Misto Treska

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Misto Treska

Misto Treska (19 prill 191423 qershor 1993) ka qenë komisar politik i PKSH-së gjatë Luftës së Dytë Botërore, anëtar i trupit gjykues në gjyqin special që dënoi ish-kryeministrin Maliq Bushati në 1945, përkthyes i letërsisë frënge, dhe diplomat shqiptar.

Qysh në vitet 1930 Treska ishte anëtar i Grupit Komunist të Korçës.[1] Në 1944, Misto Treska, atëherë komisar politik i batalionit "Reshit Çollaku", së bashku me Tele Baçin, komandant i po atij batalioni, ekzekutoi 6 ballistë, ndër te cilët Haki Blloshmin,[2] ish-konsull i Shqipërisë në Boston, ShBA.[3] Më vonë, po në 1944, ishte pjesë e atyre që ekzekutuan me vdekje me urdhër të Enver Hoxhës Tele Baçin vetë.[4][5] Në mars të 1945 me gradën major, ai ishte një ndër prokurorët e ngarkuar në procesin,[6] ku gjykata speciale vendosi dënimin me vdekje për ish-kryeministrin Maliq bej Bushati dhe dy anëtarë të Regjencës, Lef Nosi dhe P. Anton Harapi.[7] [8] Treska është në listën e përpiluar nga Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit që përmbledh pjesëmarrësit që kanë përgjegjësi direkte për krimet e Partisë Komuniste Shqiptare dhe të Ushtrisë Nacionalçlirimtare.[9]

Ai ka shërbyer si Kryetar i Komitetit Shqiptar për Marrëdhëniet Kulturore dhe Miqësore me Botën e Jashtme (1957-1974) dhe si ambasador i shtetit shqiptar në Paris (1978-1981).[10] Njihet gjerësisht si pjesë e aradhës së përkthyesve të talentuar shqiptarë të shekullit XX,[11] duke sjellë në gjuhën shqipe autorë të mirënjohur[12] si Hygoi, Mopasani, Stendali, Aragoni, Didëroi etj.


Jetëshkrimi

Rinia

U lind në TreskëKorçës, më 19 prill të vitit 1914, i biri i Andrea dhe Sofia Treskës. Ndoqi studimet në Liceun Francez të Korçës.[nevojitet citimi]

Botoi rregullisht shkrime dhe përkthime në revistat letrare të kohës me karakter politiko-shoqëror “Rilindja” dhe Bota e Re, nën pseudonimin Mitre S. Toska,[13] përkrah penave të asaj kohe si Sterjo Spasse, Migjeni, Petro Marko, Nonda Bulka etj.[14] Gjithashtu Treska vuri në skenë pjesët teatrale “Fshatari Zotni” të Ludvig Holberg, “Armiku i Popullit''” të Ibsenit dhe pjesë të Molierit, Rasinit e Viktor Eftimiut, duke qenë njëkohësisht edhe aktor.[15] Në kujtimet e ish-ministrit Pandi Kristo përmendet me të vëllezërit Petro e Dhimitër Treska, ndër intelektualët që u radhitën përkrah Grupit të Korçës në vitet 1930.[16]

Vitet e luftës

Treska mori pjesë në organizimet e para antifashiste të qytetit të Korçës.[17] Në prill të 1939-s, ai u arrestua për rezistencë ndaj pushtuesve italianë dhe u transferua në burgun e Durrësit, në ZvërnecVlorës, në Krujë dhe që aty në MesinaItalisë për dy vjet. Pas lirimit nga burgu, ai u radhit në Brigadën XX, ku u zgjodh edhe komisar i saj.[18] Sipas gazetës "Ushtria" radhitet edhe si përgjegjës propagande i Brigadës së XV.[19]

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, në 1944, Misto Treska, atëherë komisar politik i batalionit "Reshit Çollaku", së bashku me Tele Baçin, komandant i po atij batalioni, ekzekutoi 6 ballistë, ndër te cilët Haki Blloshmin,[2] ish-konsull i Shqipërisë në Boston, SHBA, nga viti 1925 deri në vitin 1929.[3] Po në 1944 Enver Hoxha, nëpërmjet një letre drejtuar Tuk Jakovës, ku e instruktonte për pushkatimin pa gjygj të Tele Baçit, rekomandonte që Treska duhet të ishte vigjilent, dhe "të mos flinte".[4] Gjatë ekzekutimit Treska i qëlloi me revole në kokë Tele Baçit, duke e lënë përfundimisht të vdekur.[5] Treska përfshihet në listën e përpiluar nga Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit, që përmbledh pjesëmarrësit që kanë përgjegjësi direkte për krimet e Partisë Komuniste Shqiptare dhe të Ushtrisë Nacionalçlirimtare, duke qene, sipas ligjit nr. 41, anëtarë të strukturave politike dhe ushtarake “që kanë inspiruar, organizuar, urdhëruar, ekzekutuar ose ndihmuar forcat partizane në vepra kriminale”.[9]

Paslufta

Në 1945, me gradën major, ai ishte një ndër prokurorët e ngarkuar në procesin,[6] ku gjykata speciale vendosi dënimin me vdekje dhe konfiskimin e pasurisë për ish-kryeministrin Maliq bej Bushati dhe për dy anëtarët e Regjencës: Lef Nosin dhe P. Anton Harapin.[7][8] Misto Treska ishte një ndër delegatët e shtetit shqiptar që morën pjesë në Konferencën e Paqes në Paris më 1946.[nevojitet citimi]

Treska ka qenë një nga themeluesit e Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë, punoi për Fjalorin Enciklopedik Shqiptar, ku kontriboi në seksionin mbi periudhën 1920-1930. Opusi i përkthimeve të tij është i gjerë dhe shumëplanësh, jo vetëm si përkthyes proze por edhe si përkthyes poezish. Është dekoruar me medalje të ndryshme dhe është vlerësuar disa herë me çmime si përkthyes.[20] Ai i pasuroi përkthimet e tij me parathëniet përkatëse, në të cilat përcjell shpjegime për kohën dhe idetë e autorit.[21] Treska bëri të flasin shqip autorët e kryeveprave të mëdha: novelat nga Gorki, “Të mjerët" dhe "Viti 93" të Hygoit, "Murgeshën" e Didërosë, Stendalin, Mopasanin, Romen Rolanin, "Gjëri i vogël" nga Alfons Dode, poezitë e Aragonit e Pol Elyarit etj.[22] [23]

Përkthimi i epopesë Të Mjerët pa dritën në shqip rreth një shekull pasi Sami Frashëri e kishte përkthyer në turqisht. Regjimi i asaj kohe nuk do të lejonte botimin e plotë të këtij romani, për të cilin Misto Treska nuk pranoi të hiqej qoftë edhe një pjesë e vogël. “Më mirë të mos botohet, se sa të shkojë i sakatuar te lexuesi” - këmbëngulte ai.[23] Për këtë arsye, kjo vepër mbeti në sirtar për rreth 18 vjet. Përkthimet e Treskës gjenden në Muzeun e Hygoit në Paris, bashkë me përkushtimin e tij “Të përkthesh Hygoin do të thotë të përkthesh Francën”.[23]

Gjatë viteve 1957-1974, Misto Treska shërbeu si Kryetar i Komitetit Shqiptar për Marrëdhëniet Kulturore dhe Miqësore me Botën e Jashtme. Në periudhën 1978-1981, caktohet dhe i shërben atdheut si Ambasador Fuqiplotë dhe i Jashtëzakonshëm në Francë, Belgjikë, Hollandë dhe Luksemburg (rezident në Paris).[10] Gjatë viteve kur Treska ishte kryetar i Komitetit dhe më pas ambasador, ndihu në pasurimin e bibliotekës personale të diktatorit Enver Hoxha.[24] Më 24 Janar 1981, shpallet qytetar nderi në qytetin Rubelles të Francës.[25]

Misto Treska u nda nga jeta në moshën 79-vjeçare, gjatë natës mes 22 dhe 23 Qershorit 1993, në shtëpinë e tij në Tiranë, ku jetonte me bashkëshorten dhe bashkudhëtaren e jetës, veteranen e LANÇ, Donika Çikopano Treska. Ata sollën në jetë pesë fëmijë (Natasha, Ana, Shpresa, Andrea, Zana), të cilët iu dhanë nëntë nipa e mbesa.[nevojitet citimi]

Nderime pas vdekjes

I jepet Çmimi i Parë për kontributin në marrëdhëniet mes Francës dhe Shqipërisë. U nderua me titullin “Qytetar Nderi i Korçës” (2004) me motivacionin "për kontribut të shquar në Luftën Antifashiste Nacional-Çlirimtare dhe në fushën e diplomacisë",[26] si dhe me "Emblemën e Artë" të këtij qyteti me motivacionin si "intelektual i shquar, pjesë e Liceut Kombëtar të Korçës, që me aktivitetin e tij shkencor dhe shoqëror dha kontribute të mëdha në kulturën kombëtare" (Tetor 2017).[27] Me vendim të Këshillit Bashkiak të Tiranës, në vitin 2006, Biblotekës Nr. 5 në kryeqytet i jepet emri Misto Treska.[28] Në vitin 2010, njërës prej rrugëve të Tiranës iu dha emri Misto Treska.[29] Me rastin e 100 vjetorit të lindjes së tij më 2014, u vlerësua me një ceremoni të posaçme të organizuar nga Biblioteka Kombëtare.[30] [31]

Më 20 Mars 2018, me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Frankofonisë, Misto Treskës iu akordua në shenjë mirënjohjeje prej Ministrisë për Evropën dhe Punët e Jashtme, “Diploma e Nderit” për kontributin e tij të çmuar dhe angazhimin aktiv në promovimin e vlerave dhe të kulturës frënge.[32]

Lista e përkthimeve

Titujt e përkthyer nga Treska janë:[33]

Referencat

  1. ^ Dervishi, Kastriot (2016). Lëvizja komuniste në vitet 1924-1944 dhe formimi i PKSH-së. Tiranë: 55. f. 97.  9789928106384. 
  2. ^ a b Pihoni, Koco (1 February 2011). "7 Marsi i vitit 1944, rrethimi dhe lufta e Dunicës!" (PDF) (2 (145)). Mokra e Re. Marrë më 9 May 2018. 
  3. ^ a b Prodani, Viron. "Kush ishin 11 përfaqësuesit e Shqipërisë në SHBA nga viti 1921-1939". Nje komb. Marrë më 9 May 2018. 
  4. ^ a b Florian Cullhaj (31 October 2016). Democratization from Within: Political Culture and the Consolidation of Democracy in Post-Communist Albania. Edizioni Nuova Cultura. f. 51–.  978-88-6812-825-8. 
  5. ^ a b Baçi, Arnold (13 dhjetor 2017). "E vërteta që mbuloi me dhé diktatori". observatorikujteses.al. 
  6. ^ a b Albspirit dossier. "Zbardhet gjyqi i Lef Nosit, momentet e tij të fundit". Marrë më 13 March 2018. Trupi gjykues kryesohej nga major Irakli Bozgo, pati në përbërje: major Gjon Banushi, major Tonin Jakova dhe prokuror major Misto Treska. 
  7. ^ a b Owen Pearson (15 April 2007). Albania in the Twentieth Century, A History: Volume III: Albania as Dictatorship and Democracy, 1945-99. I.B.Tauris. f. 13.  978-1-84511-105-2. Marrë më 26 December 2012. 
  8. ^ a b Radovani, Fritz (8 January 2018). "At Anton Harapi fjalet e fundit ne gjyq". Panorama. Marrë më 13 March 2018. 
  9. ^ a b Gazeta Standard (29 November 2014). "Lufta e Dytë Botërore në Shqipëri, E papublikuar/ Arkivi i Shtetit, 260 emrat që "rrëfyen" ekzekutimet në ushtrinë partizane". Marrë më 22 May 2018. 
  10. ^ a b Tirana Observer (13 March 2013). "Kush ishin 120 diplomatët shqiptarë nga viti 1912 deri 1991". Marrë më 26 April 2018. 
  11. ^ Erich Maria Remarque Jahrbuch XIV/2004. Vandenhoeck & Ruprecht. 11 May 2004. f. 9–.  978-3-89971-169-1. 
  12. ^ "Mustafa Nano mbi përkthyesit shqiptarë gjatë periudhës së komunizmit - Gazeta Mapo, Prill 2018". Për këtë arsye, në atë kohë më të rëndësishëm kanë qenë përkthyesit se sa shkrimtarët tanë. Pyetja “kush e ka përkthyer?” ishte normale mes lexuesve të apasionuar të letërsisë së huaj. Emri i përkthyesit ishte një nga gjërat e para që unë shihja te një libër i huaj. Ata ishin, për mua, elita e elitës. Edhe shqipja e tyre në librat e përkthyer ishte ndryshe, më e përpunuar, më e fisme, gjë që i bënte të shfaqeshin në sytë e mi si një gjë antiregjim, ndonëse antiregjim nuk kish se si të ishin. Vedat Kokona, Petro Zheji, Afrim Koçi, Misto Treska, Robert Shvarc, kanë luajtur një rol të jashtëzakonshëm në edukimin letrar të gjeneratës sime, aq sa mua më thotë mendja se pa ta, ne do të dilnim prej diktaturës edhe më të gjymtuar intelektualisht e kulturalisht se sa dolëm. 
  13. ^ Shënim nga përpunuesi i faqes. "Shtesë". Disa nga artikujt e tij janë “Fajdexhiu”, “Spiuni”, “Liria e shtypit dhe njerëzit në fuqi”, “Është grekoman!… është turk!” (Rilindja nr 32), “Në bashkëfjalim me një të vdekur” (idem Nr.27). 
  14. ^ Editorial (shkurt–mars 1993). "Nr 17". Nektari i Korçës: fq 1. 
  15. ^ Omari, Donika (korrik 1998). "Treska ose sjellësi i perlave në shqip". Koha Jonë. 
  16. ^ Dervishi, Kastriot (2016). Lëvizja komuniste në vitet 1924-1944 dhe formimi i PKSH-së. Tiranë: 55. f. 97.  9789928106384. 
  17. ^ Maliqi, Kleopatra (26 qershor 1998). Misto Treska ish-komisar e intelektual i mirënjohur. Kushtrim brezash. - Nr. 25. f. 4. 
  18. ^ Murati, Violeta (2014). "Lufta e Dytë Botërore në Shqipëri, E papublikuar/ Arkivi i Shtetit, 260 emrat që "rrëfyen" ekzekutimet në ushtrinë partizane". standard.al. Standard. 
  19. ^ Zotaj, Bernard (23 tetor 2017). "Selim Shuli, partizani i Br. XV S dhe ushtarak i kufirit" (PDF). mod.gov.al. Gazeta Ushtria. Marrë më 3 maj 2018. 
  20. ^ Nathanaili, Valbona. ""Të mjerët" në shqip nga Misto Treska". valbonanathanaili.com. 
  21. ^ Lubonja, Guri N. (shkurt 2007). "Misto Treska, ky prijës i diturisë dhe përparimit". Tradita: fq 3. 
  22. ^ Voice of Albania. "SYTË E ELSAS – Poezi nga LUIS ARAGON – Përktheu: MISTO TRESKA". VOAL. Marrë më 26 April 2018. 
  23. ^ a b c Zeqo, Moikom (2 korrik 1993). "Syri shpirtëror mbeti i hapur". Rilindja. 
  24. ^ Nexhmije Hoxha (1998). Jeta ime me Enverin: kujtime. Botuar nga Enti Botues "LIRA". Veçanërisht në kohën që Misto Treska ishte në drejtim të Komitetit për marrëdhënie kulturore me jashtë dhe kur shkoi si ambasador në Francë, pasurimi i bibliotekës sonë bëhej rregullisht. 
  25. ^ Anastasi, Robert (2 shkurt 2000). Njeriu që bëri Hygoin të flasë shqip: Kush ishte Misto Treska, përkthyesi dhe diplomati. Gazeta shqiptare. - Nr. 1480. f. 9. 
  26. ^ Qarku i Korces (26 April 2018). "Figura të shquara të Qarkut të Korçës të dekoruara në vitin 2001-2012". Marrë më 26 April 2018. 
  27. ^ "Projektvendim për dhënie titulli "Emblema e Artë"" (PDF). bashkiakorce.gov.al. 
  28. ^ "Libraritë e qytetit". tirana.al. 
  29. ^ "Rruga Misto Treska Tiranë". albania-streets.openalfa.com. 
  30. ^ Nikolli, Fatmira (20 prill 2014). "Misto Treska: Ekspozitë për shqipëruesin e Hygoit". Gazeta Shqiptare. 
  31. ^ "Në kujtim të përkthyesit Misto Treska, Biblioteka Kombëtare, Prill 2014, kronikë televizive". 
  32. ^ “Diplomë Nderi” për përkthyesin Misto Treska, Rtsh Korça"
  33. ^ ""Misto Treska"". bksh.al. 

Literaturë

  • Hysenaj, Kujtim (2005). Diplomati. Tiranë: Dudaj.  99943-33-31-3. 
  • Nathanaili, Valbona (2014). Ambasadorët tanë: Pikëtakime të diplomacisë me krijimtarinë. Tiranë: Uet press.  978-9928-190-06-2.