Sanxhaku i Shqipërisë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Sanxhaku i Shqiperisë në një hartë të krijuar në wikipedia sipas burimeve

Sanxhaku i Shqipërisë ose Sanxhaku Arvanit[1] (turqisht: sancak-i Arvanid) (apo ndryshe Sanxhaku Arvanid[2]) ka qenë një nga sanxhakët e Perandorisë osmane. Territori i tij shtrihej midis Lumit të Matit në veri dhe Çamërisë në jug. U themelua në 1415–17, dhe u prish në 1466 me themelimin e Sanxhakut të Elbasanit.[3]

Sfondi historik[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjatë shekullit të 14-të sundimi osman filloi të zgjerohej në Mesdheun lindor dhe në Ballkan. Ndarja e Shqipërisë në principata të vogla, të udhëhequra nga zotërues feudalë të pavarur dhe kapedanë fisesh i bëri pre të lehta për ushtritë osmane. Në 1385, sundimtari i Durrësit, Karl Topia, i bëri thirrje sulltanit për mbështetje kundër rivalit të tij, Familjes Balsha. Një forcë osmane marshoi shpejt për në Shqipëri përgjatë Rrugës Egnatia dhe shpartalloi Balsha IIBetejën e Savrës. Fiset principale shqiptare shpejt ranë nën sundimin osman. Osmanët u lejuan kryetarëve të fiseve të pushtuara shqiptare të mbanin pozicionin dhe pronën e tyre, por duhej të paguanin tribut, të dërgonin djemtë e tyre në oborrin osman si pengje, dhe të ndihmonin ushtrinë osmane me ushtarë kur kishte nevojë.[4]

Sanxhaku[redakto | redakto tekstin burimor]

Sanxhaku i Shqipërisë ka qenë një nga njësitë e para osmane në Ballkan territori i të cilit përbëhej kryesisht nga Shqipëria qendrore dhe jugore.[5] Territoret e tij përfshinin gjithashtu Krujën dhe rrethinat e saj, së bashku me territoret të cilat sot i përkasin Tiranës, që formonin njësi administrative më vete përbrenda Sanxhakut të Shqipërisë. Emri i territorit të Krujës ishte Subashlliku i Krujës, pasi qeverisesh nga një subash.[6]

Sanxhaku i Shqipërisë ka qenë një pjesë e Elajetit të Rumelisë, që konsistonte në gjithë sanxhaqet e Ballkanit.[7] Shijaku u bë pjesë e Sanxhakut të Shqipërisë mbas vitit 1400, kur filloi të bënte pjesë e timarit të Skurajve.[8] Në 1419 Gjirokastra u bë qendra administrative e Sanxhakut të Shqipërisë.[9]

Kur Mehmed I ishte sulltan i Perandorisë Osmane (1413-1421), ai emëroi Hadân Suleiman Pashen, që deri atëherë kish qenë sanxhakbej i Semendrës, si sanxhakbej të Shqipërisë.[10] Në 1441 sanxhakbej ishte Jakub Beu, biri i Teodor Muzakës.[11] Në 1441 territori i Përmetit iu shtua Sanxhakut të Shqipërisë.

Piri Re'is thotë në librin e tij Bahriye, a Sailor's Handbook, të shkruar në 1521 që Herceg Novi i përkiste Sanxhakut të Shqipërisë.[12]

Regjistri arvanit[redakto | redakto tekstin burimor]

Në periudhën 1431—1432 gjithë shtëpiat e qyteteve dhe fshatrave si dhe pronat e tyre u regjistruan në 10 distriktet e Sanxhakut të Shqipërisë.[13] Regjistri i vitit 1432 tregonte se distriktet e Sanxhakut u ndanë në 335 timare, secili i përbërë nga 2-3 fshatra.[7] Regjistri i Sanxhakut është një nga regjistrat kadastalë më të hershëm të regjistruara nga Perandoria Osmane në arkivat e veta.[14][15] Regjistri u publikua për herë të parë në librin e historianit turk Halil İnalcık, i cili e konsideron si veprën e tij më të rëndësishme.[16]

Revolta shqiptare e 1435—1436[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjatë fushatave osmane të viteve 1435 dhe 1436 Ali Beg (sanxhakbeu i Sanxhaku të Shqipërisë),[17] bashkë me një gjeneral tjetër osman, Turhan Beun, shtypën një revoltë në Shqipëri.[18] të filluar nga Gjergj Arianiti dhe Andrea Thopia.[19]

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ The Papacy and the Levant, 1204-1571, four volumes, American Philosophical Society, 1976—1984, ISBN 978-0-87169-114-9, Halil İnalcik: Hicrî 835 tarihli Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid. (Copy of the register for A.H. 835 for the Sanjak of Albania)  Check date values in: |date= (help)
  2. ^ Zhelyazkova, Antonina (2000). "Albanian Identities" (PDF). Sofia: International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations (IMIR). Marrë më March 18, 2011. in all ten districts of the sancak of Arvanid  More than one of |author= and |last= specified (help)
  3. ^ Zhelyazkova, Antonina (2000). "Albanian Identities" (PDF). Sofia: International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations (IMIR). Marrë më March 18, 2011. The territories of Central and Southern Albania, stretching between the Mat River to the north and Çameria [modern Tsameria, Greece] to the south, were included in a single sancak known from the records and historical works as Arvanid  More than one of |author= and |last= specified (help)
  4. ^ Raymond Zickel and Walter R. Iwaskiw (1994). "Albania: A Country Study ("The Ottoman Conquest of Albania")". Marrë më 9 April 2008. 
  5. ^ Duka, Ferit. "Kruja dhe Skënderbeu" (in Albanian). Marrë më 28 July 2011. Kryeqendra e re e Kastriotëve, bashkë me rrethin e saj, ishte bërë kohë më parë pjesë e Sanxhakut Shqiptar, një nga të parat njësi administrative të krijuara në Gadishullin Ballkanik nga shteti osman. Sanxhaku i lartpërmendur përfshinte pjesën më të madhe të tokave të Shqipërisë së Jugut dhe të Mesme të pushtuara nga osmanët... (Kastrioti's new capital, along with its surrounding, was made ​​long ago the part of the Sanjak of Albania, one of the first administrative units created in the Balkan Peninsula by the Ottoman state. The above mentioned sanjak included most of the territory of Albania which was captured by Ottoman Empirre which was southern and central Albania )  zero width space character in |quote= at position 396 (help); More than one of |author= and |last= specified (help)
  6. ^ Duka, Ferit. "Kruja dhe Skënderbeu" (in Albanian). Marrë më 28 July 2011. Kruja me rrethin (këtu përfshihej edhe territori i sotëm i rrethit të Tiranës, përjashto krahinën e Kërrabës, e cila bënte pjesë në vilajetin e Pavllo Kurtiqit-FD) formonte një vilajet më vete në kuadrin e Sanxhakut Shqiptar... Kreu i vilajetit në këtë etapë fillestare të sundimit osman quhej subash, ndaj dhe vilajeti quhej ndryshe edhe subashllëk.)  More than one of |author= and |last= specified (help)
  7. ^ a b Vickers, Miranda (1999). The Albanians: a modern history. I.B.Tauris. p. 7. ISBN 978-1860645419. 
  8. ^ "Community development plan 2008 - 2015 Mnicipality of Shijak" (PDF). 2008. p. 7. Marrë më March 18, 2011. After year 1400, Shijak and its surrounding villages were registered as part of the Sanjak of Albania under the timar of Skurrje 
  9. ^ Riza, Emin (1992). "Ethnographic and open-air museums" (PDF). UNESCO, Paris. Marrë më March 18, 2011. 
  10. ^ Archivum ottomanicum, Volumes 1-3. Mouton. 1969. p. 200. Marrë më March 19, 2011. 
  11. ^ Balkanološki institut (Naučno društvo NR Bosne i Hercegovine) (1956). Godisnjak, Volumes 1-2 (in Serbo-Croatian). Balkanološki institut (Naučno društvo NR Bosne i Hercegovine). p. 354. Marrë më 12 September 2011. 1441 g. vidimo da je Permeti dat sandzak begu Arvanida (Arnavuda) Jakub begu, sinu Princa Teodora Muzake 
  12. ^ Re'is, Piri. "'Bahriye', a Sailor's Handbook". First published in R. Elsie: Early Albania, a Reader of Historical Texts, 11th - 17th Centuries, Wiesbaden 2003, p. 56-58. Arkivuar nga the original më March 19, 2011. Marrë më March 19, 2011. there is a castle called Castelnuovo, i.e. Newcastle (Hercegnovi). It belongs to the Sanjak of Albania.  More than one of |author= and |last= specified (help)
  13. ^ Zhelyazkova, Antonina (2000). "Albanian Identities" (PDF). Sofia: International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations (IMIR). Marrë më March 18, 2011. sancak of Arvanid  More than one of |author= and |last= specified (help)
  14. ^ .Nejdet Gök (2001). "Introduction of the Berat in Ottoman Diplomatics,". Bulgarian Historical Review (3-4): 141–150. 
  15. ^ Faroqhi, Suraiya. The Ottomans and the Balkans: a discussion of historiography. Netherlands: Koninlijke Brill NV. ISBN 90-04-11902-7. Marrë më March 20, 2011. An Ottoman tax register from the year 1432, one of the oldest of its kind to survive, ... in the newly conquered province of Arranid 
  16. ^ Mert, H (August 2010). "Living History Halil İnanvcik". Turkish Airlines web site. Arkivuar nga the original më March 20, 2011. Marrë më March 20, 2011. It is my most important work: Sûreti Defter-i Sancak-i Arvanid, Timar Kayıtları (The Fief Records of the Register for Arvanid Province).  More than one of |author= and |last= specified (help)
  17. ^ Pollo, Stefanaq (1974). Histoire de l'Albanie, des origines à nos jours (in French). Horvath. p. 78. ISBN 9782717100259. Marrë më 23 June 2011. Le sandjakbey d'Albanie, Ali bey Evrenos, partant de Gjirokastra, se porta aussitôt contre Arianite, mais les Turcs, selon le chroniqueur Oruc, furent battus à Buzurshek, dans la vallée du Shkumbin.  Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help); More than one of |author= and |last= specified (help)
  18. ^ Houtsma, Martijn Theodoor (1993), First encyclopaedia of Islam: 1913-1936, VIII, Netherlands: E.J. Brill and Luzac and Co., p. 466, ...Ottoman campaigns of 1435 and 1436 when the Ottoman generals Ali and Turakhan effected a partially submission of Albanians  Unknown parameter |firstn= ignored (help); More than one of |author= and |last= specified (help)
  19. ^ Fine, John Van Antwerp (1994), The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, p. 535, ISBN 978-0472082605, In 1432 Andrew Thopia revolted against his Ottoman overlords ... inspired other Albanian chiefs, in particular George Arianite (Araniti) ... The revolt spread ... from region of Valona up to Skadar... 

Për lexim e të mëtejshme[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Halil İnalcik : Hicrî 835 tarihli Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid. (Copy of the register for A.H. 835 for the Sanjak of Albania)