Jashar Erebara

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Jashar Erebara
Jashar Erebara 1899.jpg
Jashar Erebara
Lindi më 1873
Vendlindja Podujevë, Perandoria Osmane
Vdiq më 24 Qershorë, 1953
Vendvdekja Tiranë, Republika Shqiptare
Kombësia Shqiptar
Profesioni Botuesi, Politikan, Publicist

Jashar Erebara (Podujevë, 1873 - Tiranë, 24 qershor 1953) qe botues, veprimtar i Rilindja Kombëtare, themelues i "Klubit Shqiptar" të Kumanovës,[1] mësues, gazetar, përfaqësues i Drinit (Dibrës) në Kuvendin Kombëtar në legjislatura të ndryshme,[2] koleksionist[3] dhe orientalist shqiptar.[4]


Biografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

U lind në Podujevë në vitin 1872. I ati, Sadik Fejzullahu, ishte nëpunës i postës së ushtrisë turke në Podujevë. Në shumë shkrime thuhet se ai lindi në Dibër, por e vërteta është se ai lindi në Podujevë. Ketë e vërteton ai vet në një letër që ia dërgon Ilaz Agushit ne tetor te vitit 1910. Erebara ndër të tjera porosiste : “…Kisha me ju lutë që disa copa mi qoni nëvendlindjenteme” (e kishte fjalën për Podujevën, a.f.), ku me këtë rast i kishte dërguar disa abetare (“Abece shqype”).[5]

Në vitin 1877 familja transferohet nga Podujeva, në Mostar, ku i ati caktohet zëvendësdrejtori i postës së atyshme. Gjatë kohës që qëndroi në Mostar, Jashari e kishte mësuar gjuhën serbe/boshnjake, e cila e ndihmoi për më vonë, kur u mor me gazetari. Pas pavarësimit të Serbisë (1878) dhe pushtimit të Mostarit, familja e Jasharit u shpërngul në Dibër. I ati vdiq i arratisur në male, vëllai (Zeneli) emigroi, ndërsa nëna (Hana) dhe motra (Fatimja) vdiqën nga turberkulozi. Kështu, Jashari si fëmij i mbetur jetim vendoset në shtëpinë e dajës, Sejfulla Erebara. Prej këtu merr mbiemrin Erebara (në rrethin e Dibrës është një fshat me toponim Erebara). Në Dibër kryen shkollën fillore turke dhe e mëson gjuhën turke, të folur e të shkruar. Krahas turqishtes, mësuesit ua mësonin edhe shqipen, “madje edhe me harfe arabe”. Prej Dibrës shkon në Manastir, ku e kryen gjimnazin me sukses të dalluar. Si nxënës të dalluar, Gjerasim Qiriazi e dërgon për studime në Stamboll, ku u njoh me Sami Frashërin e rilindas të tjerë dhe u angazhua në aktivitetin për shkollë dhe arsim në gjuhën shqipe që zhvillonte Lëvizja Shqiptare. Me porosi të Samiut, në vitin 1891 shkon në Elbasan, ku zhvillon aktivitet të dendur. Me rekomandim të Nikolla Naços, në vitin 1892 Erebara shkon në Bukuresht, regjistrohet në Shkollën Normale dhe vendoset në konviktin e asaj shkolle për t’u përgatitur për mësues. Aty njihet me Mihal Gramenon, Asdrenin, Kristo Luarasin, Dervish Himën, Jani Lehovën e tjerë. Nisi të botojë artikuj në gazetat rumune, në mbrojtje të çështjes kombëtare. Në Bukuresht Erebara studjoi drejtësinë, dhe gjatë qëndrimit atje botoi shumë shkrime në gazetat rumune, me të cilat trajtonte çështje me rëndësi nga fusha e arsimit dhe kulturës por edhe çështje politike kombëtare. Veç kësaj, emri e Erebarës do të gjendet në shumë dokumente të rëndësishme të kohës, krahas emrave të rilindasve më të njohur.[6]

Veprimtaria[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Jashar Erebara ishte përkrah rilindasve të tjerë të kohës së tij dhe në kontakte e bashkëpunim me personaliete të njohura të lëvizjes kombëtare shqiptare përmes shoqërive, klubeve, degëve të tyre, gazetave e revistave, kuvendeve e kongreseve të ndryshme, zhvilloi një aktivitet të ngjeshur në fushën e arsimit, publicistikës, botimeve, përpilimit të peticioneve, kërkesave, memorandumeve, dhe aktivitete tjera të diplomatike e politike, në të mirë të bashkimit dhe pavarësisë së Shqipërisë etnike.

Rezultate të veçanta arriti në lëmin e publicistikës; botimin e shkrimeve në gazeta e revista të ndryshme, nxjerrjen e gazetave. Sa ishte në Bukuresht, bashkë me Dervish Himën nxorën gazetën “Indipendente Albania” (Pavarësia e Shqipërisë), në gjuhën rumune. Dolën vetëm dy numra të asaj gazete, por në to u botuan artikuj me rëndësi, që informonin opinionin për problemet dhe përpjekjet e shqiptarëve për pavarësi. Për shkak të akivitetit të tij, dhe ndoshta edhe më tepër për konsideratën që Rumania kishte ndaj Turqisë, në shkurt të vitit 1902, organet e përzunë nga Rumunia. Kjo ishte një situatë e pavolitshme për Erebarën, por me sugjerimin e disa atdhetarëve, shkoi në Beograd, ku nxori lejën dhe më 28 qershor 1902, filloi botimin e gazettes “Albania”, në gjuhën shqipe dhe serbe, ndërsa disa shkrime botoheshin edhe në frengjisht, italisht dhe rumunisht. Gazeta botohej me moton: “Shkipnija e shkiptarëve”. Ajo ishte një gazetë me karakter politik, shoqëror, kulturor, letrar dhe informativ. Dolën gjithësej 44 numra deri në vitin 1906, kur Erebara u detyrua të largohej nga Beogradi, për shkak të rrethanave të padurueshme për të qëndruar më aty. Në gazetë u botuan shkrime të autorëve shqiptarë, serbë, kroatë, rumunë dhe maqedonë. Gazeta shpërndahej falas, me qëllim që të lexohej sa më tepër.[7]

Pasi largohet nga Beogradi, Erebara shkon në Kumanovë dhe emërohet nëpunës i statistikave të komunës (1908). Tashmë ishte në një ambient të dominuar nga shqiptarët, ku zhvillon një aktivitet të ngjeshur arsimor e kulturor. Pas konsultave me Hasan Prishtinën, Dervish Himën, Fehim Zavalanin, Naum Dhimitër Naçin, Ibrahim Temon, Nexhip bej Dragën etj., formoi Klubin kulturo-arsimor të Kumanovës (1909). Në hapjen e Klubit morën pjesë shumë personalitete të shquara, ndër të cilët ishin edhe Bajram Curri, Salih Gjuka, Iljaz Agushi, Qemal dhe Emin Kumbara, Ajdin bej Draga, Rrok Berisha etj. Në hapjen e Klubit, Erebara u foli të pranishmëve duke theksuar: “…Kombi jonë është në rrezik. Shkollat e hueja po na bajnë shumë të kqija…Për me mujt me jau ndalë turrin këtyre të kqijave e nisum ta bajmë këtë klub shqiptar. Qëllimi ynë është të çelim shkolla e ta mësojmë popullin në gjuhën tonë. Kjo është dëshira e çdo shqiptari, dhe këtë dëshirë duhet ta mbushim”. Klubi u bë qendër me rëndësi,  për ngritjen e ndërgjegjjes kombëtare, aktiviteteve të shumta arsimore-kulturore, organizimin e kurseve për mësimin e gjuhës shqipe, për përgatitjen e mësuesve, etj. Me angazhimin e Erebarës, shpejt u themeluan degë të klubeve edhe në Kaçanik, Ferizaj, Mitrovicë e Podujevë.

Në vitin 1911 botoi abetaren e njohur si  “Abeceja” e Erebarës, që ishte një sintezë e abetareve të tjera të botuara më herët prej të tjerëve. Në vitin 1911 e 1912, në Shkup nxori gazetën “Shkupi”, e para gazetë shqipe në trevat e Kosovës e të Maqedonisë. Në vitin 1913 Erebara ishte pjesë e Qeverisë së Ismail Qemalit, ndërsa më 1914 në Qeverinë e Durrësit. Së bashku me Bajram Currin dhe Hasan Prishtinën themeloi “Komitetin Kombëtar për Mbrojtjen e Kosovës” më 1918. Për aktivitetin që zhvilloi në Prishtinë, Jashar Erebara do të ndiqet nga bullgarët të cilët e zunë dhe e internuan për 18 muaj në Karllovc. Në vitin 1921 qe anëtar i Këshillit Bashkiak të Tiranës dhe anëtar i shoqatës “Djemuria Dibrane”, ku u përpoq t'u lehtësonte kushtet dibranëve që u venduan në Tiranë pas mbetjes së qytetit të Dibrës në Mbretërinë Serbo-Kroato-Sllovene.[8]

Nga 1924 – 1939, ishte deputet i DibrësKuvendin e Shqipërisë, ku angazhua posaçërisht për trajtimin më të mirë të refugjatëve Kosovarë të ikur në Shqipëri. Ekzistojnë më se 700 letra këmbimi të Erebarës me personalitete të njohura brënda e jashtë atdheut.

Më 4 shkurt 1924 pas mbajtjes zi për presidentin Wilson, siç kishte propozuar deputeti Rauf Fico, Erebara u çua të kërkonte të njëjtën gjë për Leninin, pasi ky do të fliste "për një Shqipëri të madhe". Ky propozim u prit me tallje nga deputetët e shumicës, duke e përcjellur me ironi. Në këto kushte Avni Rustemi u ngrit në mbrojtje të propozimit.[9]

Në të përkohshmen Leka të jezuitëve në numrin e janarit 1933 tek rubrika lajmet kulturore kumtohet se deputeti Jashar Erebara kishte zbuluar një gramatikë të gjuhës shqipe me shkronja arabe[10].

Ruajti me kujdes ato thirrje, protesta, memorandume e peticione drejtuar Stambollit e Fuqive të Mëdha apo edhe letërkëmbimet e shumta që pati me personalitete të shquara të kohës, i cili sot ruhet në Arkivin Qendror të Tiranës. Është kjo një trashëgimi ndër më të të rrallat e me një vlerë të posaçme për njohjen e historisë sonë. Dokumentacioni është i llojllojshëm, i shkruar në shumë gjuhë, gjuhën turko-osmane, angleze, frënge, arabe, shqipe, serbokroate dhe maqedone. Ky fond është sistematizuar në 4500 faqe dhe i ndarë në 134 dosje.

Më 1950 shteti shqiptar gjatë regjimit komunist e nxorri jashtë nga shtëpia duke e syrgjynosur, vendim që u zhbë shtatorin e 1952. U nda nga jeta më 24 qershor 1953 në Tiranë, u shti në dhé në varrezat e teqesë bektashie në Tiranë.[11]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Demiri, Sevdail (6 dhjetor 2014). "Klubi Shqiptar i Kumanovës (1909), çerdhja e parë e arsimit dhe kulturës shqiptare në këtë trevë". sevdaildemiri.wordpress.com. Te parametri |title= ndodhet simboli i padukshëm no-break space character te pozicioni 91 (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Estrefi D., Ligjvënësit shqiptarë 1920-2005[lidhje e vdekur] - Republika e Shqipërisë, Kuvendi. Tiranë 2005
  3. ^ Fierza, Gjon (15 prill 2015). Zef Mala, mes lavdisë dhe persekutimit. Data dhe ngjarje kryesore në jetën dhe veprimtarinë e Zef Malës: 100 vjetori i lindjes. Tirana Observer. ff. 10–11. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ Veizi, Leonard (2 qershor 2005). Shqipëria në vëmendjen e sulltanatit turk : [Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave të Shqipërisë dhe Zyra e Administratës Turke për Bashkëpunim e Zhvillim, botojnë katalogun e fermanëve sulltanorë për Shqipërinë dhe shqiptarët]. Ballkan, nr. 115. f. 14. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ Dr.Abdullah Vokrri - Monografi per Jashar Erebaren
  6. ^ Adil Fetahu - Rilindasi i Llapit Jashar Erebara dhe përpjekjet e tij për gjuhën shqipe
  7. ^ https://www.shqiperiajone.org/vendi-kulture/rilindasi-i-llapit-jashar-erebara-dhe-perpjekjet-e-tij-gjuhen-shqipe
  8. ^ https://www.shqiperiajone.org/vendi-kulture/rilindasi-i-llapit-jashar-erebara-dhe-perpjekjet-e-tij-gjuhen-shqipe
  9. ^ Dervishi, Kastriot (2016). Lëvizja komuniste në vitet 1924-1944 dhe formimi i PKSH-së. Tiranë: 55. f. 12. ISBN 9789928106384. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ^ Lajme kulturale, Shkodër: "Leka V - Nr. 01,” fq. 30.
  11. ^ Erebara, Mimoza. "Jashar Erebara një figurë historike e lënë në harresë". Rruga e Arbërit. Te parametri |title= ndodhet simboli i padukshëm no-break space character te pozicioni 46 (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)