Gjuha hutterite

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Hutterite

Hutterisch
Krahina Alberta, Saskatchewan, dhe Manitoba, Kanada; Washington, Montana, Minnesota, North dhe South Dakota.
Folësit
Përgjithshëm 40,000 (2007)[1]
Taksonomia
Filogjeneza Indo-Evropiane
 Gjermanike
  Perendimore Gjermanike
   Të larta gjermanike
    Të epërme gjermanike
     Bavareze
      Bavareze jugore
       Hutterite
Kodet e klasifikimit
ISO 639-3 geh
Glottolog hutt1235[2]

Gjuha Hutterite (Hutterisch) është një dialekt i Gjermanishtes së Epërme të varietetit bavarezgjuhës gjermane, që flitet nga komunitetet HutteriteKanada dhe Shtetet e Bashkuara. Hutterite quhet gjithashtu Tirolean, por ky është një anakronizëm.

Shpërndarja dhe literatura[redakto | redakto tekstin burimor]

Hutterite është folur në shtetet amerikane të Uashingtonit, Montanës, Dakotës së Veriut dhe të Jugut, Minesotës dhe Oregonit; dhe në provincat kanadeze të Albertas, Saskatchewan dhe Manitoba. Folësit e tij i përkasin grupeve Schmiedleit, Lehrerleit dhe Dariusleit Hutterite, por ka edhe disa folës midis gjeneratave më të vjetra të Prairieleit (pasardhësit e atyre Hutteritëve që nuk zgjodhën të vendoseshin në koloni). Fëmijët Hutterit që rriten në koloni mësojnë dhe flasin së pari gjuhën Hutterite para se të mësojnë gjuhën angleze, gjuhën standarde të zonave përreth.

Që nga viti 2003, rreth 34,000 folës në botë, 85% e tyre jetojnë në 333 komunitete në Kanada dhe 15% në 123 komunitete në SHBA. Të rriturit kanadezë zakonisht janë të shkolluar në gjuhën gjermane të hershme të re (të quajtur edhe "gjermanisht biblik", paraardhësi i standardeve gjermane që përdoret nga Martin Luteri) që ata përdorin si formë të shkruar për Shkrimet, ndërsa gjerman Standardi përdoret në SHBA për aktivitete fetare. Fëmijët mësojnë anglisht në shkollë; Hutterit kanadez kanë njohuri funksionale të gjuhës angleze. Hutterite është kryesisht një gjuhë e pashkruar, megjithëse në gusht të vitit 2006 autori i Hutterit, Linda Maendel, lëshoi ​​një artikull të fëmijëve me titull Lindas glücklicher Tag, në të cilën dialogu është shkruar në dialektin. Maendel po punon gjithashtu në një seri tregimesh biblike me përkthyesit e Biblës në Wycliff.

Historia dhe gjuhët e ngjashme[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjuha Hutterite është një gjuhë koiné e bazuar në dialektet bavareze të folura në Tirol, shtëpi e Jacob Hutter dhe Carinthia në mesin e shekullit të 18-të. Është vetëm 50% e kuptueshme për një folës të Pensilvanishtes gjermane,[3] pasi varianti i fundit bazohet në dialektet e folura rreth Palatinatit Zgjedhor.Gjuha Hutterite prandaj i takon grupit dialekt të Bavarishtes Jugore që flitet në pjesët jugore të Bavarisë dhe në Austri, përveç pjesës më perëndimore (Vorarlberg).

Ndonëse Hutteritët dikur kishin folur gjermanisht Tirol, ata nuk bëjnë më. Kalimi midis Hutterit nga gjermania tiroleze në gjermanishten e karinthit ndodhi gjatë viteve të përndjekjes së rëndë në Europë kur komunitetet Hutterite u shkatërruan dhe mbijetesa varet nga konvertimi i shumë refugjatëve të Landit Karinthian në anabaptizmin e Hutterit.

Gjuha ka adoptuar një numër të kufizuar të fjalëve të gjuhës ruse dhe gjithashtu shumë të gjuhës angleze, të cilat janë rezultat i migrimit të Hutterit në Europën Lindore dhe tani në Amerikën e Veriut. Fjalori thelbësor është pothuajse ekskluzivisht me origjinë gjermane.

Shiko më shumë[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Literatura[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Helga Lorenz-Andreasch: "Mir sein jå kolla Teitschverderber" - die Sprache der Schmiedeleut-Hutterer in Manitoba/Kanada, Wien 2004. (Përmban një përshkrim të shkurtër të Hutterisch)
  • Walter B. Hoover: “Di Hutrisha Shproch“, Një hyrje në gjuhën e Hutterit të Amerikës së Veriut me theks të posaçëm mbi gjuhën dhe historinë e njerëzve të prerjeve Hutterian në Langham, Saskatchewan, Kanada: Gramatikë dhe Lexicon, Saskatoon 1997 .
  • Herfried Scheer: Die deutsche Mundart der Hutterischen Brüder in Nordamerika, Wien 1987. (Një fjalor Hutterisch - standard anglisht gjermanisht - rreth 1.0000 fjalë në 321 faqe)

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Hutterite German at Ethnologue (18th ed., 2015)
  2. ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Hutterite German". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  3. ^ The Ethnologue, 16th ed