Kisha ortodokse

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Kisha Ortodokse)
Jump to navigation Jump to search
Simbol monogram paleokristian

Ortodoksia është një prej besimeve më të përhapura të krishtera, me një numër prej afro 225-300 milionë besimtarësh, si në Lindje ashtu edhe në Perëndim (dy degët e tjera kryesore, katolike dhe protestante kanë gjegjësisht rreth 1.12 miliardë dhe 840 milionë besimtarë). Në Lindje ortodoksia greke bashkon mëse 11% të besimtarëve.

Kisha Ortodokse është e organizuar në 14 Kisha Autoqefale (të pavarura, nga greq. αὐτο-vetë, dhe κεφαλία-kokë) që formojnë Një Bashkësi/Komunitet me të njëjtën doktrinë besimi. Secila Kishë drejtohet vetë, dhe njeh si kanonike kishat që janë të organizuara saktësisht sipas kanoneve të shenjta, që kanë njohjen dhe shpalljen nga Patriarkana e Konstandinopojës (Patriarkana Ekumenike). Në tërësi për të gjithën Kishën Ortodokse në botë nuk ekziston një krye si PapaKishën Katolike, por Kisha Ortodokse është e organizuar në juridiksione lokale që udhëhiqet nga sinodet (këshillat) e peshkopëve të vetë juridiksionit përkatës. Kishat Autoqefale janë Kisha të barabarta dhe simotra me njera tjetrën, me parësi Patriarkanën Ekumenike, që ka rol kordinues e organizativ në çështje administrative e doktrinale.

Emërtimi[redakto | përpunoni burim]

Emërtimi "ortodoks" ose "orthodhoks" (nga greq. όρθος, órthos, "i drejtë", dhe δόξα, dhóxa, "lavdi", "adhurim" "mesim, besim") - fjalë për fjalë "besimi i drejtë", i vërtetë. Rreth kuptimit të parë, tradita kishtare shton edhe një të dytë, që plotëson te parin: atë të "lavdërimit/adhurimit të drejtë".

Në Krishterimin e hershëm, ky term përdorej për të treguar se ke besimin e vërtetë. Kishë Ortodokse pra, quheshin ato Kisha (Komunitete të krishtera) që nuk bien nga besimi i drejtë, në kundështim me Kishat heterodokse. Megjithatë, historikisht, vetëm Kishat lindore të traditës bizantine ia kanë atribuar vetes në mënyrë përkufizuese këtë cilësim. Këto Kisha janë ato që mbajnë ritin bizantin dhe janë të rregulluara në jetën e tyre sakramentale dhe disiplinore nga Kanonet e Shenjta, do të thotë nga kanonet (rregullat) e dala drejtpërdrejt ose thjesht të pëforcuara nga ana e shtatë Sinodeve (Koncileve ose Këshillave) Ekumenike (Universale) të mijëvjeçarit të parë të krishterë.

Në mijëvjeçarin e parë (shek.1-shek.11) kemi Një Kishë unike, të vetme, me të njëtën doktrinë besimi, thjesht të ndarë në juridiksione administrative. Emërtimi "Ortodoksi" u përdor fuqishëm pas Skizmës së Madhe në vitin 1054, për të dalluar Kishën Lindore nga Kisha Perendimore.

Besimi Ortodoks [1][redakto | përpunoni burim]

Trinia[redakto | përpunoni burim]

Artikulli kryesorë : Trinia

krishterim Trinia është mësimi që pohon se Perëndia (Zoti) është një Qenie e vetme që ekziston, njëkohësisht dhe në amshim, si një bashkim i tre personave (personae, prosopa) : Ati (Burimi, Lartmadhëria e Amshuar, Krijuesi i gjithësisë) ; Biri (i lindur nga Ati para krijimit të botës, Fjala ose Fjala e Amshuar, mishëruar si Jezusi i Nazaretit, bërë njeri, lindur (trupërisht) nga gjiri i Virgjëreshës Mari, shpëtimtari); dhe Shpirti i Shenjtë (që Ati e dërgon në emër të Krishtit për të mësuar dhe kuptuar të vërtetat e zbuluara). Që nga qindvjeçari i 4-t e.r , në Krishterimin e Lindjes dhe të Perëndimit, ky mësim është shpallur si "Një Perëndi në Tre Persona", që të tre si "persona" të ndryshëm dhe të bashkë amshuar ose "hypostases", ndajnë një thelb të vetëm Hyjnor, qenie, apo natyre.

  • Shëlbimi
  • Tradita
  • Bibla
  • Mëkati dhe shpëtimi
  • Mishërimi
  • Theotokos
  • Kuptimi i emërtimit mister
  • Ringjallja
  • Shenjtorët

Ndarja sipas kanunit[redakto | përpunoni burim]

Artikulli kryesorë Hapsira e juistriksionit territorial sipas ligjit të kanunit
Artikulli kryesorë Fenomeni i kishave etnike

Fillet e ndarjes së hapësirës territoriale të veprimit të kishave gjenden në kohën fillestare të përhapjes së krishtimit. Në antikë secili qytet (në hapësirat e krishtera) ka pasur një kishë me një administratorë të saj i cili organizonte shërbimet e krishtere. Përshkuake të persekutimit në atë kohë ishte i vështirë përcaktimi i kufirit të hapësirës ndikuese. Kështu që ndodhte që brenda një qyteti të ishin dy administrues. Me pranimin e fesë krishtere na romakët, autoritete e kishës ishin në gjendje të kufizimit të hapësirës së veprimit të priftërinjve.

Me kalimin e kohës në vitet e pushtimit osman përshkuake të vështirësive në komunikim vije tek ndarja e kishës në Rusinë e vogël dhe të madhe me ndarjen e kishës në Konstatinopole (Stamboll). Kjo ndarje bëhet zyrtare më 1459 dhe kisha në Moskë shpallet si Metropolitani i Moskës. Ndërsa në vitin 1588, Patriku i Konstatinopolës, Jeremiah II, shkon në Moskë dhe aty nën presion më 26 janar 1589 pajtohet që të shpallë metropolitanin e Moskës Patrialkanë.

Kjo ndarje ehe pse nuk ishte ndarje etnike nga patriotët rusë roli i kishës përdorej edhe për qëllime tjera kombëtare apo si thonë klerikët raciale. Kështu nga kjo ditë deri më sot të gjithë anëtarët e kishës ortodokse Ruse janë shpallur si të ishin të kombësisë (racës) ruse.

Sido që të jetë kjo nuk kishte ndonjë rol të madh nacionalist deri në vitet pas shpërbërjes së perandorisë Osmane, dhe hyrjes në modë të nacionalizmit në Ballkan. Në Ballkan autoritete kishtare të ndikuar nga nacionalistët shpejtojnë që ndarjen e vjetër territoriale të kishës ortodokse ta shpallin si ndarje nacionale të territoreve. Me këtë dukuri vije deri te ndërrimi i zyrtarë i racës dhe gjuhës së popujve. Kështu p.sh. anëtarët e kishës ortodokse në Kninë shpallën si pjesëtarë të nacionalitetit serb edhe pse ata nuk kishin asgjë të bënin me kulturën dhe me racën serbe. Fatkeqësisht kjo dukuri ka bërë që në Ballkan të zhduket kultura e popujve të vjetër të cilët besonin në kishën ortodokse dhe trashëgimia e tyre kulturore dhe territoriale të manipulohet nga shtete dhe kishat nacionale.

Sido që të jetë sipas ligjeve të kanunit të Kishës Ortodokse edhe kishat e shpallura si nacionale duhet të dinë se antarët dhe kishat e atyre anëtareve që gjenden në pjesen e kufirit të zgjeruar të shteteve të tyre, nuk i takojnë nacioneve të tyre dhe kulturës së tyre por ato ekzistojnë si të tilla përshkake të rrethanave politike[2] Duke marrë parasysh këtë në botë Kisha Ortodokse ndahet në këto juridiksione shih Kishat Orthodhokse:

Kisha e Ungjillëzimit, Tiranë
Katedralja "Ngjallja e Krishtit",Korçë

Më tej, ka edhe kisha të tjera që deklarohen autoqefale (autonome) por nuk njihen nga kishat e tjera

Shiko edhe[redakto | përpunoni burim]

Burim i të dhënave[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Besimi Ortodoks
  2. ^ Territorial Jurisdiction According to Orthodox Canon Law., prill 2007 në internet.
  • Basilio Petra, Kisha e Etërve - Hyrje e shkurtër në Ortodoksi, Logos, Tiranë, 2007.