Qiproja

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Qipro)
Jump to navigation Jump to search

Koordinatat: 35°V 33°L / 35°V 33°L / 35; 33

Republika e Qipros
Κυπριακή Δημοκρατία (Greqisht)
Kıbrıs Cumhuriyeti (Turqisht)
Flag of Cyprus.svg
Flamuri i Qipros Stema e Qipros
Vendndodhja e Qipros
Vendndodhja e Qipros   (e gjelbër e errët)

–  në Europë   ( e gjelbër & gri e errët)
–  në Bashkimin Europian   (e gjelbër)

Himni Kombëtar Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν" (qipriotët grekë) (Hymn Lirisë)
Kryeqyteti Nikosia (gjithashtu qyteti më i madh)
Gjuha zyrtare Greqisht
Turqisht
Anëtarësimi në OKB 20 shtator 1960
Forma e qeverisjes Republikë Presidenciale
President Nicos Anastasiades
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i 168-të
9.251 km²
0,9
Popullsia (2013)
– totale
– dendësia
Vëndi i 158-të
1.141.166 banorë
123,4 banorë/km²
PBB (2014)
 PBB për banor
23,263 miliard dollarë
26.109 dollarë
Monedha Euro (EUR)
Zona kohore
– zakonisht
– në verë

UTC+2
UTC+3
Prefiksi telefonik +357
Kodi i internetit .cy
Kodi ISO 3166-1 CY

Republika e Qipros (greqisht: Κυπριακή Δημοκρατία, Kypriakí Dimokratía; turqisht: Kıbrıs Cumhuriyeti) apo Qipro (greqisht: Κύπρος, Kýpros; turqisht: Kıbrıs) është shteti i ndodhur në ishullin me të njëjtin emër në Detin Mesdhe, 113 kilometra në jug të Turqisë dhe 120 kilometra në perëndim të bregdetit të Sirisë. 37 % i territorit të Republikës së Qipros është okupuar nga Turqia që nga 1974 (shiko Qiproja Veriore). Vendi ka dy gjuhë zyrtare: Greqishtja dhe Turqishtja.

Qiproja është vend ishullor në skajin verilindor të Detit Mesdhe, më afër Turqisë se Greqisë, i banuar shumë herët dhe i njohur për shfrytëzimin e bakrit, prej nga rrjedh edhe emri i tij. Më parë ka qenë i banuar kryesisht nga greko-qipriotët por më vonë edhe nga turko-qipriotët. Nga natyra vend tipik mesdhetar.

Në vitin 1974, pas një tentimi të juntës ushtarake greke për ta bashkuar me Greqinë, ushtria turke ndërhyri, pushtoi dhe e ndau ishullin në dy pjesë. Pjesa Greke (Limasol, Larnaka, Famagusta) me 5896 km² (63,7 %). Pjesa Turke (Girne, Gyzeljurt, Dipkarpaz) me 3355 km² (36,3 %).

Qipro është republikë që nga viti 1960 dhe më parë ka qenë koloni Angleze. Më datë 01.05.2004 pjesa Greke e Qipros u anëtarësua në BE, përkundër votimit grek kundër bashkimit të ishullit ndërsa Turqit votuan për bashkim.

Historia[redakto | përpunoni burim]

Politika[redakto | përpunoni burim]

Qiproja është Republikë Presidenciale, ku Presidenti i Qipros ka rol ekzekutiv. Presidenti i Qipros është Nicos Anastasiades.

Njësitë administrative[redakto | përpunoni burim]

Njësitë administrative në Qipro.
Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Njësitë administrative të Qipros.

Qipro ndahet në gjashtë njësi administrative

Gjeografia[redakto | përpunoni burim]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Gjeografia e Qipros.

Sipërfaqja e përgjithshme e Qipros së bashku me pjesën veriore është 9.250 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 35° 00' V, 33° 00' L dhe 9.240 km² të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 10 km² ujë.

Në vitin 1958 ne Qipro jetuan 639 mijë greko-qipriotë (85 %) dhe 88 mije turko-qipriotë (12 %).

Vija bregdetare e Qipros është 648 km e gjatë ndërsa të gjatësia për kufiri tokësorë me bazat britanike (Akrotiri dhe Dhekelia), nuk është e dhënë.

Klima e Qipros është Mesdhetare, me verë të nxehtë e të thatë dhe dimër të ftohtë.

Relievi i Qipros në pjesën qendrore është terren me rrafshnalta ndërsa në veri dhe jug terren malorë. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregdetit të detit Mesdhe dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1.951 metrave në vendin e quajtur "Mali Olimpik" (ang.: Mount Olympus) në veriperëndim të vendit.

Demografia[redakto | përpunoni burim]

Feja[redakto | përpunoni burim]

Komuniteti greko-qipriot është pothuajse tërësisht në kishën ortodokse greke të Qipros , e cila është autonome. Turko-qipriotët, megjithatë, i përkasin fesë Islame. Janë edhe pakicat e Armenëve, katolikëve, Maronitë, Latins doktrinë, Anglikanë dhe protestantëve.

Gjuha dhe etnike[redakto | përpunoni burim]

Gjuhët zyrtare janë greqisht dhe turqisht. Në ishullin e Qipros, greko-qipriotët përbejnë rreth 78% të popullsisë, turko-qipriotët 18%, ndërsa kombësitë e mbetur 5% ndryshme (armenëve, Maronite, angleze, etj.).

Arsim[redakto | përpunoni burim]

Arsimi fillor është gjashtë vjet, falas dhe e detyrueshme. Arsimit mesatare është gjithashtu i lirë dhe është e ndarë në dy cikle dhe tre-vjeçar. E parë (të shkollave të mesme) është i detyrueshëm. Shkolla e dytë (të larta ose të arsimit profesional) është opsional. Ka shumë institucione të arsimit të lartë (publike dhe private). Më parë, greko-qipriotët që dëshironin të studimit në institucionet e lartë u detyruan të mbështetet në universitetet e huaja, por kryesisht në Greqi. Që nga viti 1992, megjithatë, e krijuar në Universitetin e Qipros. Analfabetizmit, në territorin e lirë të Qipros është e kufizuar në 2,4 %, ndërsa në territoret e pushtuara nga Turqia, i mbyllur në 16,7 %.

Kultura[redakto | përpunoni burim]

Të tjera[redakto | përpunoni burim]

  • Telekomunikacioni
  • Transporti
  • Ushtria
  • Pushime

Lidhje të jashtme[redakto | përpunoni burim]

 Commons: Qiproja – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

Shih edhe[redakto | përpunoni burim]