Taxhikistani

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Жумхурии Тоҗикистон
Jumhurii Tojikiston
Flag of Tajikistan.svg Emblema - Taxhikistani
Taxhikistani Taxhikistani
Moto Kombëtare:
Vendndodhja - Taxhikistani

Taxhikistani është republikë në Azinë qendrore që zë një sipërfaqe prej 143 100 km2 në të cilën jetojnë diçka më shumë se 6,27 milion banorë e prej të cilëve 65% janë taxhikë, 23% uzbekë, të tjerët rusë dhe tatarë. Gjuhë zyrtare shtetërore e kësaj republikë është gjuha e taxhikëve (e quajtur edhe taxhikishtja).

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Në shekullin IX / X kjo hapësirë ishte nën sundimin persianë të Samanidëve. Pjesa veriore ishte me kanatin uzbek të quajtur Kanati Kokand. Më 1895 bie nën sundimin e Rusisë, ndërsa pjesa jugore e Taxhikistanit të sotëm gjatë kësaj kohe ishte pjesë e Emirit të Buharës (Emirati Buchara). Nga viti 1924 Republikë Autonome Socialiste Sovjetike në kuadër të Republikës Socialiste Sovjetike të Uzbekistanit. Nga 1929 deri më 1991 republikë në vete e emërtuar Republika Socialiste e Taxhikistanit. Më 9 tetor 1991 shpallet pavarësia e Taxhikistanit pas së cilës më 1992 shpërthen një lutë civile ndërmjet islamikëve dhe armatës e trupave të qeverisë (rreth 100 000 të vrarë). Edhe pas marrëveshjes për paqe të nënshkruar më 1997 situata e brendshme politike mbetej e lëkundshme. Më 1999 miratohen bazat e ri- formulimit të Kushtetutës para së gjithash e drejta e krijimit të partive në bazat fetare. Shkurti i vitit 2000 veçohet për mbajtjen e zgjedhjeve të para parlamentare pas luftës civile. Taxhikistani është anëtare e Bashkësisë së Shteteve të Pavarura dhe nga 1992 deri më 1994 si president i parlamentit e pastaj i shtetit ishte Emomali Rahmani (Rachmanow) i lindur më 1952.

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Gjeografia e Taxhikistanit.

Vendi është i lartë, rreth 50% e sipërfaqes ndodhet më lartë se 3 000 metra mbi nivelin e detit. Taka e Taxhikistanit është e pasur me xehen e arit dhe xehet tjera të cilat edhe shkrihen në Shkritoret që ka. Për prodhimin e energjisë elektrike përdorë Hidroelektranat. Po ashtu në këtë vend janë të zhvilluara kulturat e mëndafshit , industria e produkteve ushqimore, kultivimi i drithërave, blegtoria malore si dhe kultivimi i krimbit të mëndafshit.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Të tjera[redakto | redakto tekstin burimor]

   * Telekomunikacioni
   * Transporti
   * Ushtria
   * Pushime