Montana

Montana
Shteti
Shteti i Montanës
Flamuri Stema
Nickname(s):  Big Sky Country, The Treasure State
Motto(s):  "Oro y Plata" (spanjisht) "Ari dhe Argjendi"
Anthem: "Montana"
Harta e Shteteve të Bashkuara me Montana të theksuar
Vendi	Shtetet e Bashkuara
Para shtetësisë	Territori i Montanës
U pranua në Bashkim	November 8, 1889 (41st)
Kryeqyteti	Helena
Qyteti më i madh	Billings
Metroja më e madhe dhe zonat urbane	Billings
Qeverisja
• Guvernatori	Greg Gianforte (R)
• Guvernatori toger	Kristen Juras (R)
Legjislatura	Legjislatura e Montanës
• Dhoma e sipërme	Senati i Montanës
• Dhoma e ulët	Dhoma e Përfaqësuesve
Gjyqësori	Gjykata e Lartë e Montanës
Senatorët amerikan	Jon Tester (D) Steve Daines (R)
Delegacioni i Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA	Matt Rosendale (R) (lista)
Sipërfaqja
• Total	147.040 sq mi (380.800 km2)
• Land	145.552 sq mi (145.552 square miles (376.980 km2) km2)
• Water	1.491 sq mi (3.862 km2)  1%
• Rank	4-të
Dimensions
• Length	255 mi (410 km)
• Width	630 mi (1.015 km)
Lartësia	3.400 ft (1.040 m)
Highest elevation (Granite Peak)	12.807 ft (3.903,5 m)
Lowest elevation (Lumi Kootenai në kufi me Idahon)	1.804 ft (557 m)
Popullsia  (2020)
• Total	1.085.407
• Rank	43th
• Dendësia	7,09/sq mi (2,73/km2)
• Rank	48-të
• Të ardhurat mesatare shtëpiake	$56.539
• Të ardhurat vendi	40th
Emërtimi i banorëve	Montanan
Gjuha
• Gjuha zyrtare	Anglisht
Zona kohore	UTC−07:00 (Mountain)
• Verë (DST)	UTC−06:00 (MDT)
Shkurtesa USPS	MT
Kodi ISO 3166	US-MT
Shkurtesa tradicionale	Mont.
Gjerësia gjeografike	44° 21′ N to 49° N
Gjatësia gjeografike	104° 2′ W to 116° 3′ W
Faqja zyrtare	www.mt.gov

Montana (shqiptimi: Montena) është një shtet federal në nërajonin malor perëndimor të Shteteve të Bashkuara Perëndimore. Kufizohet nga Idaho në perëndim; Dakota e Veriut dhe Dakota e Jugut në lindje; Wyoming në jug; dhe nga provincat kanadeze të Albertës, Kolumbisë Britanike dhe Saskatchewan në veri. Është shteti i katërt më i madh për nga sipërfaqja, shteti i tetë më pak i populluar dhe shteti i tretë më pak i dendur i populluar. Kryeqyteti i shtetit të saj është Helena. Gjysma perëndimore e Montanës përmban vargmale të shumta malore, ndërsa gjysma lindore karakterizohet nga terreni perëndimor preri dhe tokat e këqija, me vargmale më të vogla malore që gjenden në të gjithë shtetin. Në total, 77 vargje të emërtuara janë pjesë e Maleve Shkëmbore.

Montana nuk ka pseudonim zyrtar, por disa jozyrtare, më së shumti "Big Sky Country", "The Treasure State", "Land of the Shining Mountains" dhe "The Last Best Place". Ekonomia bazohet kryesisht në bujqësi, duke përfshirë blegtorinë dhe bujqësinë e drithërave. Burime të tjera të rëndësishme ekonomike përfshijnë naftën, gazin, qymyrin, minierat dhe lëndën drusore. Sektorët e kujdesit shëndetësor, shërbimeve dhe qeverisë janë gjithashtu të rëndësishëm për ekonominë e shtetit. Sektori me rritje më të shpejtë të Montanës është turizmi; gati 13 milionë turistë në vit vizitojnë Parkun Kombëtar Glacier, Parkun Kombëtar të Yellowstone, Beartooth Highway, Liqenin Flathead, Big Sky Resort dhe atraksione të tjera.

Etimologjia

Emri Montana vjen nga fjala spanjolle montaña, e cila nga ana tjetër vjen nga fjala latine montanea, që do të thotë "mal" ose më gjerësisht "vend malor". Montaña del Norte ishte emri i dhënë nga eksploruesit e hershëm spanjollë në të gjithë rajonin malor të perëndimit. Emri Montana u shtua më 1863 në një projekt-ligj nga Komiteti i Shtëpisë së Shteteve të Bashkuara për Territoret (i kryesuar në atë kohë nga James Ashley nga Ohio) për territorin që do të bëhej Territori i Idahos.

Emri u ndryshua nga përfaqësuesit Henry Wilson (Massachusetts) dhe Benjamin F. Harding (Oregon), të cilët u ankuan se Montana "nuk kishte kuptim". Kur Ashley paraqiti një projekt-ligj për krijimin e një qeverie të përkohshme më 1864 për një territor të ri që do të gërmohej nga Idaho, ai përsëri zgjodhi Territorin e Montanës. Këtë herë, Rep. Samuel Cox, gjithashtu nga Ohio, e kundërshtoi emrin. Cox u ankua se emri ishte një emërtim i gabuar duke qenë se shumica e territorit nuk ishte malor dhe një emër amerikan vendase do të ishte më i përshtatshëm se ai spanjoll. U sugjeruan emra të tjerë si Shoshone, por Komiteti i Territoreve vendosi që ata të kishin lirinë për të zgjedhur emrin, kështu që emri origjinal i Montanës u miratua.

Gjeografia

Montana është një nga tetë shtetet malore, e vendosur në veri të rajonit të njohur si Shtetet e Bashkuara Perëndimore. Kufizohet me Dakotën e Veriut dhe Dakotën e Jugut në lindje. Wyoming në jug, Idaho në perëndim dhe jugperëndim, dhe provincat kanadeze të Albertës, Kolumbisë Britanike dhe Saskatchewan në veri, duke e bërë atë shtetin e vetëm që kufizohet me tre provinca kanadeze.

Me një sipërfaqe prej 147,040 milje katrorë (380,800 km²), Montana është pak më e madhe se Japonia. Është shteti i katërt më i madh në Shtetet e Bashkuara pas Alaskës, Teksasit dhe Kalifornisë, dhe shteti më i madh pa dalje në det.

Demografia

Montana, me 944.632 (2006) banorët e një prej shteteve më pak i populluar në ShBA. Në Përveç kësaj, Montana është gjendja e ShBA me densitet të ulët tretë popullsisë në shtetet e Alaska dhe Wyoming. Ndërmjet viteve 1990 dhe 2000 popullsia është rritur nga një total prej 12.9%.

Zhvillimin e popullsisë 1880-2000 (në mijë), bazuar në regjistrimet përkatëse.

Qytetet më të mëdha

Bibliografia

• Robbins, Jim (17 gusht 2008). "In Montana, a Popular Expression Is Taken Off the Endangered List". New York Times (në anglisht). Marrë më 29 mars 2013.
• Malone, Michael P.; Roeder, Richard B.; Lang, William L. (1991). Montana: A History of Two Centuries (në anglisht). Seattle: University of Washington Press. ISBN 978-0-295-97120-9.
• Sanders, Wilbur Edgerton (1910). Montana, Organization, Name and Naming: The Word, its Significance, Derivation, and Historical Use (në anglisht). Vëll. 7. Helena, MT: Rocky Mountain Publishing. {{cite book}}: Parametri |work= është injoruar (Ndihmë!)

Ky artikull me tematikë në lidhje me gjeografinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës është një faqe cung. Ju mund të ndihmoni Wikipedia-n duke e përmirësuar atë.