Këlcyra

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Kelcyra
Kelcyra
Kelcyra (Shqipëria)
Kelcyra
Kelcyra (Shqipëria)

Koordinatat:40°18′47″ Veri 20°11′21″ Lindje 40.313056° Veri 20.189167° Lindje

Të dhënat baze
Shteti Shqipëria
Qarku Qarku i Gjirokastrës
Rrethi Rrethi i Përmetit
Targat e automjeteve PR
Popullsia 3,434 banorë
Kodi postar 6402 [1]
Prefiksi telefonik +355 (0) 875
Aeroporti Nënë Tereza km nga Kelcyra
Faqja zyrtare
Politika
Kryetari Klement Ndoni
Partia udhëheqëse Partia Socialiste
Zona kohore
Zakonisht ZKEQ (UTC+1)
Në verë OVEQ (UTC+2)


Këlcyra është qytet në Shqipërinë jugore dhe pjesë e rrethit Përmet. Ajo shtrihet mes maleve Trebeshinë dhe Nemerckë dhe laget nga lumi Vjosë dhe Dëshnicë.


Udha për në Këlcyrë, pasi shkëputet nga rruga Tepelenë-Gjirokastër, lë në të djathtë rrënojat e qytetit të lashtë të Antigonesë, hyn në grykën madhështore e të mirënjohur të Këlcyrës – në kohët e moçme Fauces Antigonenses, prej ku Filipi V i Maqedonisë u preu rrugen romakëve të Flaminit për në Greqi – çan mes honesh të thepisura dhe mbërrin në pikën më të lartë të pllajës që shtrihet mes Malit të Trebeshinës e Nemërçkës në qytetin e Këlcyrës, i vendosur në të djathtë të Vjosës, aty ku lumi i Dëshnicës së bashku me degët e veta nis bashkërrjedhjen me Vjosën.

Origjina e emrit[redakto | redakto tekstin burimor]

Në një kronikë mesjetare të vitit 1272 Këlcyra përmendet me emrin latin Clausura, fjalë që i ka rrenjet në greqishten e lashtë, me të njëjtën prejardhje etimologjike me fjalën e anglishtes së sotme close, përkthehet në shqip "vend i mbyllur", pra Grykë.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ura e Kelcyres rreth vitit 1900
  • Këlcyra në lashtësi duhet të ketë pas funksionin e një mansio, stacion ku ushtarët romak kalonin natën me një garnizon që mbronte kalimin prej Adriatikut drejt Maqedonisë, mbetëzat e të cilave u shkelën nga rrugët e mëvonëshme osmane.


  • Gjurmët e Këlcyrës humbasin në tymtajën e shekujve dhe qyteti del përsëri në dritë si pronë e Muzakajve, Andrea Muzakës – zot i Beratit dhe Marshall i Arbërisë (1280-1319).


  • Me vdekjen e Andreas I, trashëgimia i kaloi djalit të tij, Teodorit I, që la dy djem, më i vogli i të cilëve, Mentuli ose Mentori mbante titullin e Kontit të Klisanisë.


  • Në shek. XIV qyteti thiret Chisania (Kisania) ose me emrin greko-romak Clazura (Klazura), Klelsoupa, Clisania (Klisania), Klisura.


  • Në vitin 1331-1332 kronisti bizantin Jan Kontakuzeni njofton se fshatarët e jugut, midis të cilave edhe at ate zonës së Përmetit, u hodhën në kryengritje të fuqishme kundër mujshisë së guvernatorit Niqifor Hanza dhe pushtuan kështjellën e Klisanisë, që e shkatërruan. Kryengritja u shtyp nga perandori bizantin Androniku III Paleologu edhe me ndihmën e mercenarëve me prejardhje nga zonat e Turqisë së sotme.

Sundimi i Klisurave[redakto | redakto tekstin burimor]

Sarajet rënoja të Familjes Këlcyra
Hena Kelcyra dhe Shega Rusi

Nga fundi i shek. XIV (1394-96) Muzakajt u shquan në luftërat kundër osmanëve që po shkatërronin vendin. Mirëpo ata nuk i rezistuan dot valës të dyndjes së tyre, prandaj një pjesë shkoi në Napoli, midis syresh edhe Gjon Muzaka, që shkroi më 1510 ‘‘Histori e gjenealogjisë së shtëpisë së Muzakajve’’, kurse një pjesë u pajtua me njohjen e suzerenitetit të Sulltanit. Themeluesi i fisit të Klisurave mëtohet se ishte Teodori, trashëgimtari i të cilit, Jakobi, u kthye në fenë myslimane me emrin Jakup dhe nisi të bëjë karrierë në rradhët e Perandorisë osmane.

Jakupi në vitet 30 të shek. XV u vra në luftën kundër hungarezëve. Pasardhësit e tij qenë: Murati, Islami, Mahmudi, Veliu, Rizai, Islami, Murati, gjyshi i Ali Pashë Tepelenës e Muhameti, stërgjyshi i Ali Këlcyrës (shih pemën gjenealogjikëe).

Ali Pashë Tepelena kur Porta e Lartë i kishte duart e zëna me luftën kundër Austrisë e Rusisë (1789-1791), duke përfituar nga posti i Dervenxhi Bashisë e me preteksin e vendosjes së rendit, zaptoi edhe Klisuren. Mirëpo Klisurat nuk iu nënështruan dhe i nxorën telashe gjersa Ali Pasha u shtrëngua ta internojë familjen e tyre në Artë, ndonëse kryezonja e kështjellës, Hejbetulla hanëmi, ishte mbesa që ai donte më shumë. Paskëtaj kështjella për dhjetë vjet u bë ndeja e garnizonit ushtarak të Ali Pashës.

Kur më 1822 Pashai i Janinës u vra dhe mori fund sundimi i tij, të internuarit u kthyen përsëri në Klisurë por kështjella, selia shekullore e familjes, pothuajse ishte shkatërruar. Kësisoj Islam beu, djali i parë i Muhamet beut, me të vëllezrit dhe nëna e tyre Hejbetulla hanëmi, vendosën të ndërtojnë në pllajën e Katundishtës një kështjellë të re. Fshatarët që ndërkohë kishin zënë tokat e beut të internuar, iu kundërvunë haptas riselitjes së autoritetit të tij. Mirëpo pas një përleshjeje të përgjakshme fshatarët u nënështruan dhe Klisurat vendosën sërishmi sundimin despotik të familjes. Paskëtaj jeta e fshatarëve u ndërthur deri dhe ne çastet më intime me pushtetin e beut: kushdo që do të martohej mes Klisurës dhe Përmetit, Zagorisë (Rrëzëmalit), Qafës së Kiçokut dhe Kokojkës, pra në zonën ku shtrihej qeverisja e familjes Klisura, dhëndri duhet t’i sillte të parit të bejlerëve një dele, ndërsa ky i dhuronte një kallpak të bardhë me një setër të shkurtër të qëndisur me fije ari (që kishte kuptimin e peshës dhe të vlerës së pushtetit të beut).

Këlcyrat ishin lidhur përmes krushqive me familjet më të shquara të vendit: Asllan-Pashallite, Vlorat, Konicat, Frashorët, Luarasët, Vrionët etj. Pinjollja e fundit e familjes Këlcyra është vajza e Ali Këlcyrës, Hëna Këlcyra (Hanna Klisura), e lindur në vitin 1935 në Paris, ajo jeton në Vjenë.


Lufta II. Boterore[redakto | redakto tekstin burimor]

Eshtë fakt i njohur botërisht se Këlcyra, si qendër e luginës së Vjosës dhe prej nyjës së saj rrugore, ishte pika nevralgjike e frontit te luftes Italo-Greke. Marrja nën kontroll e grykes prej grekëve shënoi humbjen përfundimtare të italianëve në Luftën e Dytë Botërore. Me këto fjalë përshkruhet në Il ponte di Klisura të Rinaldo Panetta-s rëndësia strategjike e grykës: Il nome di Klisura, lungo la valle della Vojussa, ci attira con una specie di sortilegio, perche' in quella zona si sta combattendo duramente. E' quello il centro del fronte.


Klima[redakto | redakto tekstin burimor]

Lugina e vjosës në grykën e Këlcyrës

Zona e Përmetit eshte një nga më të përshtatshmet e kultivimit të hardhisë ne Shqipëri. Punishtja më e madhe e verës në këtë rreth, ajo e Këlcyrës, njeh një prodhimtari të madhe dhe cilësore të verës e rakisë, por sigurisht jo të përmasave të dikurshme.

Sipas specialistëve të vreshtarisë, në rrethin e Përmetit mund të kultivohen gati të gjitha varietetet e rrushit si Muskati, Riesling, Merlot e deri te kultivime të tjerë si Afuzali, Sulltanina (rrush pa farë shumë i preferuar nga konsumatorët) etj. Por, pa dyshim, më i përshtatshëm për klimën e zones se Permetit është Merloti.

Peisazhi turistik lumor e sportiv i vjosës[redakto | redakto tekstin burimor]

Eshte vend pushimi në të cilin gjenden burime ujore malore të cilat derdhen në lumin Vjosë të rrethuara nga një masiv pemësh.

Është peizazh karakteristik ku ndërthuren natyrshëm bimësia barishtore, drurët pyjorë me bimësinë higro – hidrofile që gjendet përgjatë burimeve ujore në shtratin e lumit Vjose, habitat ku shprehen mirë të gjitha tipet e bimësisë.

Gjatësia e kësaj lugine është 13 km dhe gjerësia 1 – 1.5 km.

Në largësinë rreth 3 km nga qyteti Këlcyrës ndodhen Rrepet e Grykës, objekt që funksionon si pikë turistike. Peizazhi i drurëvë pyjorë i harmonizuar me burime të bollshme ujore ka vlera atraktive, estetike e ekoturistike.

Përgjatë luginës Gryka e Këlcyrës gjendet burimi ujor Ujët e Zi, që ruan kaltërsinë edhe kur përzihet me ujërat e lumit Vjosë. Ky peizazh ka vlera mjedisore të pazevendësueshme, tepër çlodhës dhe rekreativ për vizitorët. Frekuentohet nga vizitorë vendas dhe të huaj.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Këlcyra është dalluar gjithmonë per cilëisine e lartë e frutave dhe rrushit, si qendër për kultivimin e rakisë dhe verës. Një tjetër mundësi punësimi për banorët e Këlcyrës jane bizneset e vogla private dhe fabrika e tullave.

Deri në vitin '97 qyteti kishte një zhvillim të mirë shoqëroro-ekonomik, mirpo trazirat e këtij viti kanë lënë pasoja në këtë drejtim. Kështu pas këtyre trazirave ka filluar të vërehet një emigrim masiv i të rinjëve jashte shtetit.

Ekonomia e Këlcyrës bazohet kryesisht në një numër të madh lokalesh dhe dyqanesh ushqimorë dhe dyqane rrobash. Mbështetës i madh i ekonomise janë te ardhurat nga kurbeti.

Këlcyra njihet edhe për prodhimin bujqësor të fshatrave përreth dhe për pazarin e madh që organizojnë fshatarët ditën e djelë.

Merloti i famshëm i Këlcyrës[redakto | redakto tekstin burimor]

Vetitë e këtij varieteti si përmbajtja e lartë e alkoolit etilik, vjetërimi i shpejtë, përqindja e lartë e sheqerit dhe përmbajtja e lartë e lëndëve ngjyruese, e bëjnë verën e prodhuar të Merlotit nga më të degustuarat e më të preferuarat në të gjithë vendin dhe konkurruese dinjitoze me verërat e importit.

Për herë të parë në Shqipëri ky varietet rrushi ka hyrë në vitin 1959 dhe që prej atij viti ai ka gjetur një përhapje të gjerë në rrethin e Përmetit, i cili zë edhe vendin e parë në Shqipëri për kultivimin e Merlotit.

Por, nëse në vitin 1988 në rrethin e Përmetit mbillej 170 ha., vetëm 10 vjet më vonë, pra në vitin 1998, kultivimi i këtij varieteti ka zbritur në rreth 110 ha.

Sipas inspektorëve të bujqësisë pranë Prefekturës së Gjirokastrës, nëse do të arrihet futja e rrethit të Përmetit në projektet e IFAD2, atëherë vreshtaria në këtë rreth do të njohë një zhvillim të madh dhe do t'ia rikthejë kësaj zone dhe emrin e dikurshëm të pijeve cilësore.

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Popullsia e Këlcyrës është e përbërë kryesisht nga vendas dhe të ardhur nga fshatrat përreth. Bie ne sy migrimi i madh drejt qëndres së shqiperise dhe kryesisht drejt Tiranes. Tjetër emigrim është ai i djemve të rinj në Greqi kryesisht për arsye ekonomike. Shume te tjere kane emigruar ne SHBA te ndihmuar nga llotaria e pervitshme amerikane.

Në ditët e sotme vërehet një tendencë në rritje e fshatrave përreth për të banuar ne Kelcyre duke e parë ate si pikën ku mund të kenë edhe bujqësi por edhe të jetojnë në një qytet me histori dhe traditë.

Objekte fetare[redakto | redakto tekstin burimor]

Me rifitimin e lirisë së besimit , pas persekutimit shumëvjeçar (1945-1991), ne Kelcyre i pari objekt fetar i ndertuar qysh ne fillim te viteve '90 eshte Kisha Orthodhokse. Me vone, fale kntributeve modeste te besimtareve, u ndertuan edhe nje Teqe dhe Xhami.

Sporti[redakto | redakto tekstin burimor]

SF Ulerima
KF Trebeshina


Skuadra e futbollit KF Këlcyra është themeluar në vitin 1981 dhe aktualisht ndodhet në kategorinë e dytë të kampionatit shqiptar të futbollit, më përpara skuadra është njohur me emrin "Ulerima"

Karakteristike per skuadren KF Këlcyra është loja e fortë dhe e bukur por forca dallon pak me shume se bukuria me thene te drejten. Jo pak herë lojtarët e KF Këlcyrës janë dënuar si pasojë e sjelljeve të parregullta në fushën e lojës. Por tifozat i duan futbollistat e vetë ashtu sic janë. Tifozeria është e madhe ne numer dhe mbeshtetëse e madhe e kesaj skuadre me tradita te medha futbollistike.

Shprehja tifozet jane lojtari i dymbedhjete per nje skuader vlen ne rastin e KF Kelcyres te meret fjal-per-fjal sepse ne rastet kur ndonje nga futbollistat e KF Kelcyres detyrohet te lere fushen e lojes per shkaqe te ndryshme ose per shkaqe te ndryshme nuk gjendet fare ne fushen e lojes atehere eshte pothuaj gjithmone ndonje tifoz vullnetar qe pa hezituar asnje çast gjendet i gatshem ta zevendesoje lojtarin e munguar me ose pa arsye. Kusht eshte qe tifozi dashamires te kete te veshur nje bluze te ngjashme ne ngjyre me uniformen e ekipit e zemres, pra KF Kelcyres qe te jemi te qarte. Sigurisht qe natyra tolerante e kelcyroteve lejon ndonjehere edhe perjashtime ne kete pike.

KF Kelcyra nuk mund te thuhet se ka arritur suksese te jashtezakonshme si ne arenen kombetare ashtu dhe ate nderkombetare por pavaresisht ketij fakti te hidhur futbollistat e saj shohin gjithmone perpara. Rëndësi ka te rahin Permetin, gjithmone behet fjale futbollistikisht. Futbollistat dhe tifozeria e KF Kelcyres kritikojne ashper dhe rende politikat komerciale qe ndjekin ca ekipe te ndryshme futbolli si Real i Madridit, Chelsea etj. duke i cilesuar keto levizje si devijime prej misionit fillestar te çdo ekipi futbolli, pra prej sportit. Gjithashtu tifozat e KF Kelcyres dhe zera jozyrtare brenda Zyrave te klubit kelcyrjot shprehen shume skeptik rreth drejtimit qe po merre e ardhmja e sportit me te dashur ne bote ne bote.

Fanella dhe jo suksesi ekonomik eshte arsyeja dhe motivimi me i fort i cdo futbollisti kelcyrjot per te dhene me te miren e tij ne fushen e lojes per ekipin e zemres. Nje nga futbollistat kelcyrjot shton me shaka se fanella e ekipit te zemres eshte ne fakt i gjithe suksesi i tij ekonomik sepse vete ka ngel pa pune qekurse eshte kthyer nga emigrimi ne greqine fqinje.


  • Tirrjet:"Trebeshina Trebeshina ç'po dëgjohen ulërimat";
  • "Shiu shiu shiu si rrufe kush është Këlcyrjot të vijë këtu me ne, me dit, me net, ndeshjen po e presim, me lotët e tifozave për Këlcyrën vdesim"
  • Himni S.K Ulerimes "Rreze malit Trebeshine shtrihesh ti Kelcyra ime, ndonse veshur me te bardha ndose nuse sdo te shkosh por kush ishte ajo valle, ishte vdekja qe na rembeu. Kelcyra moj, Kelcyra moj ne me Permetin do te fitojme".

Fotogaleria[redakto | redakto tekstin burimor]

Personalitete[redakto | redakto tekstin burimor]

Bibliografia[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Frashëri, Tanush, Ali Këlcyra, aristokrati kuqezi, Çabej, Tiranë 2005
  • Panetta, Rinaldo Il ponte di Klisura. I carristi italiani in Albania (1940-1941)
 Commons: Këlcyra – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Kodet postare të Shqipërisë