duke arritur në pjekurinë e mentalitetit humanist kur "çertaldezi", në 1355, i dha mikut dy dorëshkrime të çmuara: një nga Enarrationes in PsalmosShën Agustinit[46], të cilës i pasoi ajo e De Lingua Latina e eruditit roman Mark Terenc Varroni dhe gjithë Pro Cluentio e Mark Tul Ciceroni[47].

Vitet e angazhimit (1350-1365)[redakto | redakto tekstin burimor]

Midis detyrave publike dhe problemeve private[redakto | redakto tekstin burimor]

William Bell Scott, Boccaccio viziton vajzën e Dantes, Pikturë në vaj.

Ndërsa Boccaccio konsolidonte miqësinë me Petrarkën, nisi të angazhohej në përfaqësime diplomatike nga Signoria, e ndërgjegjshme për cilësitë retorike të "çertaldezit". Që midis gushtit dhe shtatorit të vitit 1350[7], për shembull, Boccaccio u dërgua në Ravenë për ti sjellë Antonia Alighierit, të bijës së Dantes, 10 fiorinë të artë në emër të kapitenëve të kishës së Orsanmichele-s[48][49], gjatë të cilës me gjasa do të ketë mbledhur informacione rreth poetit të dashur[50] dhe do të ketë njohur mikun e Petrarkës, rektorin Donato Albanzani[51]. Në 1351, Signoria e ngarkoi përsëri Boccaccio-n për një mision të trefishtë: të bindëte Petrarkën, që ndërkohë gjendej në Padova, të vendosej në Firence për të dhënë mësim në të porsalindurin Studium (takimet mes të dyve u zhvilluan në mars)[52]; të firmoste me Ludvikun V të Bavarisë, markez i Brandeburgut, një aleancë kundër synimeve ekspansioniste të Giovanni Visconti-t (dhjetor 1351 - janar 1352)[53]; dhe në fund, pasi u emërua një nga thesar-mbajtësit e Republikës (Camerlenghi della Repubblica), ajo që të bindëte Giovanna-n I të Napolit të linte Prato-n nën juridiksionin fiorentin[54].

Megjithë dështimin e tratativave me Petrarkën, Signoria i rinovoi Boccaccio-s besimin e saj, duke e dërguar në Avinjon pranë Inoçentit të VI (maj-qershor 1354)[7] dhe, në 1359, në Milano pranë zotërisë së ri të Milanos, Bernabò Visconti[7], qytet në të cilin Boccaccio ndaloi për të vizituar Petrarkën, shtëpia e të cilit gjendej pranë në Bazilikës së Sant'Ambrogio-s[55].

Kjo dekadë me aktivitet të dendur politik u karakterizua edhe nga disa çështje të dhimbshme personale: në 1355 i vdiq vajza biologjike, Violante[56] (Boccaccio, në një datë të pa saktësuar, bëri betimin për tu bërë klerik, siç dëshmohet në një bamirësi të vitit 1360[57]); në të njëjtin vit, shkrimtari provoi hidhërimin dhe inatin që nuk u ndihmua nga miku i fuqishëm Niccolò Acciaiuoli në marjen e një posti në oborrin e Giovanna-s I të Napolit[Shpjegimi 6]. Por në vitin 1355 pa edhe një sukses të vogël financiar nga ana e çertaldezit, pasi disa tregëti të ndërmarra nga ai me qytetin e Alghero-s i sollën ato burime për të cilat do të tregonte se i dispononte në vitet pasuese, të karakterizuara nga vështirësi të ndryshme ekonomike[58].

Rënia e përkohshme në fatkeqësi[redakto | redakto tekstin burimor]

Viti 1360 shënoi një kthesë në jetën shoqërore të Boccaccio-s. Në atë vit, në fakt, gjatë zgjedhjeve të priorëve të Signorisë u zbulua një komplot në të cilin morën pjesë persona të afërt me vetë Boccaccio-n[59]. Megjithëse qe i pa përfshirë në tentativën për grusht shteti, Boccaccio u pa me sy të keq nga ana e autoriteteve politike fiorentine, aq sa deri në 1365 nuk mori pjesë në misionet diplomatike apo detyra politike[Shpjegimi 7].

Portreti i Boccaccio-s në moshë të vonë, nga një cikël afreskesh i selisë së vjetër të Arte dei Giudici e Notai (Firence)[60]. Portreti më i vjetër që ekziston nga çertaldezi[61].

Boccaccio humanist dhe Leonzio Pilato[redakto | redakto tekstin burimor]

Në mesin e viteve pesëdhjetë, ndërsa përparonte në njohjen e metodologjisë së re humaniste, Boccaccio nisi të shkruant pesë vepra në gjuhën latine, fryt i studimit të vazhdueshëm mbi dorëshkrimet e klasikëve. Tre nga të cilët kanë një karakter erudit (Genealogie deorum gentilium, De Canaria dhe De montibus), ndërsa pjesa tjetër (De casibus virorum illustrium dhe De mulieribus claris) kanë një shije më të thjeshtë. Një nga meritat më të mëdha të Boccaccio-s për përhapjen e kulturës humaniste qe interesi i treguar përkundrejt murgut kalabrez Leonzio Pilato, njohës erudit i greqishtes antike për të cilën Petrarka i foli mikut fiorentin[62]. Pasi mori nga Signoria fiorentine[63] që Pilato të pritej në Studium (Università degli Studi di Firenze) si mësues i greqishtes antike, Boccaccio e priti murgun me shpenzimet e tija midis gushtit 1360 dhe vjeshtës së vitit 1362[64][65].

Bashkëjetesa me të nuk duhet të ketë qenë shumë e lehtë për shkak të karakterit të keq të Pilato-s[66], por në të njëjtën kohë doli i leverdisshëm për mësimin e greqishtes antike nga ana e çertaldezit. Në Firence Pilato përktheu pesë librat e parë të Iliadës dhe Odisenë (veç komentimit të Aristotelit dhe Euripidit[64]) dhe, me tu realizuar dy dorëshkrimet e të dy veprave, Boccaccio ia dërgoi Petrarkës (1365)[67].

Periudha fiorentino-çertaldeze (1363-1375)[redakto | redakto tekstin burimor]

Periudha që shkon nga viti 1363 në vitin e vdekjes (1375) [68][69][70] quhet «periudha fiorentino-çertaldeze»: në fakt, autori i Dekameronit do të fillonte gjithmonë e më shumë të qëndronte në Certaldo, megjithëse autoritetet fiorentine kishin vendosur ta ri-integronin në zyrat publike, duke e dërguar si në të shkuarën në misione diplomatike[71].

Shtëpia kullë e Boccaccio-s në Certaldo

Duke filluar nga viti 1363, në fakt, Boccaccio qëndroi për më shumë se dhjetë muaj në qytezën toskane, nga e cila lëvizi gjithmonë e më rrallë edhe për shkak të shëndetit të përkeqësuar (në vitet e fundit u prek nga cërma, nga zgjebia dhe nga hidropizia[72]). Udhëtimet e vetme që do të përmbushte do të ishin ata për të takuar Petrarkën, disa misione diplomatike për llogari të Firences, apo për të ri provuar fatin pranë Napolit të dashur. Veç rënies fizike, iu shtua edhe një gjendje ezaurimi psikologjik: në 1362 murgu çertozin (dhe më pas i lumturuar) Pietro Petroni[73] e kritikoi atë dhe Petrarkën se i dedikoheshin kënaqësive mondane si letërsia, kritika që e prekën thellësisht shpirtin e Boccaccio-s, sa ky mendoi edhe ti digjte librat e tij[74] dhe, pastaj, të hiqte dorë nga studimet duke ia shitur Petrarkës bibliotekën e tij[75][76].

Rehabilitimi publik[redakto | redakto tekstin burimor]

1365, në fakt, Boccaccio u vendos në krye të një misioni diplomatik pranë oborrit papnor të Avinjonit. Në atë qytet çertaldezi duhej të tregonte besnikërinë e fiorentinëve ndaj papa Urbanit të V kundër ndërhyrjeve të perandorit Karli i IV i Bohemisë[77]. Në 1367 Boccaccio shkoi në Romë për të uruar mirëseardhjen e papës në selinë e dioqezës së tij[78].

Kisha e Santo Spirito-s, me aneksin e manastirit agustinian

Rrethi i Santo Spirito-s dhe autoriteti i Boccaccio-s[redakto | redakto tekstin burimor]

Në vitet pasuese u pa gjithmonë e më shumë ngadalësia e udhëtimeve të Boccaccio-s: në 1368 takoi për herë të fundit mikun Petrarka, tashmë i stabilizuar në Arquà[78]; midis vitit 1370 dhe vitit 1371 qe në Napoli[78], qyteti ku vendosi befasisht të mos kthehej më për shkak të moshës së thyer dhe shëndetit të keq[79].

Në vitet e fundit Kisha e Santo Spirito-s, me aneksin e manastirit agustinian qe vendi i takimit midis intelektualëve të ndryshëm të afërt me ndjeshmërinë humaniste. Strehoi edhe të ashtuquajturën «Parva libreria», dmth. tërësinë e librave që Boccaccio-ja i dhuroi Martino da Signa-s, në bazë të vullnetit të tij testamentar[80]. Qëllimi kryesor i çertaldezit, në vitet e fundit të jetës, qe ai i përfundimit të veprave të tija latine dhe të forconte primatin e kulturës humaniste në Firence. Qe pikërisht në këta vite që Boccaccio, tashmë i admiruar nga elita kulturore italiane, mundi të krijonte një rreth besnikësh në Firence pranë konventit agustinian të Bazilikës së Santo Spirito-s[81]. Midis tyre përmenden Martino da Signa, Benvenuto da Imola dhe, mbi të gjitha, noteri dhe kancelari i ardhshëm i Republikës, Coluccio Salutati[82].

Vitet e fundit[redakto | redakto tekstin burimor]

Pllaka përkujtimore e varrit, realizuar mes fundit të shek. të XIX dhe fillimit të atij të XX, në nder të Boccaccio-s, në qendër të navatës së kishës së shënjtëve Jacopo dhe Filippo në Certaldo.

Përkrahë prodhimtarisë humaniste, Boccaccio vazhdoi të kultivonte dashurinë e tij për poezinë vulgare, veçanërisht për Danten. Nga ai, në fakt, redaktoi botimin e kritikës së veprave, duke bërë parathënien e Trattatello in Laude di Dante, i realizuar në dy versione në vitet pesëdhjetë dhe gjashtëdhjetë[83]. Në 1370, për më tepër, traskriptoi një dorëshkrim të Dekameronit, të famshmin Hamilton 90 të zbuluar nga Vittore Branca[84]. Megjithë sëmundjet gjithmonë e më të rënda, Boccacciò pranoi një detyrë të fundit nga Komuna e Firences, duke nisur një lexim publik të Komedisë Hyjnore danteske në Abacinë Fiorentine, të ndërprerë te Ferri - Kënga e XVII për shkak të një dobësie fizike[85].

Vdekja dhe varrimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Muajt e fundit kaluan midis dhimbjeve fizike dhe dhimbjes për humbjen e Petrarkës, të vdekur midis 18 dhe korrikut të vitit 1374. Si dëshmi të kësaj dhimbjeje kemi Epistola XXIV adresuar dhëndërrit të Francescuolo da Brossano-s, të vdekur, ku poeti pohon miqësinë me poetin, ndjenjë që do të shtrihej edhe përtej vdekjes. Në fund, më 21 dhjetor 1375 Boccaccio dha frymën e fundit në shtëpinë e tij në Certaldo[86]. U vajtua sinqerisht nga bashkëkohësit dhe dishepujt e tij (Franco Sacchetti[87], Coluccio Salutati[88]) dhe nga miqtë e tij (Donato degli Albanzani, Francescuolo da Brossano, dhëndërr i Petrarkës), Boccaccio u varros me të gjitha nderimet në kishën e shenjtëve Jacopo dhe Filippo në Certaldo[Shpjegimi 8]. Në varrin e tij deshi që të kujtohej pasioni dominues për poezinë[89], me mbishkrimin funebër pasues[90]:

nën këtë pllakë prehet hiri dhe kockat e Giovanni-t:
Mendja vendoset para Zotit, e zbukuruar nga meritat e vuajtjeve të jetës vdekatare.
I qe prind Boccaccio, çertaldez me origjinë, dashuria e shpirtit të poezisë.

— Epitafi funebër i Giovanni Boccaccio-s

Veprat[redakto | redakto tekstin burimor]

Në prodhimtarine e Boccaccio-s mund të dallohen veprat e rinisë, të pjekurisë dhe pleqërisë. Vepra e tij më e njohur është Dekameroni.

Vepra të periudhës napoletane[redakto | redakto tekstin burimor]

Midis veprave të para të periudhës napoletane përmenden: Caccia di Diana (rreth vitit 1334)[91], Filostrato (1335), Filocolo (1336-1338)[92], Teseida (1339-1341)[93].

La caccia di Diana (1333–1334)[redakto | redakto tekstin burimor]

dorërshkrimi me pasazhin e Filocolo-s. Codex Christianei, konservuar në Bibliotheca Gymnasii Altonani (Hamburg)

Caccia di Diana (nga italishtja gjuetia e Dianës) është poemë e vogël me 18 këngë në tercina danteske, që lartëson në planin mitologjik disa zonja të fisnikërisë napoletane. Nimfat, ndjekëse të së dlirës Dianë, i rebelohen perëndeshës dhe i ofrojnë prehun e gjahut Venusit, që i trasformon kafshët në burra shumë të bukur. Midis tyre është edhe i riu Boccaccio që, falë dashurisë, bëhet një burr plot me virtyte: poemthi propozon, pra, konceptin kortez dhe stilnovist të dashurisë që zbut dhe fisnikëron njeriun[94].

Filostrato (1335)[redakto | redakto tekstin burimor]

Filostrato (që fjalë për fjalë nga gjuha greke do të thotë pak a shumë «i mundur nga dashuria») është një poemth i shkruar në oktava, që tregon historinë tragjike të Troilit, birit të mbretit të Trojës, Priamit, që ishte dashuruar me princeshën greke Criseida. Gruaja, në vazhdën e një shkëmbimi pengjesh, kthehet në kampin grek, dhe e harron Troilin. Kur Criseida në vazhdim dashurohet me Diomedin, Troili dëshpërohet dhe përballet me vdekjen nga dora e Akilit. Në vepër autori përballet në mënyrë të drejtëpërdrejtë me traditën paraardhëse të të ashtuquajturve «cantari» (nga italishtja këngëtarë), duke vendosur parametrat për një tip të ri oktave, thelbësore për gjithë letërsinë italiane deri në shekullin e XVII[95]. Gjuha e përdorur është e vështirë, e ngritur, e zhdërvjellët, në ndryshim nga ajo e Filocolo-s, ku është shumë e tejngarkuar[96].

Filocolo (1336-1339)[redakto | redakto tekstin burimor]

Filocolo-ja (sipas një etimologjie të përafërt «lodhjet e dashurisë») është një roman në prozë: përfaqëson një ndryshim përkundrejt romaneve të origjinës të shkruar në vargje. Historia ka si protagonistë Florio-n, të birin e një saraçeni, dhe Biancifiore-n (ose Biancofiore-n), një skllave e krishterë e braktisur që fëmijë. Dy fëmijët rriten së bashku dhe të mëdhenjë, në vazhdim të leximit të librit të Ovidit Ars Amandi dashurohen, siç kishte ndodhur me Paolo-n dhe Francesca-n pasi kishin lexuar Gjinevrën dhe Lançilotin. Megjithatë babai i Florio-s vendos ti ndai duke e shitur Biancifiore-n disa tregëtarëve. Florio vendos pastaj të shkoi ta kërkoi dhe pas një mijë peripecive (nga rrjedh edhe titulli Filocolo) e rigjen. Në fund, i riu konvertohet në të krishterë dhe martohet me vajzën[97].

Teseida e dasmës së Emilia-s (1339-1340)[redakto | redakto tekstin burimor]

Emilia në lulishte, dorëshkrim francez afërsisht i vitit 1460.

Teseida është një poemë epike në oktava ku rievokohen gjestet e Tezeut që lufton kundër Tebës dhe Amazonave. Vepra përbën rastin e parë në absolut në historinë letrare në gjuhën italiane të një poeme epike në vulgare dhe shfaq tendencën e Boccaccio-s për të izoluar pjesë të rëndësishme narrative sentimentale, kështu që qendra e vërtetë e rrëfimit mbetet dashuria e robërve tebanë Arcita dhe Palemone, shumë miq, për Emilia-n, mbretëreshën e amazonave dhe kunata e Tezeut; dueli midis dy të dashuruarve përmbyllet me vdekjen e Arcita-s dhe dasmën mes Palemone-s dhe Emilia-s[98].

Vepra të periudhës fiorentine[redakto | redakto tekstin burimor]

Midis veprave të shkruara gjatë qëndrimit të tij në Firence dalin La Comedia delle Ninfe fiorentine (ose Ninfale d'Ameto) e viteve 1341-1342[99], L'Amorosa visione (1342-1343)[100], Elegia di Madonna Fiammetta (1343-1344)[101] dhe Ninfale fiesolano (1344-1346)[100]. Veprat e rinisë kanë të bëjnë me periudhën mes viteve 1333 dhe 1346.

Comedia delle ninfe fiorentine (1341-1342)[redakto | redakto tekstin burimor]

Comedia delle ninfe fiorentine (ose Ninfale d'Ameto) është një narracion në prozë, e mbushur me kompozime në tercina të kënduara nga personazhe të ndryshme. Tregohet historia e Ameto-s, një bari i pagdhëndur që një ditë takon nimfat besnike të Venusit dhe dashurohet me njërën nga to, Lia-n. Në ditën e festës së Venusit nimfat mblidhen përreth bariut dhe i tregojnë historitë e tyre të dashurisë. Në fund Ameto-ja zhytet në një banjë purifikuese dhe kupton kështu kuptimin alegorik të përvojës së tij: në fakt nimfat përfaqësojnë virtytet dhe takimi me to e trasformon gjendja e pagdhendur dhe kafshërore në një njeri[102].

Amorosa visione (1341-1343)[redakto | redakto tekstin burimor]

Amorosa visione (nga italishtja Vizioni dashuror) është një poemë në tercina e ndarë në pesëdhjetë këngë. Rrëfimi i mirëfilltë paraprihet nga një proemio e përbërë nga tre sonete që, në kompleks, formojnë një akrostik të madh, në kuptimin që janë të përbërë nga fjalë, gërmat e të cilave përputhen në renditje dhe progresivisht me gërmat iniciale të çdo tercine të poemës. Subjekti përshkruan përvojën onirike të Boccaccio-s që, nën udhërrëfimin e një gruaje të sjellshme arrin në një kështjellë, te muret e të cilës janë paraqitur skena alegorike që kanë si protagonistë personazhe të shquar të së kaluarës. Më hollësisht në një dhomë janë paraqitur triumfet e diturisë, Lavdisë, Dashurisë dhe Pasurisë, te tjetra ato të Fatit, falë të cilave shpreson ta çoi Boccaccio-n te dlirësia e shpirtit. Nëse ndikimi dantesk është i madh (qoftë për tematikën e udhëtimit ashtu edhe atë të vizionit), por Boccaccio tregohet i patundur në arritjen e shpëtimit të krishterë: parapëlqen ta përmbyll subjektin duke mohuar përvojën formuese dhe duke u strehuar me Fiammetta-n në pyllin nga i cili kishte filluar rrëfimi, edhe pse më pas dëshira dashurore për të nuk do të realizohet nga zhdukja e papritur e të dashurës[103].

A Vision of Fiammetta, vaj në pëlhurë, pikturuar nga Dante Gabriel Rossetti1878

Elegia di Madonna Fiammetta (1343-1344)[redakto | redakto tekstin burimor]

Elegia di Madonna Fiammetta (nga italishtja mall për madamë Fiammetta-n) është një roman në prozë i ndarë në nëntë kapituj që tregon për një damë napoletane të braktisur dhe harruar nga i riu fiorentin, Panfilo. Largësia e Panfilo-s i krijon një vuajtje të madhe, të shtuar nga fakti se Fiammetta është e martuar dhe duhet tia fshihte burrit hidhërimin e saj. Vepra ka formën e një letre të gjatë drejtuar grave të dashuruara; rrëfimi i gjatë i protagonistes lejon një introspeksion të hollësishëm psikologjik[Shpjegimi 9]. Subjekti tregohet nga këndvështrimi i gruas, një element qartësisht inovativ përkundrejt një tradite letrare në të cilën gruaja ishte objekt dhe jo subjekt dashurie[104]: ajo nuk është më hija dhe projektimi i pasionit të burrit, por aktore e zhvillimit dashuror; shfaq kështu, kalimin e figurës femërore nga një rol pasiv në një rol aktiv[105].

Ninfale fiesolano (1344 -1346)[redakto | redakto tekstin burimor]

Ninfale fiesolano është një poemth eciologjik në oktava që tregon origjinën e Fiesole-s dhe Firences: vepra është një homazh i përzemërt për qytetin e Firences, për të cilin Boccaccio kërkonte të tërhiqte pëlqimet. Bariu i ri, Africo, që jeton në kodrat e Fiesole-s me prindërit, befason në pyll një tufë nimfash të Dianës, dashurohet me Mensola-n, që, me nimfat e tjera të perëndeshës, i është përkushtuar dlirësisë. Pas një zhvillimi të vuajtur të dashurisë, për shkak të pamundësisë së dashurisë midis një perëndeshe të virgjër të Venusit dhe një të vdekshmi, Africo vetëvritet dhe gjaku i tij bie në lum, që më pas do të merte emrin e tij. Por nimfa është shtatëzanë dhe, megjithëse është fshehur në një shpellë, e ndihmuar nga nimfat më të moshuara, një ditë zbulohet nga Diana, që e trasformon në ujin e lumit, që që nga ajo ditë e më pas do të merte emrin e saj. Ndërsa fëmija i besohet një tjetër nimfe, që do tia jepte nënës së bariut të mjerë[106].

Dekameroni (1348-1353)[redakto | redakto tekstin burimor]

'The Decameron, pëlhurë në vaj e vitit 1937 nga Franz Xaver Winterhalter

Për një artikull më të hollësishëm shiko Dekameroni

Titulli dhe struktura[redakto | redakto tekstin burimor]

Kryevepra e Boccaccio-s ëshë Dekameroni[107], nëntitulli i të cilit është princi Galeotto (për të treguar funksionin që libri do të kishte si ndërmjetës midis të dashuruarve) dhe titulli i të cilit ësthë mar nga traktati Exameron i sant'Ambrogio-s[108]. Libri rrëfen për një grup të rinjësh (shtatë vajza dhe tre djem) që, gjatë epidemisë së murtajës së vitit 1348, të sapo takuar në Bazilikën e Santa Maria Novella-s, vendosin të strehohen në kodrat pranë Firences. Për dy javë «brigata e ndershme» ja kalon qetësisht me lojëra të ndryshme, në veçanti duke treguar me radhë novelat, të mbledhura në një kornizë narrative ku alternohen plane të ndryshme narrative: kjo i lejon Boccaccio-s të ndërhyjë qortueshëm në tematika të ndryshme të lidhura me disa novela që qarkullonin lirisht[109].

Brigata[redakto | redakto tekstin burimor]

Emrat e dhjetë të rinjve protagonistë janë Fiammetta, Filomena, Emilia, Elissa, Lauretta, Neifile, Pampinea, Dioneo, Filostrato dhe Panfilo. Çdo ditë ka një mbret ose një mbretëreshë që vendos temën e novelave; por dy ditë, e para dhe e nënta, janë me temë të lirë. Rendi me të cilin tregohen novelat gjatë harkut të ditës nga secili prej të rinjve është plotësisht i rastësishëm, me përjashtim të Dioneo-s (emri i të cilit rrjedh nga Dione, nëna e Venusit), që zakonisht tregon i fundit dhe jo domosdoshmërisht mbi temën e zgjedhur nga mbreti apo mbretëresha e ditës, duke rezultuar kështu si një nga përjashtimet që Boccaccio fut në projektin e tij të përpiktë. Përkundrazi, vepra paraqet një larmi temash, mjedisesh, personazhesh dhe tonesh; mund të dallohen si qendrore temat e fatit, të gjenialitetit, të oborrtarisë dhe dashrisë[110].

Tematikat[redakto | redakto tekstin burimor]

Dekameroni është, sipas fjalëve të babait të historiografisë letrare italiane, Francesco De Sanctis, «Komedia tokësore»[111]: në të Boccaccio tregon se dinte të pikturonte mjeshtërisht gjithë kodin etik të qenies humane, i detyruar të përballonte situata ku kërkohet gjenialitet për të tejkaluar vështirësitë e vendosura nga Fati. Te Boccaccio-ja, tashë është shkëputur plotësisht nga forcat mbinatyrore (si në rastin e Dantes, që reflekton mbi Fatin te Ferri - Kënga e VII[112]), duke e lënë zhvillimin në dorë të protagonistit[113]. Tregimi me tematik erotike ose sakrilegjale (si për shembull ato të lidhura me novelën e Ferondo-s në Purgator, ose të Masetto-s nga Lamporecchio) nuk janë gjykuar moralisht nga autori, që përkundrazi, vështron me shikim neutral sa mund të jetë e pasur dhe larmishme jeta njerëzore. Gjykimi akoma më i kuptueshëm në dritën e vlerave "laike" të sjella në rrëfim nga një eksponent i klasës tregëtare dhe borgjeze e '300-ës, për më tepër biri biologjik i njërit nga ata tregëtar që popullojnë këtë komedi njerëzore[114].

Përzierje latinisht e kopjuar nga Boccaccio, në shek. XIV, Pluteo 33.31, 05, konservuar në Biblioteca Medicea Laurenziana e Firences

Veprat e pleqërisë[redakto | redakto tekstin burimor]

Në njëzet vjeçarin e fundit të jetës së tij, Boccaccio iu dedikua si realizimit të veprave me frymën e re humaniste, ashtu dhe asaj në gjuhën vulgare, duke e vazhduar për më tepër atë rrjedhë që shtrihet që nga vitet napoletane. Në rastin e parë, Boccaccio iu dedikua realizimit të veprave enciklopedike (Genealogie deorum gentilium dhe De montibus) në vazhdën e mikut dhe mësuesit, Petrarka, duke e rrethuar edhe me atë shije më shumë narrative si te De mulieribus claris dhe De casibus virorum illustrium, të mbarsura gjithësesi me një shije moralizuese për qëllimin etik për të cilin janë përfaqësues[115]. Duke u kthyer te rrjedha e letërsisë në gjuhën vulgare, të Boccaccio së vonë përmendet kryesisht Il Corbaccio (ose Laberinto d'amore), vepër me titull të errët, e datuar pas vitit 1365 dhe qartësisht në kundërrrymë përkundrejt konsideratës pozitive që gratë patën në ekonominë letrare bokaçiane[116].

Rrëfimi përqëndrohet te kritikat kundër grave: poeti, i zhgënjyer dhe refuzuar nga një vejushe, ëndërron të arrij një pyll (që i referohet modelit dantesk) ku burrat që janë tepër të dobët për ti rezistuar grave trasformohen në bisha të tmerrshme. Këtu takon burrin e vdekur të gruas që i përbuzi zemrën, i cili, pasi i rreshtoi çdo lloj difekti femëror, e shtyn të largoi çdo mendim për to duke i lënë hapësirë më të gjerë studimeve, që i lartësojnë shpirtin[117]. Për shënuar në fund, Esposizioni sopra la Comedia, fryt i komenteve esegjetik të mbajtura në Abacinë Fiorentine të Santo Stefano-s pak para vdekjes[85].

Konsiderata kulturore[redakto | redakto tekstin burimor]

Midis Dantes dhe Petrarkës[redakto | redakto tekstin burimor]

Midis mesjetës dhe humanizmit[redakto | redakto tekstin burimor]

Termat boccacciano dhe boccaccésco, në të kundër të asaj që besohet, nuk janë plotësisht sinonime midis tyre. Nëse boccacciano është një cilësor i përdorur vetëm në terminologjinë shkencore (për shembull: studi boccacciani; poetica boccacciana)[118], boccaccesco mund të përdoret si homonim i boccacciano nëse përdoret në terminologjinë akademike, por përdoret mbi të gjitha për të treguar familjaritet me tematikat e shthurura si ato të disa novelave të Dekameronit[119].}}

Figura e Boccaccio-s, si humane ashtu dhe letrare, përfaqëson një urë midis mesjetës dhe epokës moderne. I tërhequr, nga një anë, drejt botës mesjetare nga lidhja me qytetin e lindjes dhe vlerave të mesjetës, nga ana tjetër optimizmi dhe besimi i tij në potencialin e qënies njerëzore e çojnë drejt proto-humanizmit si ai i mësuesit Petrarka[120]. Në të kundërt me këtë të fundit, në fakt, Boccaccio u tregua gjithmonë i lidhur me qytetin e lindjes, Firence, duke shpërfaqur një afërsi të jashtëzakonshme me sjelljen danteske. Megjithatë, nëse Dantia konsiderohej si biri i të dashurës Firence, aq sa mos ta zbuste dhimbjen me kalimin e kohës[121], Boccaccio e ndjeu largësinë edhe nga Napoli, qyteti i rinisë, duke shfaqur kështu një hapje më të gjerë kulturore dhe shoqërore përkundrejt Alighierit.

Një sensibilitet modern dhe mesjetar njëkohësisht[redakto | redakto tekstin burimor]

Boccaccio tregoi një sensibilitet modern në përballimin e ndodhive njerëzore, të lidhura me fatin e paqëndrueshëm, duke i dhënë një optikë qartësisht më "laike" përkundrejt Dantes: për të cilin, Francesco De Sanctis shtoi për ta përkufizuar Boccaccio-n si shkrimtarin e parë të shkëputur nga mendësia mesjetare[122]. Përkundrazi, studiuesi më i madh i Boccaccio në shekullin e XX, Vittore Branca, në librin e tij Boccaccio medievale, priret të theksoi mendësinë mesjetare të çertaldezit, mbi të cilin bazohen vlerat, imazhet dhe skenat e novelave[123]. Një nga filologët më të mëdhenj italian të shekullit të XX, Gianfranco Contini, shpreh të njëjtin gjykim dhe thotë se «sot Boccaccio duket nga një anë me kulturë mesjetare dhe retrospektive, kurse nga tjetra deuteragonist i mirë italian i asaj lëvizjeje aristokratike që qe 'Humanizmi»[124].

P. Salinas, Boccaccio në oborrin e Giovanna-s së Napolit, 1892.

"eksperimentalizmi bokaçian"[redakto | redakto tekstin burimor]

Oborri napoletan qe farka e vërtetë ku Boccaccio kuptoi dhe realizoi materialin e vetë narrativ që do të farkëtonte në vazhdën e aktivitetit të tij letrar. Që nga periudha napoletane Boccaccio tregoi zhdërvjelltësi në fushën e letërsisë, duke ditur me mjeshtri të përdorte materialin letrar me të cilin hyn në kontakt, duke e përpunuar dhe prodhuar vepra të reja origjinale. Në klimën kozmopolitane napoletane, ku etika kalorsiake franceze e sjell nga Anzhuinët, ndikimet e botës arabo-bizantine, eruditizmi i oborrit dhe prania e kultivuesve të kujtimit dantesk takohen midis rrugicave të qytetit partenopeas, Boccaccio iu dha një eksperimentalizmi ku kryqëzohen të gjitha këto elemente[125][126]. Duke marr për shembull Filocolo-n, romani i parë në italishten vulgare[125], mund të vëresh se:

  • titulli është një greqizëm[127].
  • rrëfimi rimerr temën e dashurisë së Fiorio-s dhe Biancifiore-s, të lidhur nga tradita trovatore oçitane[127].
  • ndikimet klasike, për modelin e Historia distructionis Troiae të Guido delle Colonne[128].

Narrativa moderne[redakto | redakto tekstin burimor]

Me narrativën e promovuar nga Boccaccio, proza letrare italiane arriti një nivel mjaft të lartë. Falë vulgarizimit të Tit Livit Boccaccio në fakt adoptoi një renditje të lirshme të frazave, por i përqëndruar në gërshetimin hierarkik të pjesëve, tipike të Ab Urbe condita libri[129]. Ky stil i rrjedhshëm dhe fluid, i thurur me një gjuhë të jetës së përditshme[130] (e bërë akoma më e theksuar nga prania e dialektizmave[131] dhe nga kontekstet e dominuara nga dykuptimshmëria[132]), i kundërvihet vendosmërisht pjesës tjetër të prodhimtarisë në prozë, e karakterizuar nga renditja e thatë e frazave[133].

Humanizmi i Boccaccio-s[redakto | redakto tekstin burimor]

Vlera e greqishtes[redakto | redakto tekstin burimor]

Boccaccio, në disa raste, u tregua shumë herë mospajtim me Petrarkën, hap pas hapi që çertaldezi përvetësonte parimet e humanizmit. Përveç krizës së vitit 1354, për shkak të trasferimit të Petrarkës në Milanon armike, midis Boccaccio-s dhe poetit aretinas pati një përballje për vlerën që greqishtja antike mund të sillte në kulturën perëndimore: nëse për Petrarkën gjithë trashëgimia e kulturës greke u përthith nga ajo latine, ndërsa për Boccaccio-n (që qe në kontakt të ngusht me përkthimet e Leonzio Pilato-s) latinët nuk i kishin përthithur të gjitha nocionet e qytetërimit helenik[134]. Siç imutuan dhe morën letërsinë greke romakët antikë, ashtu edhe humanistët duhet të rimernin mendimin. Largpamësia kulturore e Boccaccio-s, propozimi kulturor i të cilit gjeti konfirmim që nën gjeneratën e humanistëve pasues[135], qe në këtë mënyrë që u sintetizua nga filologu bizantin Agostino Pertusi:

Enrico Pollastrini (1817-1876), Vdekja e Giovanni Boccaccio-s, Vaj në letër e vendosur në pëlhurë.

[ Boccaccio] parashihte, edhe pse turbull, se humanizmi për të qenë me të vërtetë integral duhej të kompletohej me kulturën e humanitas latina, dmth kultura e humanitas së grekëve

— Agostino Pertusi, Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 118

Erudicioni "didaktik" dhe përultësia e Boccaccio-s[redakto | redakto tekstin burimor]

Në kundërshtim me mësuesin Petrarka, Boccaccio kërkoi gjithmonë ti jepte një leverdi praktike veprave të tij humaniste me karakter erudit. Qoft te Genealogie ashtu dhe te De montibus, në fakt, Boccaccio pati si qëllim të ofronte përmbledhje enciklopedike që synonin të konservonin trashëgiminë e kulturës klasike dhe ta trasmetonte brezave pasardhës. Në rastin e Proemio-s së librave të Genealogie, duke ju drejtuar lexuesve të veprës, Ugo IV di Lusignano, Boccaccio e shprehu këtë synim me përultësi të madhe, pasi kishte kujtuar papërshtatshmërinë e përmbushjes së kësaj detyre, duke kujtuar vlerën intelektuale të Petrarkës[136]:

Me urdhërin tënd pra, lash guret e maleve të Certaldo-s dhe vendin steril, me një varkë të dobët në një det të thellë, plotë me shkëmbinj, si nokier i ri do të hyj, me të vërtetë në dyshim se çfarë pune do të kisha bërë, nëse do të lexoja gjithë gurët, pyjet malore, guvat dhe shpellat, dhe nëse do të jetë nevoja të ec nëpër to dhe të zbres deri në Ferr. Dhe bëhem një tjetër Dedal, sipas fjalës tënde do të fluturoi deri në qiell; jo për gjë tjetër nga një breg të gjerë duke mbledhur fragmentet e një përmbytjeje të madhe, kështu do të ndiek gjithë reliket që do të gjejë të përhapura gati në volume të pafundme njerëzore; dhe me ti mbledhur dhe zvogëluar, dhe gati të bëra thërrime, me atë urdhër që un mund, për atë që ti dëshiron, në një trup të Gjenealogjisë do ti kthej.

— Genealogie deorum gentilium, Proemio Libro I

I njëjti qëllim është edhe për përmbledhjen gjeografike De montibus, ku nënvizon pikat mundshme të "dobta" nga gabimet dhe pasaktësitë e shkaktuara nga mosdija, duke i kujtuar lexuesit të ndërhynin, kurdoherë që vërenin të tilla mungesa:

Vittore Branca (1913-2004), filolog italian. President i Institutit te Shkencave, Letersise dhe Arteve te Venecias

Dhe nëse pash libra më korrekt se ata që përdoren, lexuesit e vërejnë dhe, për mëshirë, janë të prirur nga falja dhe i korrigjojnë.

Kritika letrare[redakto | redakto tekstin burimor]

Branca, filologu dhe një nga studiuesit kryesor të shekullit të XX për Boccaccio-n së bashku me Giuseppe Billanovich, kontribuoi (në bashkëpunim me Pier Giorgio Ricci-n) në çertifikimin e karakterit autentik të dorëshkrimit Hamilton 90, që përbëhej nga Dekameroni[137].]]

Italia[redakto | redakto tekstin burimor]

Boccaccio pati një sukses të jashtëzakonshëm që duke filluar nga vdekja e tij. Në Firencen humaniste, që ishte thellësisht debitore ndaj leksionit filologjik të dhënë nga Boccaccio nxënësve të tij të vegjël në rrethin e Santo Spirito-s, figura e çertaldezit është kujtuar me përzemërsi dhe nderim, siç mund të vërehet që nga letërkëmbimi i Coluccio Salutati-t[138] ose nga Vita e Giannozzo Manetti-t[138][139], duke përcaktuar, së bashku me biografitë e Dantes dhe Petrarkës të shkruara nga Leonardo Bruni, kultin e «tre kurorave fiorentine»[140]. Pasi gëzoi një sukses të madh edhe pranë humanizmit "vulgar" (Lorenzo de' Medici lavdëroi si një vepër të madhe Dekameronin[141]) Por shenjtërimi, erdhi në 1525, kur kardinali i ardhshëm dhe poeti italian Pietro Bembo, me Prose della volgar lingua e tij, përcaktoi si model prozaik Decameron:

Geoffrey Chaucer, ilustrim nga History of England e Cassell

Po sa herë ndodh që mënyra e gjuhës së sezoneve të shkuara është më e mirë se ç'është ajo e të tashmes [...] dhe shumë më mirë do të bëjmë gjithashtu ne, nëse stilin e Boccaccio-s dhe Petrarkës do ta përdorim në letrat tona, [...] prandaj, pa asnjë gabim, ata arsyetuan shumë më mirë sesa ne.

— Pietro Bembo, Prose della volgar lingua I, XIX

Nëse fati lirik petrarkesk zgjati derin në shekullin e XIX, duke i hapur rrugë fenomenit të petrarkizmit, Boccaccio në të kundërt pësoi një dënim të qartë nga Këshilli i Trento-s, për shkak të përmbajtjeve "imorale" të pranishme në shumë novela, ku çertaldezi i paraqiti lakuriq veset dhe difektet e klerit: midis viteve 1573 dhe 1574 filologu dhe fetari Vincenzio Borghini kreu një emendatio të mirëfilltë morale të Dekameronit, që në të njëjtën kohë i lejoi të shpëtonte nga shkatërrimi tërësor[142][143]. Vetëm me fillimin e Historisë bashkëkohore (dhe të laikizimin e shoqërisë), Boccaccio i Dekameronit filloi të rehabilitohej nga kritika, megjithëse disa rivlerësime të drojtura qenë bërë në vazhdën e shekullit të XVIII[144].

Gjykimi i favorshëm i Ugo Foscolo-s dhe Francesco De Sanctis-it më parë, si dhe ai i Vincenzo Crescini-t[145] më pas, filloi një sezon të lulëzuar studimesh letrare që, përgjatë shekullit të XX, kulminoi me studimet filologjike të Vittore Branca-s[146], Carlo Dionisotti-t[147] Giuseppe Billanovich-it[148], të prirur për të dhënë një imazh më real të asaj "bokaçeske" të përvijuara në shekujt e fundit[144]. Contini, në të kundërt, vendoset në kundërshtim me këtë optimizëm kritiko-letrar, duke theksuar kufijtë e prozës bokaçiane[149].

Evropa[redakto | redakto tekstin burimor]

Përhapja e Dekameronit, sipas pohimeve të Branca-s, «është më europian se italian»[150]: përhapja që vepra pati në Francë, Spanjë, Gjermani dhe, mbi të gjitha, në Angli, qe e paprecedent[151]. Në botën anglo-saksone, në fakt, Boccaccio qe më shumë se një model i thjeshtë: qe frymëzuesi i gurit kilometrik që frymëzoi të parin shkrimtarin dhe poetin e madh anglez Geoffrey Chaucer, autor i Tregimeve të Canterbury-t, që strukturohen në të njëjtën mënyrë si nga këndvështrimi i gjinisë letrare ashtu edhe nga këndvështrimi i përmbajtjes (edhe pse Chaucer nuk mblodhi më shumë se 24 tregime, në vend të 100 të shpresuarve). Por suksesi i Boccaccio-s në Evropë nuk qe i lidhur, vetëm me Dekameronin, por edhe me ato vepra të konsideruara si "minore", si De casibus virorum illustrium, Filocolo dhe, pranë eruditëve, enciklopeditë latine[152].

Odoardo Fantacchiotti, Statuja e Giovanni Boccaccio-s, 1845, Galleria degli Uffizi, Firence

Raporti me Danten dhe Petrarkën[redakto | redakto tekstin burimor]

Discipulus dhe praeceptor: Boccaccio dhe Petrarka[redakto | redakto tekstin burimor]

Hyrje[redakto | redakto tekstin burimor]

Në të gjithë jetën e tij Boccaccio pa te Petrarka një praeceptor[153][154], i aftë për ta ngritur nga jeta mëkatare e mishit nëpërmjet letërsisë klasike dhe spiritualitetit agustinian, duke e konsideruar si një udhërrëfyes të mirëfilltë shpirtëror. Ndërsa nga ana e tij, intelektuali aretin mbante një lloj distance intelektuale nga miku i tij i përzemërt, megjithëse e konsideronte të vetmin që «i ishte shok në angazhimin titanik kulturor që po kryente»[155].

Në fakt, Petrarka nuk i lejoi kurr Boccaccio-s të hynte plotësisht në bibliotekën e tij personale[156], ndërsa i dyti i siguronte dorëshkrime të rralla që përmbanin vepra latine dhe versionet greke të redaktuara nga Leonzio Pilato. Ishte një raport ambig, që del edhe nga katër Epistolat (Seniles) e fundit, kur Petrarka, i irrituar nga shqetësimi i tepruar i Boccaccio-s për shëndetin e tij, vendosi të përkthente novelën e fundit të Dekameronit, Griselda, në latinisht, për të treguar akoma fuqinë e tij[157][Shpjegimi 10]. Raporti midis të dyve nuk mund të konsiderohet si një "nënshtrim psikologjik" i Boccaccio-s përkundrejt Petrarkës, kur në fakt një «pretendim krenar i pjesës së mbështetur nga ai, që të afermohej projekti global i konceptuar nga Petrarka»[155].

Në fakt, duhet kujtuar se nuk qe vetëm Petrarka praeceptor i Boccaccio-s, por edhe e kundërta: nëse aretini ka shënuar padyshim një kthesë në ecurinë intelektuale të çertaldezit, ky i fundit ka lënë një gjurmë domethënëse në prodhimtarinë letrare petrarkeske[158].

Midis Senekës dhe greqishtes: fërkime intelektuale[redakto | redakto tekstin burimor]

Boccaccio, në disa raste, u tregua në mospajtim me Petrarkën hap pas hapi që çertaldezi përvetësonte parimet e mësimeve humaniste: çështja "greke" dhe ajo "senekiane"[159]. Rreth së parës, Boccaccio pohonte (në kundërshtim me praeceptor-in) se si qe e nevojshme të rekuperohej letërsia greke për një kuptim më të mirë të qytetrimit perëndimor[160].

Mbi çështjen e dytë, Epistola XX, shkruar juristit napoletan Pietro Piccolo da Monteforte[161][162], afër kulturës humaniste dhe i apasionuar i madh i Boccaccio-s[163], tregon diatribën me natyrë filologjike midis Petrarkës dhe Boccaccio-s. Ky i fundit, në fakt, shfaq hidhërimin e të qenit kundërshtuar nga Petrarka mbi çështjen nëse ekzistonin dy Seneka të ndryshëm midis tyre[164]. Megjithë prëcedimin filologjik të përdorur nga çertaldezi, që e kishte mësuar këtë ndarje nga një gabim i Mark Valer Marcialit[Shpjegimi 11], rezultuan të sakta, Petrarka mendon, në bazë të stilit praktikisht të njejtë, se nuk mund të ishin dy autor të ndryshëm.

Giovanni Boccaccio në katedër, miniaturë e Codice Laurenziano 49 Pluteo 34, konservuar në Biblioteca Medicea Laurenziana, Firence.

Konkluzione[redakto | redakto tekstin burimor]

Duke përfunduar në bazë të sintezës së dy studiuesve më të mëdhenj të Boccaccio-s, Vittore Branca dhe Giuseppe Billanovich, raporti midis dy burrave nuk mund të cilësohet thjeshtësisht si binomi preaceptor-discipulus, pasi duhet të vëzhgohet

[...] përputhja në probleme, interesa, zgjidhje analoge edhe stilistike: intertekstualitetet, është thënë. Gjurmimi i jehonave dhe referimeve duhet për pasojë, sipas mendimit tonë, ti lërë vendin kërkimit të shkëmbimeve dhe qarkullimit të përvojave që vazhdimisht, në shkëmbimin e madh Petrarka-Boccaccio, pasurohen reciprokisht. Favorizonin atë përputhje letrare dhe këtë shkëmbim shpirtëror, një e përbashkët shijesh dhe ndjesishë në të njëjtën atmosferë rinovimi prepotent kulturor.

— Vittore Branca, Intertestualità fra Petrarca e Boccaccio, cituar te Boccaccio: autore e copista, fq. 39-40

Kulti i Dantes[redakto | redakto tekstin burimor]

Boccaccio, përgjatë jetës së tij, qe një kultivues i apasionuar i Dantes dhe veprës së tij, që pati mënyrën për ta njohur që nga rinia e hershme falë kontaktit me Margherita dhe Filippa de' Mardoli[165]. Duke u përsosur, më pas, në shkollën e Cino da Pistoia-s[166], mik i Dantes, që nga Caccia di Diana prania e tercinave danteske tregon një afrim të hershëm ndaj poetikës së modelit të admiruar, që do të shtrihej deri pleqërinë e Corbaccio-s, ku prania e pyllit dhe vizioni të kujtojnë pa dyshim mjedisin e Ferrit të poemës së pavdekshme[167].

Por afrimi me mendësinë humaniste dhe kulti për Petrarkën, nuk e shkëputën Boccaccio nga vullneti për të përhapur në Firence kultin e Dantes dhe veprës së tij, edhe pse gjykimi më shumë se optimist u ftoh përgjatë fazës humaniste, pasi pati konstatuar superioritetin e Petrarkës në gjuhën latine[168]. Përveç kopjimit me dorën e tij të tre dorëshkrimeve të Komedisë[169][170], çertaldezi shkroi edhe Trattatello in laude di Dante Alighieri (kompozuar në dy redaktime midis viteve 1351 dhe 1366)[171] dhe mbajti lectiones magistrales mbi këngët e Ferrit, të ndalura vetëm te esegjeza e Ferrit - Kënga XVII për rënien e befasishme fizike të Boccaccio[85].

Boccaccio në kinema[redakto | redakto tekstin burimor]

Pier Paolo Pasolini drejtoi, në 1971, Il Decameron, fitues i Ariut të argjend të festivalit të Berlinit[172]. Alberto Moravia, duke reçensionuar filmin, pohoi se Pasolini e kishte trajtuar Dekameronin si «një libër [...] në të cilin letërsia dhe realiteti identifikohen përsosmërisht për një paraqitje tërësore të njeriut»[173]. Për tematikat "imorale" të pranishme në skena të ndryshme të filmit, ai pësoi censurime të shumta nga ana e autoriteteve italiane[172].

Mbi Giovanni Boccaccio-n dhe veçanërisht mbi Dekameronin e tij u xhiruan shumë filma, shumë nga të cilët të gjinisë goliardike, parodistike dhe demenciale, tipike të rrymës italiane decamerotico[174][175][176]:

  • Il Decamerone i Gennaro Righelli-t (1912);
  • Il Decameron i Pier Paolo Pasolinit (1971) – kapitulli i parë i trilogia della vita;
  • Boccaccio i Bruno Corbucci-t (1972);
  • Decameron nº 2 - Le altre novelle del Boccaccio i Mino Guerrini-t (1972);
  • Decameron nº 3 - Le più belle donne del Boccaccio i Italo Alfaro-s (1972);
  • Decameron nº 4 - Le belle novelle del Boccaccio i Paolo Bianchini-t (1972);
  • Le calde notti del Decameron i Gian Paolo Callegari-t (1972);
  • Decameroticus i Pier Giorgio Ferretti-t (1972);
  • Quando le donne si chiamavano madonne i Aldo Grimaldi-t (1972);
  • Sollazzevoli storie di mogli gaudenti e mariti penitenti - Decameron nº 69 i Joe D'Amato-s dhe Aristide Massaccesi-t (1972);
  • ...e si salvò solo l'Aretino Pietro, con una mano davanti e l'altra dietro... i Silvio Amadio-s (1972);
  • Le notti peccaminose di Pietro l'Aretino i Manlio Scarpelli-t (1972);
  • Fiorina la vacca i Vittorio De Sisti-t (1972);
  • Fratello homo sorella bona i Mario Sequi-t (1972);
  • Il Decamerone proibito i Carlo Infascelli-t (1972);
  • Decameron proibitissimo (Boccaccio mio statte zitto) i Marino Girolami-t (1972);
  • La bella Antonia, prima monica e poi dimonia i Mariano Laurenti-t (1972);
  • Le mille e una notte all'italiana i Carlo Infascelli-t (1972);
  • Novelle galeotte d'amore i Antonio Margheriti-t (1972);
  • Decameron '300 i Mauro Stefani-t (1972);
  • Metti lo diavolo tuo ne lo mio inferno i Bitto Albertini-t (1972);
  • Racconti proibiti... di niente vestiti i Brunello Rondi-t (1972);
  • I racconti romani di una ex novizia i Pino Tosini-t (1972);
  • Beffe, licenzie et amori del Decamerone segreto i Giuseppe Vari-t dhe Ëalter Pisani-t (1972);
  • ...e continuavano a mettere lo diavolo ne lo inferno i Bitto Albertini-t (1973);
  • Fra' Tazio da Velletri, i Romano Scandariato-s dhe Romano Gastaldi-t (dhe Joe D'Amato dhe Aristide Massacesi) (1973);
  • Storie scellerate i Sergio Citti-t (1973);
  • Novelle licenziose di vergini vogliose i Michael Ëotruba-s (Joe D'Amato dhe Aristide Massaccesi) (1973);
  • Maraviglioso Boccaccio i Paolo dhe Vittorio Taviani-t (2015).

Shiko edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Shënime[redakto | redakto tekstin burimor]

Shpjegime[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Identifikimi i Fiammetta-s me këtë princeshë anzhuine është përgënjeshtruar nga Battaglia Ricci, fq. 27, por duke i lënë të hapura hamendësimet për identifikimin e sajë me një grua që ekzistonte vërtetë:

    kush qe gruaja që Boccaccio e ka kthyer në figurën mahnitëse të Fiammetta-s... na është e panjohur: me siguri ajo nuk qe përralloria Maria d'Aquino, bija e paligjshme e mbretit Robert, por nuk duhet të jetë as një mit i krijuar plotësisht nga fantazia e poetit, as një fantazëm zëvendësuese e përvojave të shumëfishta dashurore të të riut Boccaccio, nëse në një rast serioz si ai që lindi sonetin CXXVI (126), të shkruar për vdekjen e Petrarkës, poeti foli për të si për një të bekuar të ulur me Laurën, "përpara Zotit".

  2. ^ Pro Archia do të ishte një model themelor për përpunimin e mbrojtjes së poezisë që Boccaccio-ja krijoi te Trattatello in laude di Dante dhe në librin e XIV të Genealogia deorum gentilium. Poezia e përkryer, sa për Ciceron aq dhe për Boccaccio, duhet të jetë një poezi që humanizon, që e çliron njeriun nga prangat, duke i lejuar të prekte maja të panjohura të realitetit të prekshëm. Shiko dhe Billanovich 1995, fq. 123
  3. ^ Letrat e para që pëfshijnë letërkëmbimin bokaçian (Crepor celsitudinis, Mavortis milex extrenue e Nereus amphytritibus) janë plotë me referime te Apuleio, për shembull. Shihni: Rico, fq. 225

    Pastaj lexoi gjithëçka që i binte në dorë dhe rrëmujshëm: cansos-et e trovatorëve dhe Metamorfosa e Apuleio-s, Dante dhe Ovidi, traktate filozofike dhe romans francezë, Andrea Cappellano dhe Stazio...

    Teresa Nocita (2012): Giovanni Boccaccio. Dictamina (italisht). Internet Culturale. Vizituar në 25 qershor 2015.
  4. ^ Indiferenca dhe kursimi që Petrarka tregoi përkundrejt Alighierit është shprehur në Fam. II, 15, ku Petrarka e mohon urrejtjen e hamendësuar përkundrejt fiorentinit të mërguar, duke i njohur meritat në poezinë vulgare por duke theksuar parapëlqimin e tij për gjuhën latine.
  5. ^ Boccaccio do ta shprehte indignatio-n e tij te Epistola X, adresuar Françesko Petrarkës, ku, falë teknikës retorike të dyfishimit dhe topoi-ve letrare, Boccaccio i ankohej magister-it se si Silvano-ja (emri letrar i përdorur në rrethin petrarkesk për tju referuar poetit të kurorëzuar) kishte guxuar të vendosej pranë tiranit Giovanni II Visconti (i identifikuar me Egonis-in): «Audivi, dilecte michi, quod in auribus meis mirabile est, solivagum Silvanum nostrum, transalpino Elicone relicto, Egonis antra subisse, et muneribus sumptis ex pastore castalio ligustinum devenisse subulcum, et secum pariter Danem peneiam et pierias carcerasse sorores».
  6. ^ Te Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 103 përmendet se si Boccaccio i indinjuar shkroi kundër Acciaiuoli-t Eglogën VIII, përmbajtja e të cilës është përmbledhur edhe nga: Nocita, Buccolicum carmen

    Me Midas Boccaccio denoncon pa besueshmërinë e Niccolò Acciaiuoli-t, duke u hakmarrë për "tradhëtinë" e mikut të fuqishëm.

  7. ^ Battaglia Ricci, fq. 29 e vendos më vonë datën e prishjes së befasishme me autoritetet politike fiorentine, në 1361-62.
  8. ^ Si për eshtrat e Dantes, edhe për ato të Boccaccio-s nuk patën një vend të përshtatshëm prehjeje. Në bazë të ligjeve në fuqi mbi varrezat në 1783, të vendosur nga granduka Pietro Leopoldo di Lorena, trupi i Boccaccio-s u "zbulua", në fillim të shek. XX, nga titullari i Certaldo-s don Alessandro Pieratti. Kockat e gjetura u identifikuan si ato të Boccaccio-s, në "Convegno dei dotti" të vitit 1949. Shihni: Tomba del Boccaccio (italisht). Ente Nazionale Giovanni Boccaccio. Vizituar në 11 qershor 2015.
  9. ^ Model referimi janë Heroides të poetit latin të epokës augustiane, Publio Ovidio Nasone: Teresa Nocita (2012): Elegia di Madonna Fiammetta. Tra riscrittura ovidiana e romanzo psicologico. Internet Culturale. Vizituar në 24 qershor 2015. „Model referimi janë Heroides e Ovidit.“
  10. ^ Kureshtar dhe ambig është raporti i Petrarkës me Dekameronin, siç del në dritë nga Battaglia Ricci, fq. 257. Themeluesi i Humanizmit, në fakt, pati përmendur te Senile XVII, 3 (rreth vitit 1373), një kopje të kryeveprës së mikut («Librum tuum, quem nostro materno eloquio ut opinor olim iuvenis edidisti, nescio quidem unde vel qualiter, ad me delatum vidi», dmth. Pashë se më ishte dorëzuar libri yt që, në gjuhën tonë amtare, qe publikuar kur ishe i ri, siç mendoj). Nëse nga një anë një Petrarkë, me ton të kursyer, afermon se nuk e kishte lexuar, por se i kishte hedhur një sy të shpejt («Nam si dicam legi, mentiar [...] Quid ergo? Excucurri eum...», dmth. Nëse në fakt do të thosha se e kam lexuar, do të gënjeja [...] Po çfarë pra? I hodha një sy...), nga ana tjetër tregon se e kishte zbavitur («Delectatus sum in ipso transitu», dmth. U kënaqa duke e shfletuar).
  11. ^ Marciali, te Epigrammata I, 61 vargjet 7-8, kishte folur për «Duosque Senicas». Boccaccio, që kishte zotëruar një dorëshkrim të Marcialit pasi kishte konsultuar bibliotekën e Montecassino-s (tani i konservuar në Biblioteca Ambrosiana të Milanos, C67 supr), mendon se kishte dy Seneka. Por dorëshkrimi, përmbante një gabim: i adresuari nuk ishte Seneka, por Severi. Për shpjegimin, konsultoni Billanovich 1995, fq. 109-116.

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Bartlett, Kenneth R. (1992). The Civilization of the Italian Renaissance. Toronto: D.C. Heath and Company. ISBN 0-669-20900-7 (Paperback). fq. 43–44.
  2. ^ certaldése. Treccani. Vizituar në 11 qershor 2015.
  3. ^ Jeta e Boccaccio-s, Brown University, Departamenti i studimeve italiane (anglisht). Vizituar në 4 shkurt 2008.
  4. ^ Rachele Jesurum, Roberta Quattrin, Luca Ghirimoldi et alii: Il ‘Decameron’ di Boccaccio: Fortuna e Natura. Oil project. Vizituar në 24 qershor 2015.
  5. ^ Romano Luperini, Pietro Cataldi e Lidia Marchiani, Il cavaliere e il mercante, l'amore e la donna: il modello di Boccaccio, Palermo 1998 G.B. Palumbo, ISBN 88-8020-225-1
  6. ^ Coletti, Vittorio, Storia della lingua italiana Istituto della Enciclopedia italiana fondata da Giovanni Treccani kontrolluar më 26 qershor 2015, ISBN= 978-88-12-00040-1
  7. ^ a b c d e f g h Natalino Sapegno, Giovanni Boccaccio, volumi 10.
  8. ^ I pari që nënvizoi jashtligjshmërinë e lindjes së Giovanni Boccaccio-s qe Filippo Villani, siç e përmend Gianfranco Contini, Letteratura italiana delle origini, Sansoni Editore, Firenze 2006, ISBN 88-383-1866-2 fq. 698
  9. ^ Bonghi, Biografia di Giovanni Boccaccio
  10. ^ a b Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profile biografico, fq. 6
  11. ^ Branca 1986, fq. 345
  12. ^ a b c Nocita, Certaldo o Firenze?
  13. ^ "Ai ndoshta kishte dashur të shfrytëzonte kështu famën e qëndrimeve pariziane të të atit për të dekoruar me ngjyra mahnitëse mëngjesin e ndyrë të jetës së tij, pikërisht nga ambicia për tu afermuar dhe shkëlqyer në fushën letrare dhe mondane në Oborrin e Napolit", Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 8
  14. ^ Chines, fq. 144
  15. ^ Dekameroni fq. 42 e Hyrjes
  16. ^ Massimiliano Albanese, MAZZUOLI, Giovanni, detto lo Stradino, 2008 Istituto dell'Enciclopedia Italiana Roma, volume 72 kontrolluar më 18 tetor 2015, SBN IT\ICCU\MOL\0214132
  17. ^ Më shumë se sa Margherita, me gjasa qe e ëma e saj, Lippa de' Mardoli, që i tregoi rreth kësaj çështjeje. Të shihet: "...njërka ishte e afërme me familjen e Beatriçes, dhe pikërisht e ëma e saj, Lippa de' Mardoli qe, me shumë gjasa, ajo që "nga lidhja e ngushtë e gjakut me ta" i foli aq shumë Boccaccio-s për Beatriçen dhe vetë Danten." - Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 11
  18. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 12-13
  19. ^ Caggese: "Mbreti nuk qe, sigurisht, një njeri gjenial as, siç iu duk Petrarkës, i ditur, por brenda kufijve që i lejonin të kishte njohuri letrare, juridike, poetike dhe bibliografike, krijoi një bibliotekë të çmuar për kohën, pasi vetë ai qe kureshtar për shumë gjëra
  20. ^ Mbi raportet midis Dantes dhe Cino da Pistoia-s, shihni: Mario Marti, Cino da Pistoia, collana Enciclopedia Dantesca, 1970, Istituto nazionale dell'Enciclopedia Italiana kontrolluar më 25 qershor 2015, SBN IT\ICCU\RLZ\0163867
  21. ^ Stefano Zamponi (2006): Giugno 1313: Giovanni Boccaccio (italisht). Vizituar në 25 qershor 2015.
  22. ^ Leonzio Pilato: Circolo Barlaam (italisht). Site kushtuar Barlaam-it të Seminara-s dhe raporteve të Boccaccio-s me botën greke. Vizituar në 25 qershor 2015.
  23. ^ Për inkuadrimin e përgjithshëm të periudhës napoletane, shihni: Teresa Nocita (2012): Giovanni Boccaccio. L'apprendistato letterario (italisht). Internet Culturale. Vizituar në 25 qershor 2015.
  24. ^ Loredana Chines, Giorgio Forni, Giuseppe Ledda, Elisabetta Menetti, Dalle Origini al Cinquecento, Bruno Mondadori 2007 Milano, ISBN 978-88-424-9164-4, fq.152
  25. ^ De genealogiis, XV, 10
  26. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 55
  27. ^

    Letrat drejtuar Acciaiuoli-t, disa referime për Ameto-n e Fiammetta-s tregojnë se sa vuante Boccaccio nga shkëputja nga një botë me zakone të dashura dhe me sa hidhërim i krahasonte ato kujtime "të kënaqësive mondane" me mërzinë e qëndrimit "të errët e të shurdhët e shumë të trishtë".

    — Natalino Sapegno
  28. ^ a b Branca 1986, fq. 347
  29. ^ te Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 77, pohohet se vulgarizimi i Tit Livit qe nisur që në Napoli dhe në Firence. Ky qëndrim i Branca-s bazohej te Billanovich 1953
  30. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 74

    ...dhe me vulgarizimin e dekës së katërt të Livit në kokë, tashmë të atribuar, me gjasa pothuaj të pakundërshtueshme Boccaccio-s..., lexojmë dedikimin: "për kalorësin fisnik zotin Ostagio da Polenta, zotëria im special, istancës së të cilit këtë vepër kaq të madhe unë i realizova".

  31. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 74
  32. ^ Angelo Piacentini, Scheda sul Buccolicum carmen di Giovanni Boccaccio, fq. 203- 208
  33. ^ Teresa Nocita (2012): Giovanni Boccaccio. La "Peste Nera" (italisht). Internet Culturale. Vizituar në 25 qershor 2015.
  34. ^ Branca 1991, fq. 162
  35. ^ Rico, fq. 225
  36. ^ Rico, fq. 225

    Por që në vitin 1339 Boccaccio shpresonte të gjente te ai udhërrëfyesin që do ta mësonte jo vetëm të dilte nga injoranca, por edhe të mundëte "ankthet dashurore"

  37. ^ a b c Teresa Nocita (2012): Giovanni Boccaccio. L’incontro con Petrarca (italisht). Internet Culturale. Vizituar në 25 qershor 2015.
  38. ^ Petrarka, falë Afrikës dhe De viris illustribus, filloi të shihej si ai që përmbledh në vetëvete traditën poetike virgjiliane dhe atë prozaike ciceroniane, të konsideruar si dy mjeshtrit e shkëlqyer të traditës. Shikoni edhe: Carla Maria Monti, Boccaccio e Petrarca, fq 34
  39. ^ Bellieni, fq. 215
  40. ^ Billanovich 1995, fq. 91.
  41. ^ Rico, fq. 224-228
  42. ^ Boccaccio redaktoi me dorën e tij një dorëshkrim (sot i ndarë më dysh, në materialin 29.8 dhe 33.31 të konservuar në Biblioteca Medicea Laurenziana) që përmbante referime të shumta letrare te veprat latine, dëshmi e pasurisë kulturore të qytetit partenopeas. Shihni edhe: Stefano Zamponi (2006): Giugno 1313: Giovanni Boccaccio (italisht). Vizituar në 25 qershor 2015..
  43. ^ Sabbadini, fq. 29-31

    Po ashtu i panjohur për Petrarkën qe Marciali [...] Për më tepër Boccaccio zbuloi dorëshkrimin e Tacitit [...] Duket e arsyeshme të konkludosh se zbulimi i De lingua latina (e Varronit) i takon Boccaccio [...] ishte ndërkaq i panjohur për Petrarkën Ibis-i i Ovidit...

  44. ^ Shihni, për këtë çështje "kristianizimin" e klasikëve që vepronte në mesjetë: Lisa Pericoli: "Komedia" e Dantes: burime dhe modele (italisht). Oilproject. Vizituar në 10 qershor 2015. „As mund të harrohet se në bazë të rileximit të "klasikëve" është gjithmonë, në mentalitetin mesjetar, teoria e "katër senseve" të interpretimit: sensi i fjalëpërfjalshëm (që e trasmeton "fjalën" e tekstit, ose referimin e tij në botën reale), ai alegorik (ku pas historisë fiktive është një kuptim për tu zbuluar), ai moral (i lidhur me mësimet etike që mund të përmblidhen nga faqet e shkruara) dhe ai anagogjik (që ri interpreton përmbajtjen e veprës në optikën e shpëtimit të shpirtit)“
  45. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 93

    ... Boccaccio-ja qe befasuar hidhshëm, madje qe fyer, nga vendimi i magister-it, të rikthyer në Itali vetëm në qershor të vitit '53, për tu vendosur pranë kryepeshkopit Giovanni II Visconti

  46. ^ siç dëshmohet nga Fam. XVIII, 3, në incipit-in e të cilës lexohet: «Ad Iohannem de Certaldo, gratiarum actio pro transmisso Augustini libro in psalterium daviticum», dmth. «Giovanni da Certaldo-s, falenderim për trasmetimin e librit të Agustinit mbi psalmet e Davidit»
  47. ^ Piras, fq. 829

    dërgimi i dorëshkrimit të Varronit dhe Ciceronit duhet të ketë ndodhur kështu pak pas atij të Agustinit...

  48. ^ Antonia Alighieri, Enciclopedia Dantesca. Vizituar në 11 qershor 2015. „Sipas një tradite të vjetër A. identifikohet me motër Beatriçen, murgeshë në manastirin e Santo Stefano degli Ulivi-t në Ravenë, të cilës Boccaccio duhet ti jepte në 1350 dhjetë fiorinë të artë nga ana e kapitenëve të kishës së Orsanmichele-s“
  49. ^ Piattoli, fq. 284-285
  50. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 83

    ..që ndoshta... [Boccaccio] mblodhi i prekur edhe në atë rast kujtime për poetin që e kishte ndriçuar që në fëmijëri ankthin e tij të poezisë.

  51. ^

    Në Ravenë u takua me Boccaccio-n, ndoshta që në 1350, me shumë gjasa në 1353-54.

    — Martellotti
  52. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 87
  53. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 86
  54. ^ Battaglia Ricci, fq. 29
  55. ^ Billanovich 1995, fq. 211
  56. ^ Billanovich 1995, fq. 201

    Por akoma më e dhimbshme u bë menjëherë ajo ardhje në Napoli: sepse shpejt i erdhi lajmi se ndërsa kryente udhëtimin i kishte vdekur e vogla dhe e dashura Violante.

  57. ^ Ferroni, fq. 31

    Por, si mësuesi i tij, Petrarka, zgjodhi statusin e klerikut: gjëja është dokumentuar nga një vulë e papa Inoçencit të VI më 2 nëntor 1360, që i jepte autorizimin të përkujdesej për shpirtrat dhe të ushtronte priftërinë.

  58. ^ Meloni, fq. 99
  59. ^ Ferroni, fq. 31
  60. ^ Stefano Zamponi (2006): Giugno 1313: Giovanni Boccaccio. Vizituar në 25 qershor 2015.
  61. ^ Ente Nazionale Giovanni Boccaccio (italisht). Casa del Boccaccio. Vizituar në 25 qershor 2015.
  62. ^ Billanovich na përshkruan me detaje për qëndrimin fiorentin të Leonzio Pilato te: Billanovich 1995, fq. 244-249
  63. ^ Megjithë rënien në fatkeqësi, raportet me institucionet nuk u ndërprenë për sa i përket iniciativave kulturore. Mund të arrihet në përfundimin se ftohja e verifikuar pas komplotit të 1360 u kufizua vetëm në detyrat politike.
  64. ^ a b Pastore Stocchi, fq. 262
  65. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 114-116

    Leonzio u prezantua, me gjasa në fillim të verës së vitit 1360 [...] Në dy vite e gjysëm afërsisht që kaloi në Firence (deri në tetor-nëntor 1362).

  66. ^ Mbi karakterin e keq të Leonzio Pilato-s janë dëshmitarë qoftë Boccaccio ashtu edhe Petrarka. I pari do të thoshte, te Genealogiae Deorum Gentilium e tij: «Vjenë nga Selaniku dhe është një burr me pamje të vrazhdë, me një fytyrë përbuzshme, mjekërr të gjatë dhe qime të zeza, vazhdimisht i humbur në mendimet e tij, mjaft primitiv në zakone dhe pak i edukuar» (sjellë në italisht nga Coccia, fq. 253). Petrarka, në vazhdim të një fërkimi të patur me Leonzio-n, do ta përkufizonte si një «gran bestiaccia» (nga italishtja goxha kafshë) (Shihni përsëri Coccia, fq. 252).
  67. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 116
  68. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profile biografico, fq. 192-193
  69. ^ Cronologia del Boccaccio (italisht). Ente Nazionale Giovanni Boccaccio. Vizituar në 11 qershor 2015.
  70. ^ Sidoqoftë, Boccaccio vdiq më 21 dhjetor 1375... - Francisco Rico, La "conversione" del Boccaccio, Einaudi 2010, ISBN 978-88-06-18525-1 fq. 228
  71. ^ Ente Nazionale Giovanni Boccaccio, Giovanni Boccaccio - Percorso della memoria (italisht). Casa del Boccaccio. Vizituar në 25 qershor 2015.
  72. ^ Branca 1986, fq. 350
  73. ^ Beato Pietro Petroni (24 gusht 2012). Vizituar në 11 qershor 2015.
  74. ^ Progetto Giovanni Boccaccio, për një panoramë të gjerë dhe të detajuar mbi Boccaccio-n (italisht). Classici italiani (1996). Vizituar në 25 qershor 2015.

    Ishin, kështu, vite të studimit intensiv nga një anë dhe të dhimbjes nga ana tjetër, që e kishin vënë në një provë të vështirë shpirtin e tij, të trazuar nga shqetësimet fetare, siç na është dëshmuar nga disa egloga latine të kësaj periudhe dhe nga mardhëniet e tij me Kishën që sapo përmendëm. Në këtë kontekst, një fakt akoma më i rëndë trondit ekuilibrin e tij shpirtëror: në pranëverën e vitit '62, i shkon për vizitë në Firence, në mënyrë misterioze, murgu Gioacchino Ciani, i cili, nga ana e çertozinit sienez Pietro Petroni, i vdekur disa vjet më parë dhe pranë shenjtërimit, kërkohej të informohej për disa zbulime të bëra nga ai njeri i shenjtë, para se të vdiste: për to, shkrimtari mos kokëçarës duhej të priste vdekjen brënda pak kohësh dhe kështu duhej të pregatitej seriozisht, duke hequr dorë nga tundimet e poezisë profane, për tju përkushtuar argumenteve më larta fetare dhe morale. Boccaccio-ja i mjerë mbeti si i shastisur nga ky lajmërim, që ai, në trazimin e shpirtit të tij, nuk dyshonte se ishte i frymëzuar nga mëshira hyjnore; frika nga vdekja e pushtoi në atë pikë, sa u tundua ti digjte gjithë letrat e tija dhe ti jepte fund lavdisë së kësaj bote. Fatmirësisht, pati kujdesin të këshillohej me mikun e tij të madh, Petrarka që iu përgjigj me një fisnikëri dhe opërtunitet argumentesh të tillë, sa ti largonte çdo frikë dhe ta bënte të vazhdonte në studimet e parapëlqyera.

  75. ^ Natalino Sapegno-DBI

    Në pranëverën e vitit '62 Boccaccio-s iu paraqit një murg, me një mesazh për të nga çertozini sienez Pietro Petroni, i vdekur disa vite më parë me famën e shenjtorit: vinte ti kujtonte vdekjen e afërt dhe ti këshillonte të braktiste studimet profane [...] Në një moment të parë, thellësisht i goditur, do të kishte dashur të digjte menjëherë gjithë shkrimet e veta dhe i propozonte Petrarkës ti shiste bibliotekën e tij.

  76. ^ Petrarka do ti përgjigjej mikut me Seniles I, 5, duke i shpalosur vlerën e shenjtë të letërsisë në bazë të përvojave biografike të Lattanzio-s dhe Agustinit të Ippona-s.
  77. ^ Teresa Nocita (2012): Giovanni Boccaccio, In viaggio per conto del comune fiorentino (italisht). Internet Culturale. Vizituar në 25 qershor 2015.
  78. ^ a b c Ferroni, fq. 32
  79. ^ Teresa Nocita (2012): Giovanni Boccaccio, Il mito di Napoli (italisht). Internet Culturale. Vizituar në 25 qershor 2015. „...Boccaccio refuzoi të ndalej. Tashmë po shpalosej imazhi i qyetit të idealizuar partenopeas, mirazhi shpëtimtar në çastet më të vështira të jetës së tij, të zhveshura nga otium-i çertaldesz, vendi tashmë më i parapëlqyer nga gjithë të tjetër“
  80. ^ Petoletti-1, fq. 42

    ...vendosi në testament ti linte bibliotekën e tij agustinianit Martino da Signa me porosinë që pas vdekjes së fratit volumet ti ishin në skedat e konventit fiorentin të Santo Spirito-s. Kështu ndodhi...

  81. ^ Branca 1991, fq. 185
  82. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 183
  83. ^ Berté, fq. 273
  84. ^ Fiorilla, fq. 129

    Një redaktim i dytë është ruajtur në versionin e autentik të Hamilton 90 (i kopjuar rreth vitit 1370)...

  85. ^ a b c Teresa Nocita (2012): Giovanni Boccaccio, Il culto di Dante (italisht). Internet Culturale. Vizituar në 25 qershor 2015.
  86. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 192
  87. ^ Sacchetti, fq. 225

    Tani mungon çdo poezi / e të zbrazta janë shtëpitë e Parnasit

  88. ^ Coluccio Salutati, që do të ishte i destinuar të mblidhte trashëgiminë humaniste të gjithë Firences, shtoi një epitaf bokaçian në një elozh prekës për vlerën e lartë njerëzore dhe kulturore të lënë trashëgim nga Boccaccio:

    Përse, o poet i shquar, që ke kënduar në gjuhën vulgare, / përparon përgjatë kohës? [...] Një mijë vuajtje të bëjnë të famshëm pranë popullit / : asnjë epokë nuk do të heshtë për ty.

    — Coluccio Salutati, epitaf i marr nga Vittore Branca, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 193
  89. ^ Megjithëse Boccaccio kujtohet për kontributin e tij në zhvillimin e prozës vulgare me realizimin e Dekameronit, poeti çertaldez shfaqi admirimin e flaktë për poezinë në përgjithësi, sa të shpalose, në librin XV të Genealogie, një mbrojtje apasionante. Për këtë qëllim, Giuliano Tanturli e përgjithëson raportin midis lirikës dhe çertaldezit:

    [Boccaccio] donte ti besonte, në përmbyllje jo vetëm të kësaj [vepre, dmth. Genealogie] por të gjithë veprës së tij, mbrojtjen e apasionuar dhe të argumentuar të poezisë...

    — Tanturli
  90. ^ Tomba del Boccaccio (italisht). Ente Nazionale Giovanni Boccaccio. Vizituar në 11 qershor 2015.
  91. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 41
  92. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 44
  93. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 49
  94. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "La Caccia di Diana": analisi e commento. Oilproject. Vizituar në 23 qershor 2015.
  95. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 42-43
  96. ^ Për Filostrato-n në përgjithësi, shihni: Rachele Jesurum: Boccaccio, "Il Filostrato": riassunto e commento. Oilproject. Vizituar në 23 qershor 2015.
  97. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Il Filocolo": riassunto e commento. Oilproject. Vizituar në 23 qershor 2015.
  98. ^ Për Teseida-n në përgjithësi, shikoni: Rachele Jesurum: Boccaccio, "Teseida": introduzione e commento dell'opera. Oilproject. Vizituar në 23 qershor 2015.
  99. ^ Ferroni, fq. 36
  100. ^ a b Ferroni, fq. 37
  101. ^ Ferroni, fq. 38
  102. ^ Shihni, në përgjithësi, mbi Comedia delle ninfe fiorentine: Rachele Jesurum: La "Comedia delle ninfe fiorentine" di Boccaccio: analisi di un estratto. Oilproject. Vizituar në 24 qershor 2015.
  103. ^ Për Amorosa Visione në përgjithësi, shihni: Rachele Jesurum: Boccaccio: "Amorosa visione", introduzione e commento dell'opera. Oilproject. Vizituar në 24 qershor 2015.
  104. ^ S. Battaglis (2001): La novità dell' "Elegia di Madonna Fiammetta". Luigi De Bellis. Vizituar në 24 qershor 2025. „Me Fiammetta-n Boccaccio shkroi romanin e parë psikologjik të letërsisë sonë: protagoniste është gruaja, jo më hija dhe projektimi i pasionit të burrit, por aktore e zhvillimit dashuror“
  105. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Elegia di Madonna Fiammetta": prologo e commento. Oilproject. Vizituar në 24 qershor 2015.
  106. ^ Shihni, për një diskutim të përgjithshëm mbi Ninfale Fiesolano-n: Rachele Jesurum: Boccaccio, "Ninfale fiesolano": introduzione e commento all'opera. Oilproject. Vizituar në 24 qershor 2015.
  107. ^ Il "Decameron" di Boccaccio: Fortuna e Natura. Oilproject. Vizituar në 24 qershor 2015. „Me të drejtë i konsideruar një nga kryeveprat e narrativës botërore“
  108. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Decameron": trama e riassunto dell'opera. Oilproject. Vizituar në 24 qershor 2015.
  109. ^ Teresa Nocita (2012): Decameron. Architettura del Centonovelle boccacciano. Internet Culturale. Vizituar në 24 qershor 2015.
  110. ^ Për një diskutim të përgjithshëm mbi protagonistët e Dekameronit, shihni: Teresa Nocita (2012): Decameron. I nomi dell’onesta brigata. Internet Culturale. Vizituar në 24 qershor 2015.
  111. ^ Francesco de Sanctis: Storia della letteratura italiana. Vizituar në 24 qershor 2015.
  112. ^ Te Dantia çdo ndodhi e jetës është në duart e Zotit, dituria e të cilit i rregullon ngjarjet me parashikimin dhe vullnetin trashendent. Shihni VII, 70-96.
  113. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Decameron": trama e riassunto dell'opera. Oilproject. Vizituar në 23 qershor 2015. „Fati këtu konsiderohet në një optikë laike dhe e brendshme, dhe është elementi themelor i rrjedhës së jetës së njeriut, që duhet të jetë gjithmonë gati të reagoi ndaj befasive të rastit“
  114. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Decameron": trama e riassunto dell'opera. Oilproject. Vizituar në 22 qershor 2015.
  115. ^ Shihni, për një inkuadrim të përgjithshëm të humanizmit të Boccaccio-s: Giovanni Boccaccio. Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Vizituar në 25 qershor 2015.
  116. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Corbaccio": riassunto e commento dell'opera. Oilproject. Vizituar në 25 qershor 2015.
  117. ^ Për subjektin, shihni: Nocita, Corbaccio. Boccaccio autore/attore
  118. ^ boccacciano. Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Vizituar në 23 qershor 2015.
  119. ^ [www.treccani.it/enciclopedia/boccaccesco_(Enciclopedia-Italiana) boccaccesco]. Vizituar në 23 qershor 2015.
  120. ^ Jo rastësisht Ferroni, fq.34, e përkufizon lidhjen e Boccaccio-s si një "humanizëm komunal": «Boccaccio aspiron më shumë të integroi kulturën e re brenda horizontit komunal...».
  121. ^ Dante Alighieri. FIRENZE-ONLINE (2001-2015). Vizituar në 25 qershor 2015.
  122. ^ Francesco de Sanctis: Storia della letteratura italiana. „Është komedia e re, jo hyjnoria, por Komedia tokësore. Dantia mblidhet në vendin e tij, dhe zhduket nga sytë. Mesjeta me vizionet, legjendat, misteret, terroret dhe hijet e si dhe ekstazat e saj është flakur nga tempulli i artit. Dhe hyn me potere Boccaccio dhe tërheq pranë për një kohë të gjatë gjithë Italia.“
  123. ^ Ferroni, fq. 51-52
  124. ^ Contini, fq. 703
  125. ^ a b Chines, fq.143
  126. ^ Luigi Surdich, Esempi di generi letterari e loro rimodellizzazione novellistica, 2002, fq. 141-177, ISBN = 88-7667-139-0
  127. ^ a b Teresa Nocita (2012): Filocolo: Le “fatiche d’amore” di due giovani amanti. internetculturale.it. Vizituar në 21 qershor 2015.
  128. ^ Shihni, për një diskutim të përgjithshëm mbi raportin midis Boccaccio-s dhe autorit të shkollës siçiliane: Roberto Venuda, Il Filocolo e la Historia destructionis Troiae di Guido delle Colonne, 1993, Firenze Atheneum
  129. ^ Giuseppe Billanovich. Il Petrarca, il Boccaccio e le più antiche traduzioni in italiano delle decadi di Tito Livio. p. 322. 
  130. ^ Boccaccio, te Incipit-i i ditës së IV (dhe kështu duke shfrytëzuar funksionin e kornizës në veprën që mbështetet), jep një përcaktim të stilit të novelave të tij: «të cilat nuk jo vetëm në dialiktin vulgar fiorentin dhe në prëzë të shkruar për mua janë dhe pa titull, por akoma në stil sa më të përulur dhe të shtruar është e mundur» (i përmendur te: Francesco Tateo, Boccaccio, fq. 153).
  131. ^ Francesco Tateo, Boccaccio, fq. 153
  132. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Decameron": trama e riassunto dell'opera. Oilproject. Vizituar në 26 qershor 2015.
  133. ^ Shihni, për shembull, renditjen e Cento novelle të Franco Sacchetti-t, i konsideruar si antiteza e Dekameronit për thatësinë parataktike. Shihni: Francesco Tateo, Boccaccio, fq. 151
  134. ^ Battaglia Ricci, fq. 253-254
  135. ^ Manuele Crisolora arriti në Firenze në 1397, ku kancelari Coluccio Salutati i ofroi katedrën e greqishtes të krijuar ad hoc për eruditin bizantin:

    Salutati, në Firence, duke shpresuar të krijonte kështu rastin për të pasur në Itali një mësues të greqishtes, ndoshta nxiti Roberto Rossi-n dhe Iacopo d'Angelo della Scarperia-n të vendoseshin në Venecia, ku më pas Iacopo d'Angelo shoqëroi Crisolora-n në rikthimin në Kostandinopojë. Me këtë u mor edhe republika fiorentine, që më 24 mars 1396 dekretoi sjelljen e Crisolora-s në Studio. Ai erdhi më 2 shkurt 1397 dhe nisi leksionet, te të cilat u afruan edhe studiues të jashtëm.

    — Sabbadini-EI
  136. ^ (Genealogie)
  137. ^ Teresa Nocita (23 qershor 2015): L’autografo decameroniano, cod. Hamilton 90. Internet Cultural. Vizituar në 23 qershor 2015.
  138. ^ a b Tanturli, fq. 22
  139. ^ Giannozzo Manetti: Jannotii Manetti. Vita Johannis Boccacci poete fiorentini incipit feliciter (la). Biblioteca dei Classici Italiani. Vizituar në 25 qershor 2015.
  140. ^ Fubini, fq. 118
  141. ^ Lorenzo il Magnifico, fq. 11

    Në prozë dhe oratori, kush ka lexuar Boccaccio-n, njeri shumë i ditur dhe i aftë, lehtësisht do ta gjykoj të veçantë dhe të vetme në botë jo vetëm shpikjen, por edhe kopjen dhe elokuencën e tij; dhe duke konsideruar veprën e tij të Dekameronit, për larminë e lëndës, aty të rëndë, aty të mesme dhe aty e ulët, dhe që përmban gjithë trazimet që njerëzit mund të pësojnë, nga dashuria dhe urrejtja, frika dhe shpresa, shumë dinakëri dhe gjenialitete, dhe duke pasur për të shprehur gjithë natyrat dhe pasionet e njerëzve që gjenden në botë, pa dyshim do të gjykoi se asnjë gjuhë më mirë se jona ësthë e aftë të shprehi.

  142. ^ Canfora, fq. 27

    Vincenzio Borghini (1515-1580) është filologu fiorentin, prior i manastirit benediktin të qytetit të tij, që vuri dorë, me ftesë dhe nën shtysën e inkuizitorit roman, Tommaso Manriquez të pastronte, në shpirtin e Kundërreformës, Dekameronin e Giovanni Boccaccio-s midis 1573-it dhe 1574-ës. Dolën botimet "e rregulluara", ose më mirë të themi të shtrembëruara, por edhe shënimet e vetë Borghini-t, dokument me vlerësim dhe vetëdije të lartë për tekstit.

  143. ^ Bentivogli-Vecchi Galli, fq. 21.
  144. ^ a b Laura Nuti (2010-2013): Il "Decameron": una difficile fortuna. Vivit - Accademia della Crusca. Vizituar në 25 qershor 2015.
  145. ^ Contini, fq. 698
  146. ^ Franco Cardini (2013): Branca, Vittore. Vizituar në 25 qershor 2015.
  147. ^ Contini, fq. 637
  148. ^ Carlo Vecce: Billanovich, Giuseppe. Vizituar në 26 qershor 2015.

    Rrjedhin ushtrime të kujdesshme të rindërtimit historiko-biografik [...] të të mëdhenjve të letërsisë së fillimeve, Dante dhe mbi të gjitha Boccaccio, të hetuar në aspektet thelbësore (dhe akoma të injoruara) të jetës së tyre dhe të formimit intelektual dhe njerëzor.

  149. ^ Contini, fq. 697

    Por gjenia gjuhësore e Dantes dhe Petrarkës i trasferonte domosdoshmërisht në një aktualitet të përhershëm, tejkalues të kufijve të mjedisit të tyre historik [...] Tjetër ishte situata e Boccaccio-s, nga e cila nxiret, siç bëri Bembo-ja, një model i jashtëzakonshëm proze .... nuk mundej pa hasur në vështirësi të rënda. Mbi të gjitha: proza për të cilën Boccaccio ishte propozuar si model, ishte ekskluzivisht prozë narrative.

  150. ^ Branca 1991, fq. 203, i cituar edhe te: Codici del Decameron in Europa. INTERPRETAZIONI: Passato e Presente (13 maj 2015). Vizituar në 26 qershor 2015.
  151. ^ Për tu thelluar, shihni: Codici del Decameron in Europa. INTERPRETAZIONI: Passato e Presente (13 maj 2015). Vizituar në 26 qershor 2015.
  152. ^ Për tu thelluar më tej, shihni: Branca 2001, fq. 21-37
  153. ^ Kështu e cilëson Boccaccio-ja, për shembull, te Epistola XX e Pietro Piccolo da Monteforte-s: «preceptorem meum Franciscum Petrarcam».
  154. ^ Monti, fq. 34

    Sipas përcaktimit të gjetur të Giusebbe Billanovich-it, Boccaccio qe "dishepulli më i madh" i Petrarkës, që letrën e parë e adresoi "Iohanni Bocchaccii de Certaldo discipulo suo"

    — Fam. XI I γ
  155. ^ a b Monti, fq. 35
  156. ^

    Një lloj raporti i dukshëm në huazimin dhe shkëmbimin e dorëshkrimeve, për të cilët Boccaccio ishte skajshmërisht dorëlëshuar, ndërsa Petrarka i kursyer.

    — Segre
  157. ^ Rico, fq. 227
  158. ^ Battaglia Ricci, fq. 255:

    Jo vetëm Petrarka epistolar i Posteritati ka përdorur De Vita [...] Petracchi të Boccaccio-s për të ndërtuar portretin ideal të vetëvetes: por edhe Petrarka lirik ka mar më shumë se një huazim nga Boccaccio vulgar.

  159. ^ Monti, fq. 38-39

    Në mes të viteve gjashtëdhjetë...Boccaccio duket ndonjëherë se shfaq... shenja vuajtjeje, dhe dashurie të verbër të së parëve i lë hapësirë në ndonjë rast një ndjesie të përzier me hidhërim.

  160. ^ Te Monti, fq. 38 përmendet një citim i Manlio Pastore Stocchi-t, Riflessione sull'epistola ad Omero, mbi rolin e Boccaccio-s në vlerësimin e gjuhës greke: «Boccaccio...jo vetëm ndjeu intensivisht tërheqjen dhe nostalgjinë e gjuhës dhe kulturës greke, por mbi të gjitha diti të dallonte me qartësi të jashtëzakonshme se në atë mbretëri të panjohur fshiheshin thesare të pa gjetur edhe nga vetë latinët dhe të mbetur të panjohur për modernët».
  161. ^ Giovanni Boccaccio (2007): Epistola XX a Pietro Piccolo da Monteforte. Biblioteca Italiana. Vizituar në 23 qershor 2015.
  162. ^ Epistola XX i qe diktuar çertaldezit më 5 prill 1372 në përgjigje të asaj të Pietro Piccolo da Monteforte-s së 4 shkurtit të të njëjtit vit (shihni: Petoletti-2, fq. 236)
  163. ^ Andrea Labardi: Ortensio Zecchino (Hrsg.): Pietro Piccolo da Monteforte, 2. I-Z. Roma: Istituto della Enciclopedia italiana 2005
  164. ^ Boccaccio e shfaq këtë bindje të tijën te Esposizioni sopra la Commedia di Dante, te commento su If, IV 141: «Dhe Seneka moral. Është mbiemërzuar ky Senekë «moral», në ndryshim nga një Senekë tjetër, i cili, nga po ajo familje, qe pak kohë pranë tij, i cili, duke qenë emri i këtij morale» Lucio Anneo Seneca, u quajt Marco Anneo Seneca dhe qe poet tragjik, për këtë ai shkroi ato tragjedi të cilat shumë besojnë se i shkroi Seneka moral»
  165. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 11
  166. ^ Branca 1977, Giovanni Boccaccio: profilo biografico, fq. 31
  167. ^ Fumagalli, fq. 25

    ...nga provat e para napoletane deri te Esposizioni ekstreme të 1373-1374, nuk ka shkrim ku, drejtpërdrejt apo jo, në mënyrë të qartë ose nën velin e aluzionit dhe citimit, Boccaccio nuk pa parasysh bashkëqytetarin e madh...

  168. ^ Fumagalli, fq. 28
  169. ^ Boccaccio autore e copista in mostra alla Laurenziana. youtube. Vizituar në 25 qershor 2015.
  170. ^ Mbi rolin e Boccaccio-s si "redaktues" dhe kopist i Dantes, shihni: Bentivogli-Vecchi Galli, fq. 13
  171. ^ Rachele Jesurum: Boccaccio, "Trattatello in laude di Dante": introduzione e analisi. Oilproject. Vizituar në 25 qershor 2015.
  172. ^ a b Teresa Nocita (2012): Il Decameron di Pier Paolo Pasolini. Internet Culturale. Vizituar në 26 qershor 2015.
  173. ^ Alberto Moravia: Il Decameron di Pasolini: commento-recensione di Alberto Moravia. Vizituar në 26 qershor 2015.
  174. ^ Riccardo F. Esposito (2008): Commedie boccaccesche, decamerotici e altre historie: I precursori (1965-1968). cinemedioevo.net. Vizituar në 26 qershor 2015.
  175. ^ Lino Aulenti: 23. Da Boccaccio alla Commedia sexy. Padova: Libreria universitaria 2011
  176. ^ Për një listë të disa filmave dekamerotikë, shihni këtë listë pasuese në faqen: Decamerotico - playlist film. filmtv.it (12 tetor 2014). Vizituar në 26 qershor 2015.

Bibliografia[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Lino Aulenti: Storia del cinema italiano. Padova: Libreria universitaria 2011
  • Lucia Battaglia Ricci: Boccaccio. Roma: Salerno Editrice 2011
  • Lino Battaglia: Storia del cinema italiano. Padova: Libreria universitaria 2011
  • Giuseppe Billanovich (1º korrik 1953). "Il Boccaccio, il Petrarca e le più antiche traduzioni in italiano delle Decadi di Tito Livio". Giornale storico della letteratura italiana 110 (391): 311–337. ISSN 0017-0496. 
  • Giovanni Boccaccio, Decameron, tani te: Giovanni Boccaccio: Vittore Branca (Hrsg.): Decameron, 1. Bologna: Poligrafici editoriale 2004
  • Vittore Branca: Giovanni Boccaccio: profilo biografico. Firence: Sansoni 1977
  • Vittore Branca: Vittore Branca, Armando Balduino, Manlio Pastore Stocchi e Marco Pecoraro (Hrsg.): Boccaccio, Giovanni, I, S. 345-361, Torino: Utet 1986
  • Vittore Branca (1995). "Intertestualità fra Petrarca e Boccaccio". Lectura Petrarce 55 (14) (Padova: Tipografia La Garangola): 359–380. 
  • Vittore Branca (2001). "Boccaccio protagonista nell’Europa letteraria tra tardo Medioevo e Rinascimento". Cuadernos de Filologia Italiana. 8. La recepción de Boccaccio en España. Actas del Seminario Internacional Complutense (Madrid: Universitad Complutense): 21–38. ISSN 1133-9527. 
  • Vittore Branca [1956]: Boccaccio medievale. Milano: Bur Biblioteca Universale Rizzoli 2010
  • Luciano Canfora (26 mars 1996). "Quel censore boccaccesco". Corriere della Sera: 27. Archived from the original on pre 1/1/2016. Retrieved 26 qershor 2015. 
  • Franco Cardini (2013): Vittore Branca. Vizituar në 25 qershor 2015.
  • Ezio Raimondi (Hrsg.): Dalle Origini al Cinquecento. Milano: Bruno Mondadori 2007
  • Vittorio Coletti: Raffaele Simone (Hrsg.): Storia della lingua italiana, 2. M-Z. Roma: Istituto della Enciclopedia italiana fondata da Giovanni Treccani 2011 (Lexuar më 26 qershor 2015)
  • Gianfranco Contini [1970]: Letteratura italiana delle origini, 3, Firence: Sansoni Editore 2006
  • Giulio Ferroni: Giulio Ferroni, Andrea Cortellessa, Italo Pantani e Silvia Tatti (Hrsg.): L'alba dell'Umanesimo, Petrarca e Boccaccio: la crisi del mondo comunale (1300-1380), 3. Milano: Mondadori 2006
  • Andrea Labardi: Ortensio Zecchino (Hrsg.): Pietro Piccolo da Monteforte, 2. I-Z. Roma: Istituto della Enciclopedia italiana 2005
  • Romano Luperini, Pietro Cataldi e Lidia Marchiani: Il cavaliere e il mercante, l'amore e la donna: il modello di Boccaccio. Palermo: G.B. Palumbo 1998
  • Teresa De Robertis, Carla Maria Monti, Marco Petoletti et alii (Hrsg.): Boccaccio autore e copista. Firence: Mandragora 2013

. Specifikisht janë konsultuar këto publikime:

    • Agnese Bellieni: Le vite di Petrarca, di san Pier Damiani e di Livio, S. 215-217
    • Monica Berté: Trattatello in laude di Dante, S. 273-275
    • Maurizio Fiorilla: Decameron, S. 129-136
    • Edoardo Fumagalli: Boccaccio e Dante, S. 25-31
    • Carla Maria Monti: Boccaccio e Petrarca, S. 33-40
    • Marco Petoletti: Boccaccio e i classici latini, S. 41-49
    • Marco Petoletti: Le Epistole, S. 233-241
    • Angelo Piacentini: Scheda sul Buccolicum carmen di Giovanni Boccaccio, S. 203- 208
    • Giuliano Tanturli: Giovanni Boccaccio nella letteratura italiana, S. 17-23
  • Guido Martellotti (1960): Albanzani, Donato. Dizionario Biografico degli Italiani. Vizituar në 17 mars.
  • Mario Marti: Umberto Bosco (Hrsg.): Cino da Pistoia. Roma: Istituto nazionale dell'Enciclopedia Italiana 1970 (Lexuar më 25 qershor 2015)
  • Lorenzo il Magnifico: Tiziano Zanato (Hrsg.): Comento de' miei sonetti (PDF), Torino: Einaudi 1992 (Lexuar më 2 korrik 2015)
  • Giuseppe Meloni, Il mercante Giovanni Boccaccio a Montpellier e Avignone, revista Studi sul Boccaccio, 1998, volumi XXVI, fq. 99-126, Le Lettere, Firenze, ISSN 0585-4997.
  • Manlio Pastore Stocchi: Claudia Berra (Hrsg.): Riflessioni sull'epistola a Omero, S. 119-147, Milano: Cisalpino 2003
  • Renato Piattoli: Codice diplomatico dantesco. Firence: Libreria Luigi Gonnelli 1940
  • Giorgio Piras: Donatella Coppini dhe Michele Feo (Hrsg.): Nuove testimonianze dalla biblioteca di Petrarca: le annotazioni al De lingua latina di Varrone, II, S. 829-857, Firence: Le Lettere 2012
  • Francisco Rico: Sergio Luzzato dhe Gabriele Pedullà (Hrsg.): La “conversione” del Boccaccio, 1, S. 224-228, Torino: Einaudi 2010
  • Remigio Sabbadini: Le scoperte dei codici latini e greci ne' secoli XIV e XV. Firence: Sansoni 1905
  • Remigio Sabbadini (1931). Vizituar në 23 qershor 2015.
  • Franco Sacchetti: Franca Brambilla Ageno (Hrsg.): Il libro delle rime. Firence - Perth: Olschki - University of Western Australia Press 1990

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]