Qiproja

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Qipro)
Shko te: navigacion, kërko
Republika e Qipros
Κυπριακή Δημοκρατία (Greqisht)
Kıbrıs Cumhuriyeti (Turqisht)
Flag of Cyprus.svg Coat of Arms of Cyprus.svg
Flamuri i Qipros Stema e Qipros
Vendndodhja e Qipros
Vendndodhja e Qipros   (e gjelbër e errët)

–  në Europë   (e gjelbër & gri e errët)
–  në Bashkimin Europian   (e gjelbër)

Himni Kombëtar Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν" (qipriotët grekë) (Hymn Lirisë)
Kryeqyteti Nikosia (gjithashtu qyteti më i madh)
Gjuha zyrtare Greqisht
Turqisht
Anëtarësimi në OKB 20 shtator 1960
Forma e qeverisjes Republikë Presidenciale
President Nicos Anastasiades
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i 168-të
9.251 km²
0,9
Popullsia (2013)
– totale
– dendësia
Vëndi i 158-të
1.141.166 banorë
123,4 banorë/km²
PBB (2014)
 PBB për banor
23,263 miliard dollarë
26.109 dollarë
Monedha Euro (EUR)
Zona kohore
– zakonisht
– në verë

UTC+2
UTC+3
Prefiksi telefonik +357
Kodi i internetit .cy
Kodi ISO 3166-1 CY

Republika e Qipros apo Qipro (greqisht: Κύπρος, Kýpros; turqisht: Kıbrıs) është shteti i ndodhur në ishullin me të njëjtin emër në Detin Mesdhe, 113 kilometra në jug të Turqisë dhe 120 kilometra në perëndim të bregdetit të Sirisë. 37% i territorit të Republikës së Qipros është okupuar nga Turqia që nga 1974 (shiko Qiproja Veriore). Vendi ka dy gjuhë zyrtare: greke dhe turke. Qiproja është vend ishullor në skajin verilindor të Detit Mesdh, më afër Turqisë se Greqisë, i banuar shumë herët dhe i njohur për shfrytëzimin e bakrit, prej nga rrjedh edhe emri i tij. Më parë ka qenë i banuar kryesisht nga grekët por më vonë edhe nga Turqit. Nga natyra vend tipik mesdhetar. Në vitin 1974, pas një tentimi të juntës ushtarake greke për ta lidhur me Greqinë ndërhyri Turqia me ushtri dhe pushtoi dhe e ndau ishullin në dy pjesë. Pjesa Greke (Limasol, Larnaka, Famagusta) me 5896km2 (63,7%). Pjesa Turke (Girne, Gyzeljurt, Dipkarpaz) me 3355km2 (36,3%). Qipro më parë ishte republike nga viti 1960 dhe ka qenë koloni Angleze. Më datë 01.05.2004 pjesa Greke u anëtarësua në BE, përkundër votimit grek kundër bashkimit të ishullit ndërsa Turqit votuan për bashkim.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Njësitë administrative[redakto | redakto tekstin burimor]

Njësitë administrative në Qipro
Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Njësitë administrative të Qipros.

Qipro ndahet në gjashtë njësi administrative


Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Gjeografia e Qipros.

Sipërfaqja e përgjithshme e Qipros së bashku me pjesën veriore është 9.250 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 35° 00 V, 33° 00 L dhe 9.240 km² të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 10 km² ujë.

Në vitin 1958 ne Qipro jetuan 639 mijë Grekë qipriot (85 %) dhe 88 mije turq qipriot (12 %).

Vija bregdetare e Qipros është 648 km e gjatë ndërsa të gjatësia për kufiri tokësorë me bazat britanike nuk është e dhënë.

Klima e Qipros është Mesdhetare, me verë të nxehtë e të thatë dhe dimër të ftohtë.

Relievi i Qipros në pjesën qendrore është terren me rrafshnalta ndërsa në veri dhe jug terren malorë. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregdetit të detit Mesdhe dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1.951 metrave në vendin e quajtur "Mali Olimpik" (ang.:Mount Olympus) në veriperëndim të vendit.Qytetet me te njohura jane NIKOZIA,LIMASOL,LARNAKA,FAMAGUSTA,GIRNE,GYZELJURT,DIPKARPAZ, e plote qytete te tjera te cilat klasifikohen si fshatra te Qipros

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Feja[redakto | redakto tekstin burimor]

Komuniteti grek është pothuajse tërësisht në kishën ortodokse greke e Qipros është autonome. Turqit, megjithatë, t'i përmbahen doktrinës suni Islamit. Ka edhe pakicat, Armenëve, katolikë, Maronites dhe Latins doktrinë, Anglicans dhe protestantëve.

Gjuha dhe etnike[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjuhët zyrtare janë greqisht, anglisht dhe turqisht. Gjatë gjithë ishullit, vlerësoi se grekët qipriotë është rreth 77 % të popullsisë, turqit 18 %, ndërsa kombësitë e mbetur 5 % ndryshme (armenëve, Maronites, angleze, etj.)

Arsim[redakto | redakto tekstin burimor]

Arsimi fillor është gjashtë vjet, falas dhe e detyrueshme. Arsimit mesatare është gjithashtu i lirë dhe është e ndarë në dy cikle dhe tre-vjeçar. E parë (të shkollave të mesme) është i detyrueshëm. Shkolla e dytë (të larta ose të arsimit profesional) është opsional. Ka shumë institucione të arsimit të lartë (publike dhe private). Më parë, grekët qipriotë që dëshironin të studimit në institucionet e lartë u detyruan të mbështetet në universitetet e huaja, por kryesisht në Greqi. Që nga viti 1992, megjithatë, e krijuar në Universitetin e Qipros. Analfabetizmit, në territorin e lirë të Qipros është e kufizuar në 2,4 %, ndërsa në territoret e pushtuara nga turqit, i mbyllur në 16,7 %.

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Të tjera[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Telekomunikacioni
  • Transporti
  • Ushtria
  • Pushime

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Qiproja – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]