Sanxhaku i Arbërit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Sanxhaku i Shqipërisë)
Jump to navigation Jump to search
Sanxhaku i Shqiperisë në një hartë të krijuar në wikipedia sipas burimeve

Sanxhaku i Arbërit ose Sanxhaku Arvanit[1] (turqisht: sancak-i Arvanid) (apo ndryshe Sanxhaku Arvanid[2]) ka qenë një nga sanxhakët e Perandorisë osmane. Territori i tij shtrihej midis Lumit të Matit në veri dhe Çamërisë në jug. U themelua në 1415–17, dhe u prish në 1466 me themelimin e Sanxhakut të Elbasanit.[3]

Sfondi historik[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë shekullit të 14-të sundimi osman filloi të zgjerohej në Mesdheun lindor dhe në Ballkan. Ndarja e Shqipërisë në principata të vogla, të udhëhequra nga zotërues feudalë të pavarur dhe kapedanë fisesh i bëri pre të lehta për ushtritë osmane. Në 1385, sundimtari i Durrësit, Karl Topia, i bëri thirrje sulltanit për mbështetje kundër rivalit të tij, Familjes Balsha. Një forcë osmane marshoi shpejt për në Shqipëri përgjatë Rrugës Egnatia dhe shpartalloi Balsha IIBetejën e Savrës. Fiset principale shqiptare shpejt ranë nën sundimin osman. Osmanët u lejuan kryetarëve të fiseve të pushtuara shqiptare të mbanin pozicionin dhe pronën e tyre, por duhej të paguanin tribut, të dërgonin djemtë e tyre në oborrin osman si pengje, dhe të ndihmonin ushtrinë osmane me ushtarë kur kishte nevojë.[4]

Sanxhaku[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sanxhaku i Shqipërisë ka qenë një nga njësitë e para osmane në Ballkan territori i të cilit përbëhej kryesisht nga Shqipëria qendrore dhe jugore.[5] Territoret e tij përfshinin gjithashtu Krujën dhe rrethinat e saj, së bashku me territoret të cilat sot i përkasin Tiranës, që formonin njësi administrative më vete përbrenda Sanxhakut të Shqipërisë. Emri i territorit të Krujës ishte Subashlliku i Krujës, pasi qeverisesh nga një subash.[6]

Sanxhaku i Shqipërisë ka qenë një pjesë e Elajetit të Rumelisë, që konsistonte në gjithë sanxhaqet e Ballkanit.[7] Shijaku u bë pjesë e Sanxhakut të Shqipërisë mbas vitit 1400, kur filloi të bënte pjesë e timarit të Skurajve.[8] Në 1419 Gjirokastra u bë qendra administrative e Sanxhakut të Shqipërisë.[9]

Kur Mehmed I ishte sulltan i Perandorisë Osmane (1413-1421), ai emëroi Hadân Suleiman Pashen, që deri atëherë kish qenë sanxhakbej i Semendrës, si sanxhakbej të Shqipërisë.[10] Në 1441 sanxhakbej ishte Jakub Beu, biri i Teodor Muzakës.[11] Në 1441 territori i Përmetit iu shtua Sanxhakut të Shqipërisë.

Piri Re'is thotë në librin e tij Bahriye, a Sailor's Handbook, të shkruar në 1521 që Herceg Novi i përkiste Sanxhakut të Shqipërisë.[12]

Regjistri arvanit[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në periudhën 1431—1432 gjithë shtëpiat e qyteteve dhe fshatrave si dhe pronat e tyre u regjistruan në 10 distriktet e Sanxhakut të Shqipërisë.[13] Regjistri i vitit 1432 tregonte se distriktet e Sanxhakut u ndanë në 335 timare, secili i përbërë nga 2-3 fshatra.[7] Regjistri i Sanxhakut është një nga regjistrat kadastalë më të hershëm të regjistruara nga Perandoria Osmane në arkivat e veta.[14][15] Regjistri u publikua për herë të parë në librin e historianit turk Halil İnalcık, i cili e konsideron si veprën e tij më të rëndësishme.[16]

Revolta shqiptare e 1435—1436[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë fushatave osmane të viteve 1435 dhe 1436 Ali Beg (sanxhakbeu i Arbërit),[17] bashkë me një gjeneral tjetër osman, Turhan Beun, shtypën një revoltë në Shqipëri.[18] të filluar nga Gjergj Arianiti dhe Andrea Topia.[19]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ The Papacy and the Levant, 1204-1571, four volumes, American Philosophical Society, 1976,  978-0-87169-114-9, Halil İnalcik: Hicrî 835 tarihli Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid. (Copy of the register for A.H. 835 for the Sanjak of Albania) Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Antonina Zhelyazkova (2000). "Albanian Identities" (PDF). Sofia: International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations (IMIR). Marrë më 18 mars 2011. in all ten districts of the sancak of Arvanid Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ Antonina Zhelyazkova (2000). "Albanian Identities" (PDF). Sofia: International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations (IMIR). Marrë më 18 mars 2011. The territories of Central and Southern Albania, stretching between the Mat River to the north and Çameria [modern Tsameria, Greece] to the south, were included in a single sancak known from the records and historical works as Arvanid Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ Raymond Zickel and Walter R. Iwaskiw (1994). "Albania: A Country Study ("The Ottoman Conquest of Albania")". Marrë më 9 April 2008. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ Ferit Duka. "Kruja dhe Skënderbeu". Marrë më 28 July 2011. Kryeqendra e re e Kastriotëve, bashkë me rrethin e saj, ishte bërë kohë më parë pjesë e Sanxhakut Shqiptar, një nga të parat njësi administrative të krijuara në Gadishullin Ballkanik nga shteti osman. Sanxhaku i lartpërmendur përfshinte pjesën më të madhe të tokave të Shqipërisë së Jugut dhe të Mesme të pushtuara nga osmanët... Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ Ferit Duka. "Kruja dhe Skënderbeu". Marrë më 28 July 2011. Kruja me rrethin (këtu përfshihej edhe territori i sotëm i rrethit të Tiranës, përjashto krahinën e Kërrabës, e cila bënte pjesë në vilajetin e Pavllo Kurtiqit-FD) formonte një vilajet më vete në kuadrin e Sanxhakut Shqiptar... Kreu i vilajetit në këtë etapë fillestare të sundimit osman quhej subash, ndaj dhe vilajeti quhej ndryshe edhe subashllëk.) Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ a b Vickers, Miranda (1999). The Albanians: a modern history. I.B.Tauris. f. 7.  978-1860645419. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ "Community development plan 2008 - 2015 Mnicipality of Shijak" (PDF). 2008. f. 7. Marrë më March 18, 2011. After year 1400, Shijak and its surrounding villages were registered as part of the Sanjak of Albania under the timar of Skurrje Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ^ Riza, Emin (1992). "Ethnographic and open-air museums" (PDF). UNESCO, Paris. Marrë më March 18, 2011. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ^ Archivum ottomanicum, Volumes 1-3. Mouton. 1969. f. 200. Marrë më March 19, 2011. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  11. ^ Balkanološki institut (Naučno društvo NR Bosne i Hercegovine) (1956). Godisnjak, Volumes 1-2 (në Serbo-Croatian). Balkanološki institut (Naučno društvo NR Bosne i Hercegovine). f. 354. Marrë më 12 September 2011. 1441 g. vidimo da je Permeti dat sandzak begu Arvanida (Arnavuda) Jakub begu, sinu Princa Teodora MuzakeMirëmbajtje CS1: gjuhë e panjohur (link)
  12. ^ Piri Re'is. "'Bahriye', a Sailor's Handbook". First published in R. Elsie: Early Albania, a Reader of Historical Texts, 11th - 17th Centuries, Wiesbaden 2003, p. 56-58. Arkivuar nga origjinali origjinali më March 19, 2011. Marrë më March 19, 2011. there is a castle called Castelnuovo, i.e. Newcastle (Hercegnovi). It belongs to the Sanjak of Albania. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  13. ^ Antonina Zhelyazkova (2000). "Albanian Identities" (PDF). Sofia: International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations (IMIR). Marrë më March 18, 2011. sancak of Arvanid Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  14. ^ .Nejdet Gök (2001). "Introduction of the Berat in Ottoman Diplomatics,". Bulgarian Historical Review (3–4): 141–150. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  15. ^ Faroqhi, Suraiya. The Ottomans and the Balkans: a discussion of historiography. Holandë: Koninlijke Brill NV.  90-04-11902-7. Marrë më March 20, 2011. An Ottoman tax register from the year 1432, one of the oldest of its kind to survive, ... in the newly conquered province of Arranid Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  16. ^ H. Mert (August 2010). "Living History Halil İnanvcik". Turkish Airlines web site. Arkivuar nga origjinali origjinali më March 20, 2011. Marrë më March 20, 2011. It is my most important work: Sûreti Defter-i Sancak-i Arvanid, Timar Kayıtları (The Fief Records of the Register for Arvanid Province). Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  17. ^ Stefanaq Pollo; Arben Puto; Kristo Frashëri; Skënder Anamali (1974). Histoire de l'Albanie, des origines à nos jours (në frëngjisht). Horvath. f. 78.  9782717100259. Marrë më 23 June 2011. Le sandjakbey d'Albanie, Ali bey Evrenos, partant de Gjirokastra, se porta aussitôt contre Arianite, mais les Turcs, selon le chroniqueur Oruc, furent battus à Buzurshek, dans la vallée du Shkumbin.
  18. ^ Martijn Theodoor Houtsma (1993), First encyclopaedia of Islam: 1913-1936, VIII, Netherlands: E.J. Brill and Luzac and Co., f. 466, ...Ottoman campaigns of 1435 and 1436 when the Ottoman generals Ali and Turakhan effected a partially submission of Albanians Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  19. ^ Fine, John Van Antwerp (1994), The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, f. 535,  978-0472082605, In 1432 Andrew Thopia revolted against his Ottoman overlords ... inspired other Albanian chiefs, in particular George Arianite (Araniti) ... The revolt spread ... from region of Valona up to Skadar... Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Për lexim e të mëtejshme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Halil İnalcik : Hicrî 835 tarihli Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid. (Copy of the register for A.H. 835 for the Sanjak of Albania)

<