Mësonjëtorja e Korçës

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Mësonjëtorja e Korçës
(Muzeu i Shkollës së Parë Shqipe)
Mesonjetorja e Pare Shqipe1.jpg
Mësonjëtorja e Korçës
Lloji Arkitekturale
Vendndodhja Korçë, Shqipëri
Koordinatat 40°37′00″V 20°46′48″L / 40.616774°V 20.779873°L / 40.616774; 20.779873Koordinatat: 40°37′00″V 20°46′48″L / 40.616774°V 20.779873°L / 40.616774; 20.779873
Ndërtuar Shek. XIX
Organi drejtues DRKK Korçë
Emri zyrtar: Monument i trashëgimisë kulturore
Lloji Nën mbrojtje
Kriteret I
Përcaktuar 10.06.1973 [1]
Nr. i referencës KO081 (1886)
Tipologjia Godinë
Mësonjëtorja e Korçës is located in Shqipëria
Mësonjëtorja e Korçës
Mësonjëtorja e Korçës në hartë

Mësonjëtorja e Korçës është shkolla e parë shekullare e gjuhës shqipe në viset shqiptare në kohën e Perandorisë Osmane. U hap më 7 mars të vitit 1887Korçë në periudhën e fundme të perandorisë.[2] Tashmë ndërtesa e shkollës shërben si një muzeum[3] dhe ndodhet në veri të Bulevardit "Shën Gjergji".[4]

Hapja e shkollës erdhi si rezultat i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare që synonte të mundësoheshin të drejtat kombëtare përbrenda Perandorisë Osmane. Mësonjëtorja përbëri një qendër për edukimin kulturor dhe patriotik, rëndësia e saj është e një vlere të veçantë duke qenë se shkrimi i shqipes nuk u lejua pas ngjarjeve të Lidhjes së Prizrenit.[5]

Data e hapjes së saj festohet nga shqiptarët si "Dita e Mësuesit".[6]

Historia[redakto | përpunoni burim]

Më 1885, Naim Frashëri si burokrat në Ministrinë e Arsimit në Stamboll, me të vëllain, Sami Frashërin dhe shqiptarë të tjerë me ndikim të "Shoqërisë së të Shtypurit Shkronja Shqip" ia dolën të siguronin lejen sulltanore për çeljen e një shkolle private shqiptare për djem në Korçë.[7][8][9] Mbështetja financiare iu mundësua edhe nga mërgata e Rumanisë, anëtarët e Shoqërisë "Drita" të Bukureshtit, ndërsa shqiptarët e Stambollit vendosën që drejtor i shkollës të ishte Pandeli Sotiri.[10] Mjedisi ku shkolla u vendos ishte shtëpia e dhuruar nga Diamant Terpo.[11][12] Si "Shoqëria e të Shtypurit Shkronja Shqip" ashtu edhe Shoqëria "Drita" kishin rënë që më përpara për të mos antagonizuar parinë vendase të ndikuar nga kultura greke duke hapur shkolla shqipe. Patrikana e Stambollit refuzoi që të jipej gjuha shqipe në shkollat ekzistente greke të komunitetit ortodoks të Korçës.[7] Sotiri u dërgua në Korçë dhe e çeli shkollën më 7 mars 1887.[2][7] Tekstet e shkollës i mundësonin vëllezërit Naim e Sami Frashëri dhe shumë shqiptarë të tjerë.[13] Përgjatë 1887 Sotirit iu desht të linte Korçën dhe administrimi i shkollës i kaloi Petro Nini Luarasit dhe Thanas Sinës.[14] Autoritetet osmane i dhanë leje vetëm të krishterëve shqiptarë që të ndiqnin mësimdhënien në këtë shkollë, por shqiptarët nuk iu bindën lejes dhe lejuan fëmijët muslimanë që të mund ta ndiqnin.[13] Vitet e para në shkollë u regjistruan rreth 200 nxënës të besimit musliman dhe të krishterë.[13][14] Më 1888, shkolla kishte 100 nxënës të krishterë dhe 60 muslimanë.[13]

Pandeli Sotiri e filloi mësimin fillimisht me 35 nxënës. Hapja e kësaj shkolle për nga karakteri kishte tipare demokratike, pasi në të mësonin fëmijët e të gjitha shtresave, të varfër e të pasur. Kjo shkollë kishte një klasë përgatitore si dhe katër klasa të rregullta. Lëndët mësimore ishin shkrimi, këndimi, gramatika e gjuhës shqipe, historia, gjeografia, aritmetika, dituria natyrore dhe edukimi fizik.

Mësonjëtorja e Parë Shqipe
Mësonjëtorja përbrenda

Edhe pse në kushte të vështira, kur mësimi i gjuhës shqipe për shkak të kushteve të ndodhura nën sundimin osman ishte reptësisht i ndaluar, mësonjëtorja e Korçës qëndroi e hapur për 15 vjet - u mbyll në vitin 1902, për t`u riçelë në vitin 1908. U mbyll përsëri në vitin 1912 dhe u çel pas pesë vjetësh, më 1917. Përkrahës të saj ishin figura të njohura të Rilindjes shqiptare si: Naum Naçi, Thoma Avrami, Familja Qiriazi, etj.

Më 15 (23) tetor 1891 Gjerasim Qiriazi së bashku me të motrën Sevasti Qiriazi hapën këtu edhe Mësonjëtoren e vajzave baza e së cilës ishte gjithashtu gjuha shqipe dhe kultura kombëtare.

Kontributi i madh që këta atdhetarë dhe veprimtarë të shquar dhanë për kombin dëshmohet nga dëshira e zjarrtë që ata kishin për të përhapur dijen në popull. Me ato mundësi që kishin ata u bënë iniciatorët e krijimit të teksteve të para shkollore të dokumentuara. Ata i përkushtuan një rëndësi të madhe pajisjes me mjetet e duhura të mësimdhënies për të bërë më tej dhe shpërndarjen e tyre te nxënësit. Të edukuar dhe me frymën e lartë të patriotizmit këta nxënës do të bëheshin në të ardhmen dhe pasuesit e denjë të ideologjisë së mësuesve të tyre dhe luftëtarë të devotshëm për luftën për liri dhe pavarësi. [11]

Në shenjë nderimi, respekti dhe kujtimi për kontributin e Mësonjëtorës së Korçës dhe mësuesve të saj, 7 marsi është caktuar si ditë e mësuesit dhe shkollës shqipe. Ndërtesa ku u hap kjo shkollë sot është muzeum kombëtar i arsimit.[15]

Rëndësia[redakto | përpunoni burim]

Megjithëqë institucione dhe qendra arsimore ku mësohej gjuha shqipe padyshim se kishte edhe përpara vitit 1887, mungonte tradita e një shkolle kombëtare shqiptare në kuptimin më të gjërë të kësaj fjale. Mësimi i organizuar në Mësonjëtorën e Korçës kishte për bazë shkencën kurse synimi i saj ishte dija (dituria). Ajo ishte shkollë shqiptare (sepse gjuhë mësimi ishte gjuha shqipe), shkollë popullore (sepse ishte dëshira e popullit për ta hapur dhe për ta mbajtur), në esencë demokratike (sepse ishte e hapur për të gjithë dhe pa pagesë), shkollë e përgjithshme laike (sepse aty vijonin mësimin fëmijët shqiptarë të të gjitha besimeve), shkollë e pavarur (sepse nuk financohej nga jashtë por mbahej nga populli), etj.

Hapja e shkollës ishte një ngjarje dhe një fitore e madhe për gjithë lëvizjen kombëtare. Mësonjëtorja e Korçës ishte qendër e rëndësishme për formimin kulturor dhe ngritjen e ndërgjegjes dhe moralit në popull. Ajo nxiti edukimin patriotik të brezit të ri e të masave të gjera. Shkolla tërhoqi interesin dhe admirimin e shumë shqiptarëve, nën shembullin e saj u frymëzuan më vonë edhe banorë të viseve dhe trevave të tjera shqiptare.

Veç të tjerash kjo ngjarje ishte një fitore e madhe për popullin shqiptar, pasi deri atëherë dhënia e mësimeve për shkak të pushtimit osman bëhej privatisht brenda shtëpive në mënyrë të fshehtë. Kështu, që nga ajo ditë, 7 marsi festohet në Shqipëri si dita e mësuesit për të përkujtuar atë ngjarje të rëndësishme kulturore dhe historike.

Muze Kombëtar i Arsimit[redakto | përpunoni burim]

2rightarrow (Nuvola colors).svg Shiko gjithashtu artikullin Muzeu Kombëtar i Arsimit

Mësonjëtorja e Korçës apo "Shkolla e Parë Shqipe" është kthyer në muze i cili tani njihet edhe me emrin Muzeu Kombëtar i Arsimit. Në këtë muze pasqyrohet historia e shkrimit dhe e librit shqip, abetareve të gjuhës shqipe si dhe alfabeteve të përdorura në kohë të ndryshme, deri në alfabetin që kemi sot, vendosur në Kongresin e Manastirit, më 1908. Ndërtesa e muzeut ka tetë mjedise ekspozimi. [16] [17] [18]

Monument kulture[redakto | përpunoni burim]

Ndërtesa e Mësonjëtores së Parë Shqipe në Korçë është edhe monument i rëndësishëm i trashëgimisë kulturore. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më datën 10.06.1973, me numër vendimi 1886 dhe me numër reference KO081.[1] Godina është dy katëshe. Kati i parë përbëhet nga korridori dhe dy oda të mëdha. Kati i dytë ka katër dhoma. Dritaret janë rreth 80 cm të gjëra dhe të larta. Çatia është prej druri, e mbuluar me tjegulla vendi. Fasadën ballore e zbukuron qoshku në katin e dytë. Lartesia e objektit eshte rreth 7 m.[19]

Mësonjëtorja e Korçës në art[redakto | përpunoni burim]

Në vitin 1979 Kinostudio Shqipëria e Re ka realizuar edhe filmin me titull Mësonjëtorja, i cili, në fakt, i dedikohet Shkollës shqipe të vashave, hapur më 23 tetor 1891, pra 4 vjet pas Mësonjëtores për djem. Ky film është mishërim i personazheve të shquara të arsimit shqiptar, Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi si dhe të vëllait të tyre Gjerasim Qiriazi.

Shih edhe[redakto | përpunoni burim]

Lidhje të jashtme[redakto | përpunoni burim]

 Commons: Mësonjëtorja, Korçë – Album me fotografi dhe/apo video dhe materiale multimediale

Galeria[redakto | përpunoni burim]

Referencat[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ a b LISTA E MONUMENTEVE: RRETHI I KORÇËS (PDF). Instituti i Monumenteve të Kulturës - Ministria e Kulturës. Marrë më 26 janar 2016. 
  2. ^ a b Sultana, Ronald G. (2002). Teacher Education in the Euro-Mediterranean Region. P. Lang. f. 26–27.  9780820462165.  "Due to the support of the people, the Mësonjëtorja e parë shqipe managed to survive for fifteen years, till it was severely attacked by the Greek Orthodox church and the Ottoman government and was finally closed down in 1902.
  3. ^ Palairet, Michael (2016). Macedonia: A Voyage through History (Vol. 2, From the Fifteenth Century to the Present). Cambridge: Cambridge Scholars Publishing. f. 115.  9781443888493. Despite this, in 1884 the Albanian Committee set up a boys school. Greek sources represent Albanian efforts to compete in establishing schools as failing because of weaker demand for education and smaller funding, but once more, Greek interference undermined the school: it "struggled in the face of Greek anathemas". It is, however, the first Albanian school to be founded, and the building in Korçë (or a facsimile thereof) is preserved as a museum. It survived till 1902, under teachers Naum and Leonidas Natcha, but they were incarcerated as traitors (to the Ottoman state) at the behest of the Greek clergy, and their school was wrecked and vandalized. An American inspired Protestant school was founded, also at Korçë in 1889, but it struggled in the face of similar pressures. 
  4. ^ 100-vjetori i mësonjëtores së parë shqipe në Korçe: 1887 - 7 mars - 1987, Shtëpia botuese "8 Nëntori", Tiranë, 1987
  5. ^ Vlora, Ekrem (1963). "Një vështrim mbi kulturën e popullit Shqiptar". Shêjzat = [Le Pleiadi]: Vjeti VII, Nr. 05 - 06 - 07 - 08.: 215. 
  6. ^ Jacques, Edwin (1994). The Albanians: an ethnic history from prehistoric times to the present. McFarland & Company. f. 291-292.  0-89950-932-0. Marrë më 2010-06-18.  (Anglisht)
  7. ^ a b c Skendi 1967, p. 134.
  8. ^ Gawrych 2006, p. 88.
  9. ^ Özdalga, Elisabeth (2005). Late Ottoman Society: The Intellectual Legacy. Routledge. f. 264–265.  9780415341646. 
  10. ^ Clayer, Natalie (2007). Aux origines du nationalisme albanais: la naissance d'une nation majoritairement musulmane en Europe (në French). KARTHALA Editions. f. 301–10.  2-84586-816-2. 
  11. ^ a b Fjalor enciklopedik shqiptar, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2008/09, fq. 1700 - 1701.
  12. ^ Shefik Osmani:Fjalor i pedagogjisë, Shtëpia Botuese "8 Nëntori", Tiranë, 1983, fq. 429 -430
  13. ^ a b c d Gawrych 2006, p. 88.
  14. ^ a b Skendi 1967, pp. 134-135.
  15. ^ Mësonjëtorja e Korçës është kthyer në muze kombëtar të arsimit.
  16. ^ Muzeu Kombëtar i Arsimit, http://korca.al, 20.09.2017.
  17. ^ Mësonjetorja e Parë Shqipe, fluks vizitorësh nga të gjitha qytetet, 20.09.2017.
  18. ^ Muzeu Kombëtar i Arsimit, http://bashkiakorce.gov.al
  19. ^ "Map - IMK WebGIS". imk.gov.al. IMK. Marrë më 13 tetor 2016.