Shko te përmbajtja

Pulia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Ridrejtuar nga Puglia)
Pulja
Puglia
Rajon
Regione Puglia
Flag of Pulja
Flamuri
Coat of arms of Pulja
Coat of arms
Vendndodhja e Puljes në Itali
Vendndodhja e Puljes në Itali
Location of Pulja
ShtetiItalia
KryeqendraBari
Qeverisja
 • PresidentiAntonio Decaro (PD)
Sipërfaqja
 • Total
19.541,03 km2 (754,483 sq mi)
Popullsia
 (1 janar 2025)[1]
 • Total
3.877.395
 • Dendësia198,42/km2 (51,390/sq mi)
Ndarja administrative5 provinca dhe 1 qytet metropolitan
Numri i komunave257
Faqja zyrtarewww.regione.puglia.it

Pulja (italisht: Puglia) është një rajon në Italinë jugore, me kryeqendër Barin. Rajoni shtrihet ndërmjet Detit Adriatik dhe Detit Jon, kufizohet me Molisen, Kampanian dhe Bazilikatan, dhe përfaqëson skajin juglindor të gadishullit italian, të njohur edhe si “thembra” e Italisë. Me 3.877.395 banorë më 1 janar 2025, Pulja është një nga rajonet më të rëndësishme të Italisë jugore për nga popullsia, historia, bujqësia, turizmi dhe trashëgimia kulturore.[1][2][3][4]

Që nga 7 janari 2026 president i rajonit është Antonio Decaro.[5][6]

Gjeografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pulja shtrihet nga lugina e lumit Fortore në veriperëndim deri te Kepi i Santa Maria di Leucas në jug, ndërsa pika më lindore e saj dhe e Italisë kontinentale është Kepi i Otrantos. Territori i rajonit është kryesisht i ulët ose kodrinor, por përfshin edhe formacione natyrore shumë të njohura si Gargano, rrafshina e Tavoliere delle Puglie, pllajat e Murges dhe gadishulli i Salentos.[2][3]

Rajoni është i larë nga dy dete, Adriatiku dhe Joni, gjë që i jep një rol të veçantë detar, tregtar dhe turistik. Pulja ka një vijë bregdetare shumë të gjatë, me plazhe, shkëmbinj, limane dhe qytete bregdetare të rëndësishme si Bari, Brindisi, Taranto, Barletta, Monopoli, Otranto dhe Gallipoli.[3][4]

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pulja ka qenë një territor me rëndësi të madhe historike që nga lashtësia. Në antikitet ajo lidhej me popullsitë japigiane dhe me qytetet e Greqisë së Madhe, ndërsa më vonë u bë pjesë e botës romake dhe një nyjë e rëndësishme midis Italisë dhe Mesdheut lindor.[3][2]

Në Mesjetë rajoni kaloi nën bizantinët, normanët, svevët, anzhuinët dhe aragonezët. Figura e Frederikut II lidhet ngushtë me historinë e Puljes, veçanërisht përmes Castel del Montes, një nga monumentet më të njohura të rajonit. Në epokën moderne dhe bashkëkohore Pulja mbeti një hapësirë strategjike e Italisë jugore, duke ruajtur rëndësinë e saj bujqësore, portuale dhe kulturore.[2][3]

Ndarja administrative

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sipas të dhënave më të fundit, Pulja përfshin 257 komuna, 5 provinca dhe Qyteti metropolitan i Barit.[1][7][8]

Stema Emri shqiptar Emri italian Lloji Kryeqendra Komuna
Qyteti metropolitan i Barit Città metropolitana di Bari Qytet metropolitan Bari 41
Provinca e Barletë-Andria-Tranit Provincia di Barletta-Andria-Trani Provinca Barleta, Andria dhe Trani 10
Provinca e Brindizit Provincia di Brindisi Provinca Brindisi 20
Provinca e Foxhias Provincia di Foggia Provinca Foxha 61
Provinca e Leçes Provincia di Lecce Provinca Leçe 96
Provinca e Tarantos Provincia di Taranto Provinca Taranto 29

Demografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Me 3.877.395 banorë më 1 janar 2025, Pulja është një nga rajonet më të populluara të Italisë jugore. Popullsia është e përqendruar kryesisht në qytetet bregdetare dhe në qendrat më të mëdha urbane, sidomos në zonën metropolitane të Barit, por edhe në Taranto, Foxha, Leçe, Andria, Barletta dhe Brindisi.[1]

Struktura demografike e rajonit pasqyron dallimin ndërmjet qendrave të mëdha urbane e bregdetare dhe një rrjeti të gjerë komunash të vogla e të mesme të shpërndara në brendësi, sidomos në zonat e Garganos, Murgjes dhe Salentos.[1][2]

Ekonomia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ekonomia e Puljes mbështetet historikisht në bujqësi, tregti detare, industri dhe shërbime. Rajoni është veçanërisht i njohur për prodhimin e ullirit dhe të vajit të ullirit, për verërat e tij, për drithërat dhe për kulturat tipike të Mesdheut. Krahas kësaj, Pulja ka edhe qendra industriale me rëndësi kombëtare, sidomos në zonat e Barit dhe Tarantos.[2][3][9]

Turizmi ka marrë një peshë gjithnjë e më të madhe në ekonominë rajonale. Sipas raportit rajonal të paraqitur në BIT 2026, gjatë vitit 2025 Pulja regjistroi mbi 22 milionë presenca turistike dhe 6,7 milionë ardhje, me një rritje të fortë të kërkesës ndërkombëtare.[10]

Monumentet dhe kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pulja ka një trashëgimi kulturore dhe monumentale shumë të pasur. Midis siteve më të njohura spikasin Trullet e Alberobellos, Castel del Monte dhe Shenjtërorja e San Michele Arcangelos në Monte Sant'Angelo, të njohura nga UNESCO; në itineraret zyrtare turistike të rajonit përfshihen gjithashtu edhe Foresta Umbra dhe vende të tjera me vlerë të lartë historike e natyrore.[11][12]

Kultura puljeze lidhet ngushtë me qytetet historike, me arkitekturën romanike dhe baroke, me traditat detare, me kuzhinën rajonale dhe me peizazhin e ullishtave, vreshtave dhe qytezave të bardha të luginës së Itrias e të Salentos. Një pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor të rajonit përfaqësohet edhe nga pakicat historiko-gjuhësore të Greqisë Salentine, arbëreshe dhe franko-provansale, të njohura nga legjislacioni rajonal.[4][13][14]

Arsimi dhe kërkimi shkencor

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pulja është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë jugore. Institucionet më të rëndësishme të saj janë Università degli Studi di Bari Aldo Moro, me origjinë në vitet 1924–1925, Politecnico di Bari, i themeluar në vitin 1990, Università del Salento në Leçe dhe Università degli Studi di Foggia, e themeluar më 1999.[15][16][17][18]

Këto universitete e bëjnë rajonin një qendër të rëndësishme për arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe formimin profesional, me pole të forta sidomos në Bari, Leçe, Foggia, Brindisi dhe Taranto.[15][16][17][18]

Transporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pozita gjeografike e Puljes midis Adriatikut dhe Jonit i jep rajonit një rëndësi të madhe në komunikimet detare dhe tokësore të Italisë jugore. Rajoni ka një sistem të zhvilluar portesh dhe portesh turistike, për të cilat administrata rajonale ka miratuar një kuadër të posaçëm zhvillimi dhe organizimi.[19][20]

Transporti ajror shërbehet nga rrjeti i Aeroporteve të Puljes, që përfshin aeroportet e Barit, Brindisit, Foggias dhe Tarantos-Grottaglie.[21]

Sporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sporti ka një rol të rëndësishëm në identitetin publik dhe turistik të Puljes. Institucionet rajonale e paraqesin sportin si një faktor zhvillimi territorial dhe turistik, veçanërisht në lidhje me impiantet sportive, ngjarjet dhe aktivitetet në natyrë.[22]

Falë vijës së saj të gjatë bregdetare dhe peizazheve të brendshme, Pulja është veçanërisht e përshtatshme për sportet ujore, lundrimin, zhytjen, ecjen dhe sidomos cikloturizmin, të cilin portali zyrtar turistik i rajonit e promovon si një nga mënyrat kryesore për të zbuluar territorin.[23][4]

Shih edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 3 4 5 "Regione Puglia - Guida ai comuni e alle province" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 "Puglia". Treccani (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  3. 1 2 3 4 5 6 "Puglia". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  4. 1 2 3 4 "Viaggiare in Puglia". Portale Ufficiale del Turismo della Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  5. ↑ "Presidente - Regione Puglia". Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  6. ↑ "Proclamazione Antonio Decaro nuovo presidente della Regione Puglia". Press Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  7. ↑ "Le province della Puglia per numero di comuni" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
  8. ↑ "Provincia di Barletta-Andria-Trani (BT) - Puglia" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
  9. ↑ "Oleoturismo, una nuova opportunità per conoscere e degustare la Puglia". Press Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  10. ↑ "BIT 2026, Report del Turismo in Puglia nel 2025: oltre 22 milioni di presenze e 6,7 milioni di arrivi, domanda internazionale +25%". ARET Pugliapromozione (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  11. ↑ "Siti UNESCO". Ministero della Cultura - Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  12. ↑ "Alla scoperta dei siti UNESCO in Puglia". Portale Ufficiale del Turismo della Regione Puglia (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
  13. ↑ "Puglia e Albania insieme per la valorizzazione della minoranza Arbëreshë". Press Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  14. ↑ "Deliberazione della Giunta Regionale 6 giugno 2022, n. 824". BURP - Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  15. 1 2 "La storia e le origini". Università degli Studi di Bari Aldo Moro (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  16. 1 2 "Storia". Politecnico di Bari (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  17. 1 2 "Storia". Università del Salento (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  18. 1 2 "Storia". Università di Foggia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  19. ↑ "Approvato il Quadro di Assetto del Sistema dei Porti della Regione Puglia". Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  20. ↑ "Portualità turistica". Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  21. ↑ "Aeroporti di Puglia". Aeroporti di Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  22. ↑ "ASSET - Regione Puglia". ASSET Regione Puglia (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
  23. ↑ "Bike Touring in Puglia: legs and routes". Portale Ufficiale del Turismo della Regione Puglia (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Pulia&oldid=2941984"