Shko te përmbajtja

Rozhaja

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Rozhaja
Рожаје
Qytet
Flag of Rozhaja
Flamuri
Coat of arms of Rozhaja
Coat of arms
Rozhaja ndodhet në Mali i Zi
Rozhaja
Rozhaja
Koordinatat: 42°50′39″N 20°10′04″E / 42.84417°N 20.16778°E / 42.84417; 20.16778
Shteti Mali i Zi
KomunaRozhaja
Qeverisja
 • TypeKryetar–kuvend komunal
 • KryetarRahman Husović (Partia Boshnjake)
Sipërfaqja
 • Total
432 km2 (167 sq mi)
Lartësia
1.006 m (3,301 ft)
Popullsia
 (2023)[1]
 • Total
23.184
Zona kohoreUTC+1 (CET)
 • Verë (DST)UTC+2 (CEST)
Kodi postar
84310
Prefiksi lokal+382 51
Faqja zyrtarewww.rozaje.me

Rozhaja (malazezisht: Rožaje; cirilik: Рожаје; shqip: Rozhajë) është qytet në verilindje të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në luginën e sipërme të lumit Ibër, në një zonë malore pranë kufirit me Serbinë dhe Kosovën.

Qyteti është një nga qendrat kryesore të pjesës veriore të Malit të Zi dhe ka rëndësi të veçantë kulturore për komunitetin boshnjak në vend. Rozhaja njihet për peizazhin malor, pyjet halore, burimin e Ibrit, malin Hajla, trashëgiminë osmane, xhamitë historike dhe traditat e krahinës së Sanxhakut.

Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Rozhajës kishte 23.184 banorë.[1] Vendbanimi urban i Rozhajës kishte 13.608 banorë.[2]

Gjeografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Rozhaja ndodhet në pjesën verilindore të Malit të Zi, në trekëndëshin kufitar ndërmjet Malit të Zi, Serbisë dhe Kosovës. Komuna ka sipërfaqe 432 km², ndërsa vetë qyteti ndodhet në rreth 1.006 metra mbi nivelin e detit.[3]

Relievi është kryesisht malor dhe përfshin vargje të larta, pllaja, pyje, lugina lumore dhe vendbanime të shpërndara. Në jug dhe jugperëndim ngrihen masivet e Hajlës, Štedimit, Rusolisë dhe Žljebit, të cilat lidhen me pjesën veriore të Bjeshkëve të Nemuna. Hajla arrin 2.403 metra mbi nivelin e detit dhe është një nga simbolet natyrore të Rozhajës.[3]

Lumi Ibër ka rëndësi të veçantë për qytetin. Burimi i tij ndodhet në zonën malore pranë Hajlës, ndërsa rrjedha e sipërme kalon në afërsi të Rozhajës. Zona është e pasur me burime, përrenj malorë, pyje halore dhe kullota alpine.

Klima është kontinentale-malore, me dimra të gjatë dhe të ftohtë dhe vera të freskëta. Shtresa e borës zgjat nga dhjetori deri në mars në qytet, ndërsa në Hajlë dhe Štedim mund të qëndrojë deri në fund të pranverës.[4]

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lashtësia dhe mesjeta

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Zona e Rozhajës ka gjurmë të hershme banimi. Në rrethinat e qytetit janë evidentuar lokalitete arkeologjike nga periudha ilire, romake dhe mesjetare, ndër të cilat përmenden vendbanimi ilir në Brezovačko brdo, Gradina në Krstaça, Bačevac, Otaševo brdo dhe Gospođin vrh në Biševo.[5]

Pozicioni në rrugët malore ndërmjet Sanxhakut, Kosovës, Bihorit dhe brendësisë së Malit të Zi i dha zonës rëndësi të vazhdueshme për lëvizjen e popullsive, tregtinë dhe komunikimin rajonal.

Periudha osmane

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Krahinat e Bihorit dhe Rozhajës u pushtuan nga osmanët në vitin 1455. Në burimet osmane të asaj kohe popullsia e zonës përshkruhet si kryesisht e krishterë.[5]

Emri i sotëm Rožaje përmendet në burime nga viti 1585. Sipas një tradite lokale, emri lidhet me dy shkëmbinj gëlqerorë në formë brirësh pranë kullës së Ganiqëve; sipas një shpjegimi tjetër, vendbanimi ishte i njohur më herët si Trgovište, për shkak të rolit të tij tregtar, veçanërisht në tregtinë e bagëtive.[5]

Gjatë periudhës osmane, Rozhaja u zhvillua si qendër lokale tregtare, fetare dhe administrative. Qyteti mori tipare urbane të lidhura me çarshinë, xhamitë, kullat dhe shtëpitë tradicionale. Xhamia e Sulltan Muratit II dhe kulla e Ganiqëve janë ndër objektet më të njohura të kësaj trashëgimie.

Shekulli XX dhe periudha bashkëkohore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pas Luftërave Ballkanike, Rozhaja u përfshi në shtetin malazez dhe më pas në hapësirën jugosllave. Gjatë shekullit XX, qyteti u zhvillua si qendër administrative, tregtare dhe arsimore e krahinës, ndërsa ekonomia lokale u lidh me pylltarinë, përpunimin e drurit, tregtinë dhe shërbimet.

Në periudhën socialiste, ndërmarrja “Gornji Ibar” luajti rol të rëndësishëm në zhvillimin ekonomik të qytetit, veçanërisht në industrinë e drurit dhe mobilieve. Pas tranzicionit ekonomik të viteve 1990, kjo bazë industriale u dobësua, duke e orientuar më shumë ekonominë lokale drejt tregtisë, diasporës, shërbimeve dhe turizmit malor.

Pas pavarësisë së Malit të Zi në vitin 2006, Rozhaja mbeti një nga komunat kryesore të veriut dhe një qendër e rëndësishme e komunitetit boshnjak në vend.

Administrimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Rozhaja është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Rahman Husović, funksionar i Partisë Boshnjake, i rizgjedhur në këtë detyrë pas zgjedhjeve lokale.[6]

Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, infrastrukturën, arsimin, kulturën, sportin, turizmin, mbrojtjen e mjedisit dhe shërbimet publike. Për shkak të pozitës kufitare, bashkëpunimi rajonal dhe rrugët drejt Serbisë e Kosovës kanë rëndësi të veçantë për komunën.

Demografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Rozhajës kishte 23.184 banorë, nga të cilët 11.832 burra dhe 11.352 gra.[1]

Përbërja etnike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përbërja kryesore etnike e komunës së Rozhajës në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:[7]

Grupi etnikNumriPërqindja
Boshnjakë19.62784,66%
Shqiptarë1.1765,07%
Malazezë8683,74%
Myslimanë7383,18%
Serbë5932,56%
Goranë230,10%
Të padeklaruar840,36%

Gjuha

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Rozhajës ishin boshnjakishtja, malazishtja, shqipja dhe serbishtja.[7]

Gjuha e përdorur zakonishtNumriPërqindja
Boshnjakisht16.97973,24%
Malazisht4.11717,76%
Shqip7713,33%
Serbisht7083,05%
Boshnjakisht2811,21%
Të padeklaruar1610,69%
Gjuhë të tjera750,32%

Feja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shumica dërrmuese e popullsisë së komunës i përket fesë islame. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:[7]

FejaNumriPërqindja
Myslimanë22.37896,52%
Ortodoksë7153,08%
Të padeklaruar660,28%
Të tjerë110,05%

Ekonomia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ekonomia e Rozhajës lidhet me tregtinë, shërbimet, bujqësinë, blegtorinë, pylltarinë, përpunimin e drurit, ndërtimin, diasporën dhe turizmin malor. Zona ka traditë të gjatë në shfrytëzimin e pyjeve dhe në prodhimin e drurit, ndërsa në të kaluarën industria e drurit kishte rol qendror në punësimin lokal.

Migrimi dhe diaspora kanë ndikuar ndjeshëm në jetën ekonomike të komunës. Shumë familje të Rozhajës kanë lidhje me diasporën në Evropën Perëndimore dhe vende të tjera, gjë që pasqyrohet në ndërtim, investime private, tregti dhe mbajtjen e lidhjeve kulturore me vendlindjen.

Turizmi konsiderohet një nga drejtimet kryesore të zhvillimit. Malet Hajla, Štedim, Žljeb, Ahmica dhe Turjak, burimi i Ibrit, pyjet halore dhe vendbanimet malore krijojnë kushte për turizëm natyror, dimëror, rural dhe aktiv.[8]

Trashëgimia natyrore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Rozhaja ka trashëgimi të pasur natyrore, të lidhur me malet, pyjet, burimet dhe luginën e Ibrit. Territori i komunës përfshin pjesë të Bjeshkëve të Nemuna dhe një numër majash të larta që krijojnë kushte për ecje, alpinizëm, çiklizëm malor dhe sporte dimërore.

Ndër vendet më të njohura natyrore përmenden:

  • Hajla;
  • Ahmica;
  • Žljeb;
  • Pogled;
  • Beleg;
  • Sijenova;
  • Štedim;
  • burimi i Ibrit;
  • Rujišta;
  • Bandžov;
  • Turjak.

Hajla, me lartësi 2.403 metra, është atraksioni natyror më i njohur i Rozhajës dhe një nga pikat kryesore për ecje malore e alpinizëm në veri të Malit të Zi.[9]

Trashëgimia kulturore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Trashëgimia kulturore e Rozhajës pasqyron historinë e gjatë të qytetit, ndikimet osmane, traditat lokale, arkitekturën e kullave dhe jetën shumëkulturore të krahinës.

Ndër vendet dhe objektet kryesore përmenden:

  • Xhamia e Sulltan Muratit II;
  • Xhamia e Kuçanëve;
  • Kulla e Ganiqëve;
  • Zavičajni muzej “Ganića kula”;
  • vendbanimi ilir në Brezovačko brdo;
  • Gradina në Krstaça;
  • Bačevac;
  • Otaševo brdo;
  • Gospođin vrh në Biševo;
  • qendra e vjetër e qytetit.

Kulla e Ganiqëve është një nga simbolet e qytetit. Ajo u ndërtua në fillim të shekullit XVIII dhe sot shërben si seli e muzeut lokal “Ganića kula”, i themeluar në vitin 1991 për të mbledhur, ruajtur dhe prezantuar dëshmi për jetën dhe zakonet e popullsisë së zonës së Rozhajës.[10]

Kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Jeta kulturore e Rozhajës organizohet kryesisht rreth Qendrës për Kulturë, bibliotekës, muzeut lokal, shoqërive kulturore dhe manifestimeve lokale. Qendra për Kulturë u themelua në vitin 1991 dhe merret me organizimin e shfaqjeve, koncerteve, ekspozitave, mbrëmjeve letrare, festivaleve dhe aktiviteteve kulturore e arsimore.[11]

Traditat popullore, këngët, vallet, veshjet, kuzhina, zakonet familjare dhe trashëgimia fetare janë pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor të Rozhajës. Qyteti ka lidhje të forta me kulturën boshnjake të Sanxhakut, por edhe me trashëgiminë shqiptare dhe malazeze të zonës kufitare.

Turizmi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Rozhaja është destinacion i rëndësishëm për turizëm malor, aktiv dhe natyror. Zona ofron mundësi për planinari, alpinizëm, çiklizëm malor, skijim, peshkim sportiv, ecje me raketa bore, turnoskijim dhe qëndrim në katune e vendbanime malore.[9]

Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden:

  • Hajla;
  • burimi i Ibrit;
  • Planinarski dom Grope;
  • Bandžov;
  • Rujišta;
  • Štedim;
  • Turjak;
  • Xhamia e Sulltan Muratit II;
  • Xhamia e Kuçanëve;
  • Kulla e Ganiqëve;
  • Zavičajni muzej “Ganića kula”.

Në afërsi të qytetit ndodhet edhe zona e skijimit në Turjak, me pistë rreth 1.500 metra të gjatë. Përveç Turjakut, Hajla, Žljeb, Mokra Gora dhe Krstac kanë potencial për zhvillimin e mëtejshëm të turizmit dimëror.[9]

Transporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Rozhaja ndodhet në një korridor rrugor të rëndësishëm që lidh veriun e Malit të Zi me Serbinë dhe Kosovën. Qyteti ka lidhje rrugore me Beranën, Bellopojën, Plavën, Pejën dhe Tutinin.

Rruga drejt pikës kufitare me Serbinë, në drejtim të Špiljanit dhe Tutinit, ka rëndësi të veçantë për komunikimin rajonal. Për shkak të pozitës malore, lidhjet rrugore janë thelbësore për ekonominë lokale, turizmin dhe lëvizjen e diasporës.

Qyteti nuk ka lidhje hekurudhore. Stacionet më të afërta hekurudhore ndodhen në Beranë, Bellopojë dhe pjesë të tjera të veriut malazez, ndërsa aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë Aeroporti i Podgoricës, Aeroporti i Prishtinës dhe Aeroporti i Tivatit.

Sporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sporti në Rozhajë lidhet me futbollin, basketbollin, volejbollin, skijimin, alpinizmin, çiklizmin dhe aktivitetet në natyrë. Qyteti ka disa klube sportive lokale, ndër të cilat përmenden klube që mbajnë emrin e lumit Ibër.

Sportet malore kanë rëndësi të veçantë për shkak të relievit dhe klimës. Hajla, Turjaku, Štedimi dhe zonat e tjera përreth qytetit ofrojnë kushte për ecje, alpinizëm, skijim, turnoskijim, çiklizëm malor dhe aktivitete rekreative gjatë gjithë vitit.

Në Rozhajë zhvillohen edhe aktivitete dhe turne sportive për të rinj, përfshirë turne basketbolli dhe veprimtari të organizuara nga institucionet lokale të sportit e kulturës.

Shih edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
  2. ↑ "Stanovništvo po naseljima, Popis 2023" (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. Arkivuar nga origjinali më 23 nëntor 2025. Marrë më 26 maj 2026.
  3. 1 2 "Geografski položaj" (në serbisht). Opština Rožaje. Marrë më 26 maj 2026.
  4. ↑ "Klima" (në serbisht). Opština Rožaje. Marrë më 26 maj 2026.
  5. 1 2 3 "Istorija Rožaja" (në serbisht). Opština Rožaje. Marrë më 26 maj 2026.
  6. ↑ "Rahman Husović ponovo izabran za predsjednika Opštine Rožaje" (në serbisht). Bošnjačka stranka. Marrë më 26 maj 2026.
  7. 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
  8. ↑ "Turistička organizacija Rožaje" (në serbisht). Turistička organizacija Rožaje. Marrë më 26 maj 2026.
  9. 1 2 3 "Aktivni odmor u Rožajama" (në serbisht). Turistička organizacija Rožaje. Marrë më 26 maj 2026.
  10. ↑ "Zavičajni muzej" (në serbisht). Opština Rožaje. Marrë më 26 maj 2026.
  11. ↑ "Kultura" (në serbisht). Opština Rožaje. Marrë më 26 maj 2026.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Rozhaja&oldid=2985496"