Historia e pedagogjisë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Shkolla e Aristotelit
Shtatë artet e lira mesjetare
Një klasë fillore në Bukuresht - 1842

Historia e pedagogjisë (anglisht: History of education; gjermanisht: Geschichte der Pädagogik; italisht: Storia della pedagogia; serbokroatisht: Historija pedagogije) është një disiplinë shkencore e pedagogjisë. Ajo përmbledh një pasqyrë historike të koncepteve të ndryshme edukative e arsimore e të cilat duhet të përfaqësohen në kontekstin përkatës social dhe kulturor.

Historia e pedagogjisë merret me studimin e lindjes dhe të zhvillimit të edukatës, arsimit dhe të mendimit pedagogjik në të kaluarën e shoqërisë njerëzore, duke filluar prej të kaluarës më të largët e deri te e kaluara më e afërt e saj.[1] [2] Ajo ndahet në dy nëndegë e që janë:

  1. Historia e pedagogjisë botërore, dhe
  2. Historia e pedagogjisë kombëtare

Historiku[redakto | redakto tekstin burimor]

Shkollat dhe arsimi në antikitet
Trajtimet e para në fushën e arsimit, edukatës dhe pedagogjisë i bënë filozofët antikë, veçanërisht sofistët, si dhe Sokrati, Platoni e Aristoteli. Platoni pikëpamjet e tij mbi sistemin e edukimit dhe arsimit i paraqiti në veprën "Shteti". Shqyrtime të ngjashme dhanë edhe filozofë të tjerë, dhe të gjithë ata trajtuan vetëm arsimimin e të rinjëve të skllavopronarëve dhe drejt interesave të klasës sunduese. Pavarësisht këtij kufizimi, këto trajtime kanë çuar në zhvillimin e pedagogjisë, sepse ato janë imponuar nga nevoja për një sistem gjithëpërfshirës të arsimit, edukimit të fëmijëve nga një moshë e re dhe njerëzit të cilët do të duhej të merreshin në mënyrë profesionale me arsimin. Në Romën e lashtë u dallua sidomos Quintiliani i cili veçanërisht theksonte zhvillimin e metodave të të folurit dhe edukimin oratorik.[3]

Shkollat dhe arsimi në feudalizëm - mesjetë
Epoka e feudalizmit nuk solli ndonjë ndryshim të madh në fushën e arsimit dhe pedagogjisë. Mësimdhënia në mesjetë u dominua nga mësimet e dogmave kishtare dhe figura qendrore ishte mësuesi - madje shprehja "mësuesi ka thënë" ("magister dixit") ishte parimi sipas të cilit e gjithë njohuria reduktohej vetëm në atë që thoshte mësuesi. Nevojat dhe mundësitë e fëmijës nuk ishin të rëndësishme dhe qëllimi i edukimit ishte të "përgatisë" njeriun për jetën pas vdekjes. Prandaj në përputhje më këtë "filozofi" fëmijët përgatiteshin për të qenë të bindur, dhe si mjet më i zakonshëm i arritjes së formimit të bindjeve të nxënësve përdorëshin ndëshkimet fizike.[3]

Arsimi dhe pedagogjia në kohën e Rilindjes
Rilindja, ndër të tjera, solli lulëzimin e arsimit dhe mendimit pedagogjik. Në këtë periudhë u shquan sidomos, Vitorino da Feltre, Erazmo i Roterdamit, Ludvig Vivesi, François Rabelais dhe të tjerë. Humanistët insistojnë veçanërisht në pasurimin e përmbajtjes mësimore që duhet të mësohet, sidomos me shkenca natyrore dhe në histori, të cilat ishin lënë pas dore në të kaluarën, në metodat e reja të arsimimit, në marrëdhënie më humane me fëmijën, nevojat dhe mundësitë e të cilëve tani bëhen më të rëndësishme, futja e edukimit të detyrueshëm fizik etj. Tomas Mori jep pikëpamjet e tij utopike mbi edukimin, dhe në këtë mënyrë shërbeu si bazë për rendin e ardhshëm socialist. [3]

Në këtë periudhë u dallua edhe pedagogu çek Jan Amos Komenski (1592-1670), i cili nuk është vetëm një teoricien i thjeshtë, por edhe një personalitet që ka kontribuar edhe në realizimin e koncepteve dhe pikëpamjeve të tij. Në idetë e tij ai shtron nevojën e arsimimit të një mase të gjerë njerëzish duke kombinuar filozofinë natyrale të Rilindjes dhe pikëpamjen materialiste të filozofit anglez Francis Bacon. Komenski mund të konsiderohet si themelues i didaktikës dhe vepra e tij "Didaktika e madhe" (anglisht: Great didactica; Latin: Didactica magna) është njëri nga tekstet e para të pedagogjisë (didaktikës). Ai është veçanërisht meritor për futjen e sistemit klasë-orë-lëndë, si dhe trajtimin e disa parimeve pedagogjike të cilat i mbështeti me argumente. Komenski gjithashtu ka shkruar një varg tekstesh që janë përdorur për një kohë të gjatë në Evropë dhe gjithashtu ka ndihmuar në organizimin e arsimit në shumë vende, si Angli dhe Suedi. Sidoqoftë, koncepti i tij pedagogjik nuk është i përjashtuar nga ndikimi i fesë, veçanërisht në fushën e edukimit moral.[3]

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Peter Gray:"A Brief History of Education"www.psychologytoday.com
  2. ^ Timo Hoyer: Sozialgeschichte der Erziehung. Von der Antike bis in die Moderne, 2015, WBG, ISBN 978-3-534-17517-8
  3. ^ a b c d Hajrullah Koliqi:(1997), Historia e pedagogjisë botërore I, Universiteti i Prishtinës, Prishtinë, fq. 117, 149, 196 dhe 275

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]