Florida

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Florida
Shteti i Floridës
Nickname(s): 
The Sunshine State (Shteti Shkëlqimi i Diellit)[1][2][3]
Motot: 
Himni: "Florida" (himni i shtetit), “Old Folks at Home” (kënga e shtetit)
Harta e Shteteve të Bashkuara me Florida të theksuar
Harta e Shteteve të Bashkuara me Florida të theksuar
VendiShtetet e Bashkuara
Para shtetësisëTerritori i Floridës
U pranua në Bashkim3 mars 1845 (27-të)
KryeqytetiTallahassee[1]
Qyteti më i madhJacksonville[5]
Metroja më e madhe dhe zonat urbaneMiami
Qeveria
 • GuvernatoriRon DeSantis (R)
 • Lieutenant GovernorJeanette Nuñez (R)
LegjislaturaLegjislatura e Floridës
 • Upper houseSenati
 • Lower houseDhoma e Përfaqësuesve
JudiciaryGjykata e Lartë e Floridës
Senatorët amerikanMarco Rubio (R)
Rick Scott (R)
Delegacioni i Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA16 Republikanë
11 Demokratë
(lista)
Sipërfaqja
 • Gjithsej65.758[6] sq mi (170.312 km2)
 • Sipërfaqe tokësore53.625 sq mi (138.887 km2)
 • Sipërfaqe ujore12.133 sq mi (31.424 km2)  18.5%
Area rank22nd
Dimensions
 • Gjatësia447 mi (721 km)
 • Gjerësia361 mi (582 km)
Lartësia mbidetare
100 ft (30 m)
Highest elevation345 ft (105 m)
Lowest elevation
(Oqeani Atlantik[7])
0 ft (0 m)
Popullsia
 (2020)
 • Gjithsej21.538.187[8]
 • Rank3-të
 • Dendësia rank8-të
 • Të ardhurat mesatare shtëpiake
$57,700[9]
 • Income rank
34-të
Emri i banorëveFloridian, Floridan
Gjuha
 • Gjuha zyrtareAnglisht[10]
 • Gjuhët e foluraKryesisht anglishtja dhe spanjishtja[11]
Zona kohores
Gadishulli dhe rajoni "Big Bend"UTC−05:00 (Lindore)
 • Verës (DST)UTC−04:00 (EDT)
Panhandle në perëndim të Lumit ApalachicolaUTC−06:00 (Qendrore)
 • Verës (DST)UTC−05:00 (CDT)
Shkurtesa USPS
FL
Kodi ISO 3166US-FL
Shkurtesa tradicionaleFla.
Latitude24° 27' N to 31° 00' N
Longitude80° 02' W to 87° 38' W
Faqja zyrtaremyflorida.com

Florida është një shtet federal e cila ndodhet në rajonin JuglindorSHBA-ve. Florida kufizohet në perëndim me Gjirin e Meksikës, në veriperëndim me Alabama, në veri me Xhorxhinë, në lindje me Bahamet dhe Oqeanin Atlantik, dhe në jug me Ngushticën e Floridës dhe Kubën; është i vetmi shtet që kufizohet me Gjirin e Meksikës dhe me Oqeanin Atlantik. Me një sipërfaqe prej 65,758 milje katrorë (170,310 km2), Florida renditet e 22-ta për nga sipërfaqja midis 50 shteteve, dhe me një popullsi prej mbi 21 milionë banorësh, është e treta më e populluar. Kryeqyteti i shtetit është [Tallahassee]] dhe qyteti më i populluar është Jacksonville. Zona metropolitane e Miamit, me një popullsi prej gati 6.2 milionë banorësh, është zona urbane më e populluar në Florida dhe e shtata më e populluar në Shtetet e Bashkuara; qytete të tjera urbane me mbi një milion njerëz janë Tampa Bay, Orlando, dhe Jacksonville.

Grupe të ndryshme vendase amerikane kanë banuar në Florida për të paktën 14,000 vjet. Në vitin 1513, eksploruesi spanjoll Juan Ponce de León u bë evropiani i parë i njohur që arriti në tokë, duke e quajtur rajonin La Florida [la floˈɾiða] për gjelbërimin e saj të harlisur dhe sezonin e Pashkëve (Pascua Florida në spanjisht). Florida më pas u bë zona e parë në SHBA-në kontinentale që u vendos përgjithmonë nga evropianët, me koloninë spanjolle të Shën Agustinit, e themeluar në 1565, si qyteti më i vjetër i banuar vazhdimisht. Florida u kundërshtua vazhdimisht nga Spanja dhe Britania e Madhe, përpara se t'i jepej SHBA-së më 1819; u pranua si shteti i 27-të më 3 mars 1845. Florida ishte vendndodhja kryesore e Luftërave Seminole (1816–1858), më e gjata dhe më e gjera e luftërave indiane në historinë e SHBA-së. Shteti u shkëput nga Bashkimi më 10 janar, 1861, duke u bërë një nga shtatë shtetet origjinale të Konfederatës. Pas Luftës Civile, Florida u rivendos në Bashkim më 25 qershor 1868.

Që nga mesi i shekullit të 20-të, Florida ka përjetuar rritje të shpejtë demografike dhe ekonomike. Ekonomia e saj, me një produkt shtetëror bruto (GSP) prej 1.0 trilion dollarë, është e katërta më e madhe e çdo shteti të SHBA-së dhe e 16-ta më e madhe në botë; Sektorët kryesorë janë turizmi, hoteleria, bujqësia, pasuritë e paluajtshme dhe transporti. Florida është e njohur botërisht për vendpushimet e saj në plazh, parqet argëtuese, klimën e ngrohtë dhe me diell dhe rekreacionin detar; Atraksione të tilla si Walt Disney World, Qendra Hapësinore Kennedy dhe Miami Beach tërheqin dhjetëra miliona vizitorë çdo vit. Florida është një destinacion popullor për pensionistët, pushuesit sezonalë dhe migrantët vendas dhe ndërkombëtarë; ai pret nëntë nga dhjetë komunitetet me rritjen më të shpejtë në SHBA. Afërsia e shtetit me oqeanin ka formësuar kulturën, identitetin dhe jetën e tij të përditshme; historia e saj koloniale dhe valët e njëpasnjëshme të migrimit reflektohen në ndikimet afrikane, evropiane, indigjene, latine dhe aziatike. Florida ka tërhequr ose frymëzuar shkrimtarë si Marjorie Kinnan Rawlings, Ernest Hemingway dhe Tennessee Williams dhe vazhdon të tërheqë të famshëm dhe atletë, veçanërisht në golf, tenis, gara automobilistike dhe sporte ujore. Florida gjithashtu shquhet shumë për të qenë një shtet në fushëbetejë në zgjedhjet presidenciale amerikane, veçanërisht ato të viteve 2000, 2016 dhe 2020.

Rreth dy të tretat e Floridës zë një gadishull midis Gjirit të Meksikës dhe Oqeanit Atlantik. Ajo ka vijën bregdetare më të gjatë në Shtetet e Bashkuara fqinje, që përfshin afërsisht 1,350 milje (2,170 km), pa përfshirë ishujt e saj të shumtë pengues. Florida ka 4,510 ishuj që janë dhjetë acres (4 ha) ose më shumë në sipërfaqe, numri i dytë më i madh pas Alaskës. Pjesa më e madhe e shtetit është në ose afër nivelit të detit dhe karakterizohet nga toka sedimentare. Florida është shteti më i sheshtë në vend, me pikën më të ulët të lartë të çdo shteti të SHBA-së, në vetëm 345 ft (105 metra). Liqeni Okeechobee është liqeni i tij më i madh i ujërave të ëmbla dhe i dyti më i madh i vendosur tërësisht brenda 48 shteteve të afërta. Disa plazhe në Florida kanë ujëra bregdetare ngjyrë bruz dhe smeraldi.

Klima e Floridës ndryshon nga subtropikale në veri në tropikale në jug. Është i vetmi shtet përveç Hawaii që ka një klimë tropikale dhe është i vetmi shtet kontinental me klimë tropikale (në majën e poshtme të gadishullit) dhe shkëmb koralor. Rrjedhimisht, Florida ka disa ekosisteme unike, veçanërisht Parkun Kombëtar Everglades, shkretëtirën më të madhe tropikale në SHBA dhe ndër më të mëdhenjtë në Amerikë. Kafshët e egra unike përfshijnë aligatorin amerikan, krokodilin amerikan, flamingon amerikane, Roseate spoonbill, panterën e Floridës, delfinin hundëshishe dhe lamantinën. Florida Reef është i vetmi shkëmb pengues koralor i gjallë në Shtetet e Bashkuara kontinentale dhe sistemi i tretë më i madh i shkëmbinjve nënujorë koralorë në botë (pas Great Barrier Reef dhe Belize Barrier Reef).

Gjeografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pjesa më e madhe e shtetit të Floridës është vendosur në një gadishull midis Gjirit të Meksikës, Oqeanit Atlantik dhe Ngushticës së Floridës. Ajo zgjerohet në veriperëndim në formë doreze përgjatë veriut të Gjirit të Meksikës duke zënë dy zona kohore. Florida kufizohet në veri nga shtetet e Xhorxhias dhe Alabamës, dhe në perëndim, në fund dorezës, nga Alabama. Ajo është afër disa vende të Karaibeve, veçanërisht Bahameve dhe Kubës.

Pika më e lartë në Florida është Britton Hill 105m mbi nivelin e detit.

Demografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ekonomia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kultura[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Historia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ a b "Florida | Map, Population, History, & Facts". Encyclopedia Britannica (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 5 korrik 2020. Marrë më 30 qershor 2020.
  2. ^ "Florida | State Facts & History". www.infoplease.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 30 qershor 2020. Marrë më 30 qershor 2020.
  3. ^ "Florida". www.americaslibrary.gov (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 27 prill 2020. Marrë më 30 qershor 2020.
  4. ^ "State Motto". Florida Department of State (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 25 janar 2016. Marrë më 14 shtator 2018.
  5. ^ "Jacksonville, Fla.: Population, Weather, Demographics, Facts, History, Mayor, Landmarks". www.factmonster.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 30 qershor 2020. Marrë më 30 qershor 2020.
  6. ^ "United States Summary: 2010. Population and Housing Unit Counts. 2010 Census of Population and Housing" (PDF) (në anglisht). Zyra e Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara. shtator 2012. fq. 41. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 19 tetor 2012. Marrë më 9 prill 2019.
  7. ^ a b "Elevations and Distances in the United States" (në anglisht). Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara. 2001. Arkivuar nga origjinali më 15 tetor 2011. Marrë më 21 tetor 2011.
  8. ^ "Population and Housing Unit Estimates" (në anglisht). Zyra e Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara. 9 janar 2020. Arkivuar nga origjinali më 10 qershor 2020. Marrë më 9 janar 2020.
  9. ^ "US Census Bureau QuickFacts" (në anglisht). United States Census Bureau. Arkivuar nga origjinali më 9 maj 2022. Marrë më 30 prill 2022.
  10. ^ "Article 2, Section 9, Constitution of the State of Florida" (në anglisht). State of Florida. 1988. Arkivuar nga origjinali më 14 shtator 2018. Marrë më 14 shtator 2018.
  11. ^ "Florida" (në anglisht). Modern Language Association. Arkivuar nga origjinali më 25 dhjetor 2018. Marrë më 29 qershor 2014.