Gjeografia e Prizrenit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Prizreni
Prizreni

Prizreni shtrihet në shpatet e Maleve të Sharrit në pjesën jugore të Kosovës. Në territorin e komunës së Prizrenit ka nga një vandkalim kufitar me Shqipërinë dhe Republikën e Maqedonisë. Prizreni konsiderohet kreqendër historike e Kosovës.[1]

Karakteristikat gjeografike[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Malet e Sharrit nga Liqeni i  Radoniqit

Komuna e Prizrenit ka një sipërfaqe prej 640 km2 (5.94% të sipërfaqes së Kosovës)[2], e vendosur në pjesën jugperëndimore të Kosovës ka 76 vendbanime me 220,776 banorë, të  cilët 110, 000 janë banorë lokal të Prizrenit.[3]

 Fshatrat me më së shumti banorë në komunën e Prizrenit janë:

Pozita gjeografike dhe rajonale të Prizrenit më së miri mund të shihet me analizën e pozitës së tij në raport me Kosovën dhe rajonin e Dukagjinit. Kosovës i përkasin Fusha e Kosovës dhe Rrafshi i Dukagjinit.

Pozita e mire gjeografike, rajonale dhe resurset e pasura natyrore, pasuria historike e artefakteve kulturore formon bazën e zhvillimit te turizmit në komunen e Prizrenit.[5]

Prizreni është një qytet i lashtë/antik i vendosur përgjatë Maleve të Sharrit dhe përgjatë lumit Lumbardhi i Prizrenit. Topografia e Prizrenit ka një strukturë të valëzuar. Lartësia mbidetare shkon nga 300 deri në 2,600 m brenda kufijve.

Ndërsa qendra e qytetit është e përqendruar në sipërfaqe të sheshtë, topografia kodrinore është vërejtur përgjatë anës perëndimore, dhe sidomos përgjatë anës lindore.

Sipërfaqet pyjore[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sipërfaqet pyjore në Prizren janë të pasura me rezerva endemike bimore sidomos pisha boshnjake.[6] Sipërfaqet e pyjeve në Parkun Kombëtar "Maleve të Sharrit" janë të njohura edhe me vlerat e tyre natyrore. Sipërfaqja e përgjithshme e komunës së Prizrenit është 63,986 ha., e ku 53 % e kësaj sipërfaqeje janë tokë bujqësore, 39 % pyje dhe 8 % të tjera.

Hidrografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Nga shuma e përgjithshme e reshjeve që bie në territorin e Kosovës, në rajonin e Dukagjinit bien rreth 800 mm në 1 m2 të sipërfaqes, ndërsa në Kosovë, rreth 600 mm në 1 m2. Me rrjedhen e lumit rreth 40 % është mbetje (fundërrine), përderisa rreth 60 % avullohet. Sasia e ujit që derdhet në lumenj është më e madhe në fund të vjeshtës dhe të pranverës, dhe më e ulët në verë dhe dimër. Raporti midis vlerave maksimale dhe minimale të ujit që rrjedh në lumin Drini i Bardhë është 8 : 1.[7]

Rrjedha maksimale e ujit në lumenj vije nga Malet e Sharrit, në lindje të Alpeve shqiptare, e që nganjëherë mund të vonohen deri në vjeshtë (nëntor dhe dhjetor), kur këto rajone kanë reshje të pandërprerë për disa ditë. Përndryshe, për shkak të verës së gjatë dhe të thatë, në vjeshtë  nuk ka shumë ujë në këta lumenj, ndërsa rezervat nëntokësore në male nuk janë të mbushura.[8]

Drini i bardhë
Emri i Lumit [9] Gjatësia në km Sipërfaqja në km2
Drini i Bardhë 122 4.622
Sitnica 90 2.873
Lumbardhi i Pejës 62 4.249
Morava e Binçës 60 1.552
Lepenci
53 6.790
Ereniku 51 5.103
Lumi i Ibrit 42 1.155
Lumbardhi i Prizrenit 31 2.626

Lumenjtë dhe pellgjet e lumenjve[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Hidrografia e rrjedhave ujore të Kosovës ndahet në katër pellgje lumore[10]

Lumi më i gjatë dhe më i rëndësishëm në Prizren është Drini i Bardhë ( 122 km ),[11] ndërsa Lumbardhi i Prizrenit është më i shkurtër, me vetëm 31 km.[12] Pothuajse të gjithë lumenjtë rrjedhin brenda pellgut të lumit Drini i Bardhë. Gjatësia mesatare e degëve të Drinit të Bardhë është 45.8 km.

Përgjatë qendrës së Prizrenit kalon Lumbardhi i Prizrenit, i cili është 35 km.

Lumi Toplluha ka një gjatësi prej 37 km dhe i cili është shpallur si lumi më i rrezikshëm sa i përket përmbytjeve.[13]

Pellgjet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pjesa më e madhe e territorit të Kosovës i takon pellgut të Detit të Zi, pjesa tjetër, pak më e vogël i takon pellgut të Detit Adriatik dhe pjesa e mbetur i takon pellgut të Detit Egje.[14]

Pavarësisht territorit më të madh që i takon pellgut të Detit të Zi, lumenjtë e pellgut të Detit Adriatik kanë sasi të mëdha të ujit, për shkak se në pellgun e Drinit të Bardhë bie sasi më e madhe e reshjeve, për shkak të maleve të larta, në të cilat gjatë dimrit bie edhe më shumë dëborë, e cila shkrihet në muajt e stinës së pranverës.[15]

Prizren 2006

Kufijtë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Prizren kufizohet me komunat si: Gjakovë, Rahovec, Shtërpcë, Suharekë, Sharri (Dragashi) dhe në kufijtë kombëtarë me Shqipërinë dhe Republikën e Maqedonisë. Për këtë arsye rajoni i Prizrenit është shtrihet në një lartësi prej rreth 400 metra të lartësisë mbidetare dhe disa prej majave të Maleve të Sharrit arrijnë në lartësi deri 2000 m mbi nivelin e detit. [16] Ata janë të rrethuar nga pothuajse të gjitha anët me male të larta dhe të pranishëm një grup i ndarë në mënyrë të qartë. Zonat Dukagjinit dhe Kosovës janë në pjesën e mesme të Ballkanit.

Komuna e Prizrenit kufizohet në veri me komunën e Therandës (Suharekës dhe Rahovecit, në jug me komunën e Sharrit (Dragashit), në lindje me Komunën e Shtërpcës dhe pjesën perëndimore, në kufijtë kombëtarë me Republikën e Shqipërisë.

Megjithatë, prirjet natyrore japin mundësi të favorshme për lidhjen me rajonet fqinje më të largëta, ndërsa në formimin e lidhjeve kualitative, Prizreni ka një pozicion shumë më të mirë për dy kritere, për turizëm dhe për lëvizjen e mallrave, si lidhje më efikase dhe integrimin në hapësira më të gjera, të tilla si: Kosova, Shqipëria, Maqedonia, rajone tjera dhe Europa.

Male të larta në Prevallë

Klima[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Klima e qytetit me rrethinë është jashtëzakonisht e larmishme. Në zonat e ulëta për shkak të ndikimit të klimës mesdhetare ka vera shumë të nxehta. Kulturat janë ndër të parat në Evropën Lindore me avantazhe të pakrahasueshme për kulturat bujqësore të: hardhive të rrushit, frutave dhe perimeve.

Në zonat rurale,  mbizotëron klima alpine, për shkak se deri në qershor në cepa ka ende disa pjesë të dëborës së mbetur, ku në mes të verës në krye të maleve, ato janë ende plot me dëborë. Ky lloj i konfigurimit jep parakushte për pasuri dhe burime të tjera, për shembull:

  • Bazuar në sasinë e ujit është një nga qytetet më të pasura.
  • Kjo pozitë krijon të gjitha parakushtet për zhvillimin e kulturave bujqësore, industriale dhe ushqimore, blegtorinë dhe të turizmit të bazuar në modelin e Austrisë, Sllovenisë, Zvicrës, etj.
  • Nëpërmjet Prizrenit kalon rruga më e shkurtër që bashkon pjesën qendrore të Ballkanit me Detin Adriatik.
Hamami - Prizren

Kushtet historike[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kushtet historike në periudhat e mëparshme nuk ishin në një pozicion të afërm shumë të mirë me qendrat e mëdha të trafikut. Gjithashtu nuk ka pasur hapje të mjaftueshme ndaj rajoneve fqinje si ndaj Shqipërisë, Malit të Zi, Maqedonisë, duke shkaktuar që Prizreni të mos përdorte avantazhe që ka nga përbërja pedologjike e tokës, kushtet klimatike të klimës mesdhetare dhe kushtet hidrologjike për zhvillimin e bujqësisë dhe kushtet natyrore për zhvillimin e turizmit dhe aktivitete rekreative. E gjithë kjo kishte ndikim në strukturën ekonomike të Prizrenit.[17] Sipas  Planit Hapësinor të Kosovës, Prizreni është i njohur si një qytet-muze, duke përfshirë edhe vlera antike, aktivitete kulturore, historike dhe tërheqëse të zhvillimeve të tilla si: arsim, tregti, turizëm, bujqësi, prodhimin e ushqimeve të lehta, tekstile, industria farmaceutike.[18] Profili fizik lë të kuptohet se hapja e lidhjeve të komunikimit me rajonet fqinje është një nga objektivat kryesore të strategjisë së zhvillimit.

Galeria[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shih edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Vickers, Miranda (1999). The Albanians: A Modern History. I.B.Tauris. f. 97. ISBN 978-1-86064-541-9. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Prizren's Surface https://kk.rks-gov.net/prizren/getattachment/03ac2853-7597-425f-a258-70a3fea221da/Plani-Zhvillimor-Komunal-i-Prizrenit-Faza-I.aspx Arkivuar 2 tetor 2013 tek Wayback Machine pg24
  3. ^ Inhabitants information http://kk.rks-gov.net/prizren/City-guide/Geography.aspx Arkivuar 17 mars 2017 tek Wayback Machine
  4. ^ Popular villages https://kk.rks-gov.net/prizren/getattachment/03ac2853-7597-425f-a258-70a3fea221da/Plani-Zhvillimor-Komunal-i-Prizrenit-Faza-I.aspx Arkivuar 2 tetor 2013 tek Wayback Machine pg26
  5. ^ Geographical position https://kk.rks-gov.net/prizren/getattachment/03ac2853-7597-425f-a258-70a3fea221da/Plani-Zhvillimor-Komunal-i-Prizrenit-Faza-I.aspx Arkivuar 2 tetor 2013 tek Wayback Machine pg93
  6. ^ Forest Surfaces https://kk.rks-gov.net/prizren/getattachment/03ac2853-7597-425f-a258-70a3fea221da/Plani-Zhvillimor-Komunal-i-Prizrenit-Faza-I.aspx Arkivuar 2 tetor 2013 tek Wayback Machine pg 49
  7. ^ Ratio between the max and min amounts of water flowing into Drini i Bardhe http://www.sokol58.com/Gjeografia/Kosova/Hidrografia%20e%20Kosov%C3%ABs.htm Arkivuar 3 mars 2014 tek Archive.today
  8. ^ Rivers from Sharr Eastern Alps http://www.sokol58.com/Gjeografia/Kosova/Hidrografia%20e%20Kosov%C3%ABs.htm Arkivuar 3 mars 2014 tek Archive.today
  9. ^ Rivers information http://www.ammk-rks.net/repository/docs/raporti_ujrave%202010_shq.pdf 3.1.1 pg31
  10. ^ River basins http://www.ammk-rks.net/repository/docs/raporti_ujrave%202010_shq.pdf 1.2.4 pg16
  11. ^ Drini i Bardhe https://kk.rks-gov.net/prizren/getattachment/03ac2853-7597-425f-a258-70a3fea221da/Plani-Zhvillimor-Komunal-i-Prizrenit-Faza-I.aspx Arkivuar 2 tetor 2013 tek Wayback Machine pg46
  12. ^ River lengths http://www.ammk-rks.net/repository/docs/Resurset_ujore_te_Kosoves.pdf
  13. ^ Toplluha River https://kk.rks-gov.net/prizren/getattachment/03ac2853-7597-425f-a258-70a3fea221da/Plani-Zhvillimor-Komunal-i-Prizrenit-Faza-I.aspx Arkivuar 2 tetor 2013 tek Wayback Machine pg47
  14. ^ River flow http://www.sokol58.com/Gjeografia/Kosova/Hidrografia%20e%20Kosov%C3%ABs.htm Arkivuar 3 mars 2014 tek Archive.today
  15. ^ "Kopje e arkivuar". Arkivuar nga origjinali origjinali më 3 mars 2014. Marrë më 27 maj 2016. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  16. ^ Elevation http://kk.rks-gov.net/prizren/City-guide/Geography.aspx Arkivuar 17 mars 2017 tek Wayback Machine
  17. ^ Historical Conditions http://kk.rks-gov.net/prizren/City-guide/Geography.aspx Arkivuar 17 mars 2017 tek Wayback Machine
  18. ^ Prizren as a museum city https://kk.rks-gov.net/prizren/getattachment/03ac2853-7597-425f-a258-70a3fea221da/Plani-Zhvillimor-Komunal-i-Prizrenit-Faza-I.aspx Arkivuar 2 tetor 2013 tek Wayback Machine pg20