Ky është një artikull i përkryer. Kliko këtu për më shumë informacione.

Tigri kundër luanit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Një luan Aziatik dhe dy tigra Bengalez[1]Parkun Kombëtar të Bengatas, Indi. India është i vetmi vend në botë që ka dhe tigrin dhe luanin në natyrën e saj. Historikisht, luani dhe tigri bashkëjetuan në një pjesë të madhe të Euroazisë,[2] nga India në lindje, përmes Iranit Verior dhe Irakut, deri në brigjet e Detit të Zi në perëndim.[3][4]

Historikisht, meritat krahasuese të tigrit (Panthera tigris) kundrejt luanit (Panthera leo)[3][4] kanë qenë temë popullore të diskutimit nga gjuetarët,[5][6] natyralistët, artistët[7] dhe poetët, dhe të vazhdojë të frymëzojë imagjinatën popullore në ditët e sotme.[8][9][10][11] Në të kaluarën, luanët dhe tigrat thuhet se garuan në shkretëtirë,[12][13] ku vargjet e tyre mbivendosen në Euroazi.[3][14] Rrethanat më të zakonshme të raportimit të një dyluftimi të tyre janë në kaptivitet, ose qëllimisht[15] ose rastësisht.[9][16][12][17]

Krahasimi fizik dhe i sjelljes[redakto | përpunoni burim]

Krahasimi i profilit të një luani dhe tigri (duke supozuar përmasa të njëjta)[18]

Në përgjithësi, në aspektin e përmasave të trupit dhe peshës, tigri modern[19] dhe luani[20] janë dy llojet më të mëdha të gjinisë Panthera dhe familjes së maceve. Ndryshimet në mendime dhe matje ekzistojnë për ta, sidomos në mes të popullatave ose nënllojeve të ndryshme.[18][21] Përveç kësaj, ekzistojnë ngjashmëri dhe dallime për karakteristika të tjera, të tilla si gjatësia e kafkave të tyre.[3]

Si luani ashtu edhe tigri njihen si kafshë të frikshme në zonat e tyre, qoftë midis grabitqarëve ose njerëzve. Në veçanti, të dy mund të jenë te tmerrshëm për njerëzit, edhe pse normat e vrasjeve së njerëzve kanë tendencë të jenë më të larta për tigrin sesa për luanin.[6][22] Dallimet e përgjithshme në sjellje janë të renditura më poshtë:

  • Luani është një kafshë shumë sociale dhe tigri është një kafshë e vetmuar. Është pranuar përgjithësisht që tigri është më i shpejtë, më i zgjuar dhe më i egër i të dyve kështu që mbajtësit e tigrave ne kafaz duhet të kujdesen për të shmangur një sulm të papritur.[23]
  • Luanët e fuqishem mund të bredhin me tufat e tyre. Luanët meshkuj zakonisht ose vriten ose shtyhen larg nga udhëheqja hyrëse e meshkujve. Shumica e luanëve kanë prirje të jenë meshkuj që përgatiten për maturim dhe asimilim me një tufë të re ose ekzistuese. Ndërsa luanët meshkuj janë në përgjithësi më të mëdhenj dhe më të fortë se luaneshat, është aleanca femërore e lidhur ngushtë me tufën që zakonisht gjuan dhe e siguron atë. Në të kundërt, tigrat shpesh janë të vetmuar.[23] Gjatë çiftëzimit, një tigër dhe tigreshë do të mblidheshin së bashku,[4] dhe bashkë, do të silleshin më ashper ndaj krijesave të tjera, madje edhe njerëzve, nëse janë afër, por e njëjta do të zbatohej edhe për luanët.[21]

Më konkretisht, megjithatë, luani Aziatik ka ngjashmëri dhe dallime me të afërmit e tij Afrikan dhe me tigrin. Për shembull, luanët Aziatik janë socialë si të afërmit e tyre Afrikanë dhe femrat mund të praktikojnë pështjellim.[24] Megjithatë, strukturat e tufës së luanëve Afrikanë dhe Aziatikë ndryshojnë;[25] me luanët Aziatikë që zakonisht shoqërohen me femra gjatë kohës së çiftëzimit[26][27] ngjasojnë me tigrat,[4][21] dhe luanët Aziatikë dhe tigrat mund të premtojnë për të mbrojtur këlyshët e tyre, luaneshat Afrikane besohet të mos e bëjnë këtë.[28]

Konkurimi në shkretëtirën Euroaziatike[redakto | përpunoni burim]

Aktualisht, India është vendi i vetëm në Tokë i konfirmuar të ketë dhe luanë dhe tigra në shkretëtirën e saj.[4][18][29] Tani për tani, ata nuk ndajnë të njëjtin territor në Indi, por ata kanë bërë në të kaluarën,[12][30][21][31] dhe ka një projekt të përmendur më poshtë që mund ta bënin takimin e tyre të egër, të mundshëm.[32][33][34]

Para përfundimit të shekullit të 20-të, luanët[20][35] dhe tigrat[19][36] kishin ndodhur edhe në vende të tjera Aziatike[2] ose në Euroazi, përfshirë Iranin.[4][14][29][21] Si i tillë, ekziston një fjalë për "luanin", që mund të nënkuptojë gjithashtu 'tigrin' dhe përdoret në Iran, Azinë Jugore dhe zona të tjera, që është "Shere" ose "Shir" (Persisht: شیر),[37] dhe rëndësia e saj diskutohet më poshtë. Luani është gjithashtu me rëndësi kulturore për Lindjen e Largët,[38][39] duke përfshirë edhe vendin e tigrave Indokinez, por sipas autorëve të tillë si Reginald Innes Pocock (1939), Nowell dhe Jackson (1996), luani nuk ndodhi natyrshëm atje.[4]

Sipas Colin Tudge duke pasur parasysh se të dy macet gjuajnë gjitarë të mëdhenj, ka të ngjarë që ata kanë qenë një garë në Azi. Pavarësisht nga natyra e tyre shoqërore, luanët mund të konkurronin me tigrat në baza individuale, siç do të bënin me njëri-tjetrin.[2]

Përveç mundësisë së konkurrencës, ka legjenda të luanëve Aziatikë dhe tigrat që bashkëveprojnë së bashku për të prodhuar pasardhës hibrid, të cilët do të jenë ligri ose tigoni.[40][41][42][43][44] Nga të dhënat fosile, përveç gjenetikës,[4][36][45] do të dukej se luani dhe tigri i sotëm ishin të pranishëm në Euroazi që nga Pleistoceni, kur aty ishin edhe të afërmit e zhdukur.[3][20][19] Përveç kësaj, në ditët para Pavarësisë Indiane, Maharaja e Gwalior paraqiti luanin Afrikan në zonën e tij, i cili është një habitat për tigrin Bengalez.[46]

Luani Aziatik në Parkun Kombëtar të Girit, pjesa e thatë qumëstore e Girit, Indi
Tigri Bengalez T-12 në Parkun Kombëtar të Rathambores, pjesa e thatë e Girit, Indi

Mundësia e konfliktit, mes luanëve dhe tigrave, ishte ngritur në lidhje me Projektin e luanit Aziatik, i cili kishte për qëllim të paraqiste luanët e parkut të Girit në një rezervë tjetër që konsiderohet të jetë në rangun e mëparshëm të luanit Indian, që është Streha e jetës së egër e Kunos në Madhya Pradesh,[34] para dhjetorit 2017.[47][48] Kuno u raportua të përmbajë disa tigra që vinin nga Parku Rathambore, duke përfshirë një të quajtur "T-38".[12][33] Shqetësimet u ngritën se bashkëprania e luanëve dhe e tigrave do të shkaktonte "përplasje të shpeshta".[49] Projekti i Kërkimit të Luanit i Universitetit të Minesotës përshkruan një arsye për të vonuar futjen e luanëve në Kuno sepse është frika se tigrat që jetojnë atje do të vrasin luanët në hyrje. Në një takim mes tyre besohet se një tigër Bengalez mund të mund dhe madje të vras një luan Aziatik, duke pasur parasysh përparësinë e tij në peshë.[12][32]Pavarësisht nga fakti se habitatet e luanëve dhe tigrave Indianë janë mjete të ngjashme që ata të dy jetojnë në kushte që favorizojnë gjahtarët e vetmuar,[50] këto luanë janë shoqërore si të afërmit e tyre Afrikanë[25] dhe mund të formojnë tufa, ndërsa tigrat janë zakonisht të vetmuar, dhe besohet se një grup luanësh (2-3 meshkuj) ose luaneshash (2-4 femra) është shumë për një tigër ose tigreshë të vetme (shiko "Temperamentet"). Prandaj do të duhej që, në mënyrë që luanët Aziatikë të mbijetonin në një zonë me tigrat Bengalez, luanët do të duhej të transferoheshin atje si grupe dhe jo si individë.[12]

Reginald Innes Pocock (1939) përmendi se disa njerëz kishin mendimin se tigri luajti një rol në afërsinë e zhdukjes së luanit Indian, por ai e hodhi poshtë këtë pikëpamje si "broçkulla". Sipas tij, kishte prova që tigrat banonin në nënkontinentin, para luanëve. Tigrat eventualisht hynin në pjesën veriore të Indisë nga fundi lindor i Himalajave, përmes Burmës dhe filluan të përhapeshin në të gjithë zonën, përpara se luanët të kishin hyrë në Indinë Veriore nga Balochistani ose Persia dhe të përhapeshin në vende si Bengali dhe Lumi Nerbuda. Për shkak të kësaj, para se prania e njeriut mund të kufizonte përhapjen e luanëve, tigrat arritën në një pjesë të Indisë që luanët nuk arritën. Megjithatë, prania e tigrave anembanë Indisë nuk e ndaloi përhapjen e luanëve atje, në vend të parë, kështu Pocock tha se nuk ka gjasa që tigrat Bengalez të luanin një rol, të rëndësishëm apo të varur, në afërsinë e zhdukjes së luanit Indian, më tepër, se njeriu ishte përgjegjës për të,[21] siç ishte rasti me rënien e numrit të tigrave.[3][4][19][21][31] Si e tillë, Pocock mendonte se nuk kishte gjasa që konkurrenca serioze midis tyre të ndodhte rregullisht dhe se edhe nëse luanët dhe tigrat Indianë u takuan, mundësia që ata të luftonin për mbijetesë ishte po aq e mirë sa edhe shansi që ata do të zgjedhin për të shmangur njëri tjetrin, dhe se shanset e tyre të suksesit, nëse do të përplaseshin, ishin aq të mira sa njëri-tjetri.[21]

Dyluftimet e vëzhguara[redakto | përpunoni burim]

Piktura e një dervishi me një tigër dhe një luan

Në cirqet e Romës së lashtë, kafshët ekzotike, duke përfshirë luanin berber dhe tigrin bengalez,[4][51][52] ishin zakonisht të përkulur kundër njëri-tjetrit.[16] Një mozaik në Shtëpinë e Faunit në Pompei tregon një luftë midis një luani dhe një tigri.[53] Ka llogari të ndryshme se cilat prej këtyre kafshëve mundën ose vranë tjetrën, gjatë gjithë kohës. Megjithëse luanët dhe tigrat mund të mbahen së bashku në harmoni në robëri,[54] konfliktet fatale midis dy llojeve në robëri, të cilat përfunduan në vdekje, gjithashtu janë regjistruar.[9][55][56][57]

Përveç regjistrimeve historike, përplasjet mes luanëve dhe tigrave u raportuan ose madje u kapën në kamera, në shekujt 19 dhe 20.[58] Nuk ishte gjithmonë e qartë se cilat lloje rregullisht mundën tjetrën, sipas Doktor Packer (2015).[12][13]

Në kaptivitet[redakto | përpunoni burim]

  • Mbretëria Romake kishte tigra Bengalezë dhe luanë Afrikan dhe se tigri çdoherë e kishte mposhtur luanin.[59]
  • Në Korrik1808, Sylvanus Urban tha se Z. Bolton kishte një shok i cili kishe parë ndeshje mes luanit dhe tigrit në cirk të Veronës. Megjithëse tigri kishte sulmuar i pari, ai u mposht nga luani më i fortë.[60]
  • Në 1830, një tigër sulmoi luanin në një kopësht zoologjik në Torino, Romë. Pavarësisht se ai sulmoi i pari, luani shkoi pas kurrizit të tij duke e mbërthyer nga qafa. Tigri ngordhi pas kësaj.[61]
  • Klark (1838) tha se një oficer Britanik, që për shumë vjet në Sierra Leone, kishte parë ndeshje mes luanit dhe tigrit dhe se tigri 'natyrisht' kishte fituar.[30][a]
  • Në 1857, një tigër i ri rreth 18 muajsh shkoi në kafazin e një luani të rritur dhe i kishte çarë stomakun. Pas disa minutash, luani kishte ngordhur.[62]
  • Sipas një portieri (1894), një tigër i qujtur 'Gunga', i cili i përkiste një mbreti, kishte vrarë tridhjetë luanë dhe kishte shkatërruar një tjetër pasi ishte transferuar në kopshtin zoologjik të Londrës.[6]
  • Sipas Baltimore Sun (1899), rreth fundit të shek 19, Gakuadi (Gaekwad) i Barodës[63][64] organizoi një ndeshje në amfiteatër, midis një luani berber i quajtur "Atllas", nga malet e Atllasit dhe një tigri Bengalez nga zona Indiane e Shimlës, të dy të uritur (me dietën e tyre të gatshme), përpara një audience me mijëra të pranishëm, në vend që të ishte midis një luani Indian, sepse luani Indian besohej të ishte i dobët për tigrin Bengalez.[b] Tigri ishte më i gjatë se 3 metra (10 ft), dhe me një gjatësi shpatulle prej 120 centimetrash (4 ft), me shpatulla të forta, dhëmbë dhe kthetra të gjata dhe dukej i vëmëndshëm. Luani dukej më i madh nga koka, kishte një krifë të madhe, këmbët dhe putrat dukeshin më të mëdhaja. Tigri dukej sikur personifikonte "forcën bairëse dhe inteligjencën", ndërsa luani dukej si "mbizotëruesi i forcës masive".[57] Gjatë ndeshjes, të dy macet morrën dëmtime, megjithëse dukej sikur tigri largohej nga Atllasi, ai e mundi atë duke e mbërthyer nga kurrizi. Atllasi bëri lëvizjen e fundit duke e larguar tigrin nga kurrizi përpara se të ngordhte. Gakuadi ra dakord të paguante 37,000 rupla, pranoi se tigri ishte "Mbreti i familjes së maceve". Ai tha që Atllasit duhej t'i jepej një varrosje mbretërore dhe tigri duhet të kishte një "kafaz nderi" dhe vendosi të përgatiste tigrin për një ndeshje me një ari që peshonte më shumë se 680 kilogram (1,500 lb). Beteja do të ndodhte pasi tigri të merrte veten nga plagët.[9][57]
  • Në 1909, një televizion kafshësh tregonte rreth një luani duke performuar truke, që sulmoi një tigër të lidhur me zinxhirë duke kërcyer përmes ajrit, duke u ulur në pjesën e prapme të tigrit. Megjithëse pengohet nga zinxhiri i rëndë i qafës i lidhur me shufrat e hekurit të arenës, tigri ishte më shumë se një ndeshje për luanin dhe e trazoi atë deri në vdekje.[65]
  • Në Maj 1914, në një kopësht zoologjik të Nju Jorkut, barriera e Rajah, e një tigri Bengalez 8 vjeçar dhe e Huerte, e një luani Nubian që ishte 2[66][67] ose 3 vjeç dhe që kishte qenë sëmurë për ca kohë, u hap papritur. Në minutat e para, Huerte që ishte më i vëmenshëm dukej se po fitonte, por në minutat e fundit, Rajah, jo vetëm që arriti të kafshonte qafën e Huerte, por gjithashtu theu kurrizin e tij duke e mposhtur atë.[68][69]
  • Në 1934, një luan Afrikan i rritur plotësisht arriti të vriste një tigër Bengalez të ri, sapo këto kafshë kishin hipur në trenin e cirkut përpara se menaxhuesit t'i ndanin.[17]
  • Bert Nelson (1938) tha se në Chicago, ku 20 luanë dhe tigra u përzienë sëbashku për një akt në cirk, një ndeshje ndodhi në fund të shfaqes dhe zgjati 10 minuta. Asnjë incident nuk u përmend, por Nelson tha se ndeshja mbaroi kur tigrat përdorën dyert e daljes për të ikur.[70]
  • Në një kopësht zoologjik, 1949, luani vrau tigri në një dyluftim që zgjati 3 minuta. Ndeshjes i erdhi fundi kur tigrit i ngeci koka në një vrimë korenti. Atëherë, luani ia doli mbanë duke e kapur tigrin nga gëzofi dhe duke e kafshuar në qafë.[71]
  • Gjatë 21 Shkurtit 1951, Beatty kishte parë 50 tigra duke u vrarë nga luanët në të gjith karrierën e tij.[72][73]
  • Në Shator 1951, në një kopësht zoologjik të Madras, në Indi, një tigër tetëmbëdhjetë vjeçar i quajtur "Vikram" hyri në kafazin e një luani shtatë vjeçar të quajtur 'Leo' dhe ata u ndeshën. Fatkeqësisht, Vikram, shkoi në kafazin e tij, por edhe pse mori medikamente mjeksore, ngordhi.[74]
  • Një princ Indian organizoi një ndeshje mes luanit dhe tigrit në kështjellën e tij ku luani vrau tigrin, akordoi Kailash Sankhala (1978).[50][17][55][50][71]
  • Në Mars 2011, një tigër Bengalez kaloi në kafazin e një luani dhe e vrau atë me një goditje të vetme putre duke çarë arterjet e luanit dhe duke e lënë luanin në një "pishinë me gjak".[75]

Në natyrë të egër[redakto | përpunoni burim]

  • Duket nga libri Anvâr-i Suhaylî (Persisht: اَنوارِ سُهيلى)[76] se luani dhe tigri konkuruan për dominimin në rajonin e lumit Tigris, që është Mesopotamia.[3][4]
  • Herne (1855) përmendi se në xhunglën Indiane midis fshatit Elaw, qytetit të Baroshit dhe Gjirit të Cambay, në veri të qytetit të Sures dhe Ghatëve të saj, rreth 9.7–11.3 kilometra (6.0–7.0 mi) nga fshati, ai dhe partia e tij, që përfshinte vendasit, dëgjuan një ulërimë të tigrit. Duke ndjekur atë, ata kapën një paraqitje të shkurtër të saj, por në atë kohë, tigri kishte sulmuar një lokal. U zhduk me viktimën, dhe pasi e ndoqën për rreth 50 metra, ata dëgjuan ulërimë e luanit, dhe përveç kësaj, tinguj që sugjeruan se ai ishte në një luftë me tigrin, të tilla si zhurmat. Partia jo vetëm që arriti të shihte luanin dhe tigrin duke u rrokullisur në betejën e tyre, pasi kaloi nëpër shkurre, por edhe njeriun që ra viktimë e tigrit. Autori e quajti si luanin ashtu edhe tigrin si "tiranët e pyllit", duke pasur parasysh se ata do të sulmonin krijesa më të dobëta. Tigri kishte të njëjtën madhësi si luani, por më i shkathët. Sa i përket luanit, ai përdori forcën më të madhe dhe krifa e saj, e cila ishte pak më e thellë se ato të kushërinjëve më të mëdhenj të Afrikës, mund të mbronte kokën nga kthetrat e tigrit, megjithëse jo pjesë të tjera të trupit të tij. Ata ishin aq të vendosur dhe të guximshëm si njëri-tjetri, por luani duroi. Ai kapi fytin e tigrit, e ktheu në shpinë dhe e vrau duke i hapur barkun e tij. Luani u përshëndet si "Mbreti i kafshëve". Përndryshe, lufta kishte qenë e ashpër për të dy kafshët, deri në masën që autori mendonte se do të merrte hak për viktimat e tyre.[77]
  • Sun (Nju Jork) njoftoi se në një fshat Indian të zhdukur në bregun e një mënge të lidhur me lumin Cauvery, rreth 48.3 kilometra (30.0 mi) në veri-perëndim të Bangalore, një gjahtar i plagosur nga një krijesë helmuese pa një tigër të tij në anën e majtë dhe një luan në anën e djathtë. Tigri ishte një "shokues i madh, i cili kishte parë 15 vjet të jetës së tij", dhe kishte gjymtyrë muskulore. Luani mashkull ishte "i mesëm". Të dy ata e kërkuan, por ata nuk e vunë re njëri-tjetrin në fillim pasi ata ishin të ndarë nga një mur që ishte rreth 120 centimetra (47 in) i gjatë dhe fokusi i tyre ishte mbi dëshmitarin. Kur ata iu afruan atij, tigri aromatizoi luanin dhe u soll si një mace e zemëruar, e cila përfshinte zhurmën që e trondiste këtë të fundit. Luani i tregoi dhëmbët në përgjigje, dhe pasi arriti në fund të murit, i ulëriti armikut të tij. Pasi koka e luanit u shfaq rreth murit, tigri i përkulur u hodh mbi të dhe u mbështjell me të. Ndërsa ata luftuan, e cila përfshinte grushta ose gërvishtje, ata thërrisnin në një mënyrë që i kthente flokët e gjahtarit gri, me fjalët e tij. Tigrat shpesh vrasin viktima duke kafshuar grykën e tyre dhe duke e mbajtur atë për aq kohë sa të jetë e domosdoshme,[78] por ky nuk ishte rasti me këtë luftë. Pavarësisht përshkrimeve të ndryshme të madhësisë së tyre nga transmetuesi dhe se tigri ishte më i shkathët sesa luani, qafa e tigrit ishte e ndjeshme ndaj një kafshim nga luani dhe për arsye të tilla, ishte e vështirë për të dyja mace të mposhtnin tjetrin, në përgjithësi. Pasi u tërhoqën përkohësisht nga njëri-tjetri, gjahtari mund të shihte se të dy ishin plagosur. Megjithatë, ata ishin të vendosur të shkatërronin njëri-tjetrin. Luani dhe tigri respektivisht bërtitën dhe kërcënoheshin. Narruesi dyshonte se urrejtja e tyre për njëri-tjetrin mund të ketë qenë për shkak se të dy e kishin gjuajtur në të njëjtën kohë, prandaj, pranimet e tyre përkatëse ndërhynin me gjuetinë e njëri-tjetrit për të. Tigri hyp në shpinën e luanit, duke u rrokullisur dhe duke u përpjekur për të kapur këmbët e tij. Luani dukej i pafuqishëm kur tigri e mbajti mbi shpatullën e tij të parë, përpara se të bënte një lëvizje në të cilën arriti të kapte qafën e tigrit. Tani, tigri dukej i pafuqishëm, përpara se të bënte një lëvizje për të përdorur kthetrat e tij të ngushta për të detyruar luanin të liroje mbajtjen e saj mbi të. Megjithëse tigri ishte agresori kësaj radhe, lufta e tyre u bë më e ngjashme me atë të qenve që nuk mund të mundnin njëri-tjetrin. Ata bledhin nga hunda në bisht ndërsa u larguan nga dëshmitari, në drejtim të malit. Ata ranë në ujë, i cili ishte i thellë rreth 61 centimetra (24 in), dhe kjo ndaloi luftën. Ata u tërhoqën nga njëri-tjetri, duke ecur në pyll.[c]
  • Rivaliteti midis luanit Aziatik dhe tigrit Siberian[d] është përmendur në punën e Hamilton M. Wright, në Thirrjen e San Françiskos (1911).

Opinionet profesionale[redakto | përpunoni burim]

Në mbështetje të tigrit[redakto | përpunoni burim]

  • John Varty, pronar i Rezervës në Afrikën Jugore, tha: "Njerëzit gjithmonë më pyesin se cili është më i madh, nëse një tigër dhe një luan kanë luftë, cili do të fitojë? Luanët përpiqen, por ata thjesht nuk e marrin atë të drejtë. Nëse ka një luftë, tigri do të fitojë, çdo herë".[86]
  • Organizata për shpëtimin e kafshëve, Florida, u përgjigj: "Ndërsa kjo do të varet nga madhësia, mosha dhe agresiviteti i kafshëve, tigrat përgjithësisht kanë një avantazh të rëndësishëm".[87]
  • Bamirësia e ruajtjes deklaroi: "Hulumtimet e fundit tregojnë se tigri është vërtet më i fortë se luani në aspektin e forcës fizike. Luanët jetojnë në tufa, kështu që do të ishte në një grup dhe tigri, si një krijesë e vetmuar që do të ishte është përgjithësisht fizikisht më i madh se një luan. Shumica e ekspertëve do të favorizonin një tigër Siberian dhe Bengalez mbi një luan Afrikan dhe Aziatik".[88]
  • John Smith Clarke, një zbutës i luanit tha në një leksion mbi luftën midis një tigri dhe një luani, duke treguar luftën aktuale në ekran, "në 100 raste nga 100 tigri gjithmonë do t'a mposhte luanin ngaqë ishte shumë më i shkathët, nuk ishte kaq i ngathët në lëvizjet e tij, ishte po aq e fortë, ishte i armatosur në mënyrë të barabartë, por luftoi në mënyrë të ndryshme. Tigri shpesh luftonte duke u rrokullisur në shpinën e luanit dhe e mbante në kthetrat e tij derisa e mundi atë".[89]
  • BBC (2016), në një studim të radhës për forcë dhe inteligjencë, favorizoi tigrin në rastin e inteligjencës, për shkak të kohës së kaluar për një sfidë të veçantë.[90]
  • Dokumentacioni i gjeografisë globale përmendi se një tigër Bengalez kishte një përparësi peshe prej 50 kilogram (110 lb) mbi një luan Aziatik dhe mund të vriste një luan i vetëm në një luftë.[32]

Në mbështetje të luanit[redakto | përpunoni burim]

  • Clyde Beatty, trajner i kafshëve dhe interpretues i cili zotëronte disa tigra, luanë, hiena dhe kafshë të tjera të egra, besonte se në nëntë nga dhjetë herë, "një luan i rritur do të rrihte një tigër të rritur". Ai përmendi se që kur ai filloi të përzier kafshët, 25 nga tigrat e tij (2 prej tyre ishin Siberian, pjesa tjetër e tyre ishin Bengalez) u vranë në arenën e cirkut, por nuk kishte një viktimë të vetëm të luanit.[55]
  • Natyralisti i mirënjohur dhe konservatoristi i Indisë, Kailash Sankhala shkroi në librin e tij 'Tigri' se tigri nuk do të ishte në gjendje të afrohej me nyjet vitale të luanit për shkak të mugës së tij të trashë dhe se tigri do të ishte i prekshëm nga luani. Ai përmendi se një herë një Princ Indian organizoi një luftë në të cilën luani vrau tigrin dhe mendonte se "një tigër nuk është ne gjendje për t'u ndeshur me luanin".[50]

Asnjanëse[redakto | përpunoni burim]

Carl Hagenbeck, një trajner nga Hamburgu, tha se luani dhe tigri ishin njësoj në "gjendje dhe besueshmëri të mirë". Ai përmendi shembullin e një luani të trajnuar për një muaj për të bërë truket dhe për një tigër duke marrë pesë javë për te bërë këtë.[91]

Arti dhe literatura[redakto | përpunoni burim]

Arti[redakto | përpunoni burim]

Luftrat mes tyre u pikturuan në shekujt 18 dhe 19 nga Eugène Delacroix, George Stubbs dhe James Ward. Pikturat e Ward, të cilat portretizuan fitoret e luanit në përputhje me vlerën simbolike të luanit në Britaninë e Madhe, janë përshkruar si më pak realiste se Stubbs.[92]

Medalja britanike Seringapatam tregon një luan që mundi një tigër në betejë; një flamur në gjuhën arabe në medalje tregon fjalët Asad Allāh al-Ghālib (Arabisht: أسَـد الله الـغَـالِـب). Medalja përkujtonte fitoren Britanike në betejën 1799 të Seringapatam (në qytetin e njohur tani si Srirangapatna) mbi Sulltani Tipu, i cili përdori tigrat si emblema, në krahasim me përdorimin emblematik Britanik të luanëve.[93]

Literatura[redakto | përpunoni burim]

Një dokument i v. 1739 nga Karl Benjamin

Natyralistët dhe autorët e shekullit të 18-të krahasuan karakteret e llojeve, përgjithësisht në favor të luanit.[94] Oliver Goldsmith rendit luanin e parë midis gjitarëve mishngrënës, i ndjekur nga tigri, i cili sipas mendimit të tij "duket se merr pjesë në të gjitha cilësitë e dëmshme të luanit, pa ndarë asnjë nga të mirat e tij. Madhështia, mëshira dhe bujaria, por tigri është i egër pa provokim dhe mizor pa nevojë.[95] "Charles Knight, duke shkruar në Cyclopaedinë Angleze, mendimet e natyralistëve Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon dhe Thomas Pennant në këtë konteksti, duke deklaruar se "trupi i përgjithshëm i autorëve që eulosen" guximin, madhështinë, mëshirën dhe bujarinë "e luanit, duke e krahasuar atë me egërsinë e paprovokuar, mizorinë e panevojshme dhe poltroonerin e tigrit, bëhet qesharake, ndonëse e udhëhequr nga emra të tillë si Buffon dhe Pennant". [94]

  • Literatura Angleze krahasoi forcat e tyre të luftës.[96] Poetët Edmund Spenser, Allan Ramsey dhe Robert Southey përshkruan fitoret e luanit.[96] Në pikëpamjen e një kritiku letrar të shekullit të 19-të, këto gara krijuan "sovranitetin e botës së kafshëve".[96]
  • Sipas John Hampden Porter (1894, faqe 176), Lockington tha se Jaguari mbretëroi "suprem" si "terrori i pyllit" dhe se kjo aplikohej te luani dhe tigri në 'shkretëtirë' dhe 'xhungël', respektivisht.[6]

Hinduizmin, Narada i tha Srinjadës se tigrat ishin më të ashpër dhe më të pamëshirshëm se luanët.[97] Kjo është në kontrast me literaturë të tjera nga India e lashtë, e cila preferon luanin në. Për shembull, literatura vedike përshkroi luanin, më shumë sesa tigrin, si "mbreti i pyllit".[98]

Luani dhe tigri konkurrojnë njëri-tjetrin në literaturën Iraniane.[76] Për shembull, Humphreys dhe Kahrom, në librin e tyre të vitit 2002, Luani dhe Gazela: Gjitarët dhe Zogjtë e Iranit, i trajtuan ata si "dy më të mëdhenjtë dhe më të bukurit" e mishngrënësve Iranianë, megjithëse u zhdukën atje. Ashtu si me luanin,[3] emri Persian i tigrit përdoret për njerëzit dhe vendet.[14]

Në ekonomi[redakto | përpunoni burim]

Termi "Ekonomia e Tigrave" është përdorur në vendet Aziatike që kanë pësuar një rritje ekonomike të shpejtë dhe termi "Ekonomia e Luanëve" është përdorur për homologët e tyre Afrikanë. Të dyja palët, të ashtuquajtura "Tigrat Aziatikë" dhe "Luanët Afrikanë" gjithashtu janë krahasuar.[99][100]

Kinema[redakto | përpunoni burim]

Në Paalai, një film Tamilik, ka dialog rreth karakteristikave të tigrave dhe luanëve. Filmi arrin në përfundimin se tigri është superior. Në film, tigri është simbol dhe flamuri i popullit fisnor Tamilik dhe luani është simbol dhe flamuri i jo-Tamil Singhal (fjalë për fjalë do të thotë njerëz mizor).[101]

Shënimet[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Si një komb i Afrikës Perëndimore, Sierra Leone mund të kishte pasur luanë dhe jo tigra.[3][57]
  2. ^ Për më shumë detaje, shiko Luani Aziatik kundër tigrit Bengalez
  3. ^ Siç është raportuar nga Shën Demokratët (1887), [79] "Itoni Demokrat" (1887), [80] "Regjistri Iola" (1887),[81] The Milan Exchange (1887),[82], dhe nga "Posti i Sidnei" (1889),[13] në rendin kronologjik.
  4. ^ Megjithëse ky term është përdorur,[83] disa teste gjenetike tregojnë se tigri Amur ishte i lidhur ngushtë me tigrin Kaspik[84][85] i cili gjithashtu banonte në ish-Bashkimin Sovjetik (ku gjendet Siberia), dhe vargu i të cilit do të ishte mbivendosur me atë të luanit në vende si Kaukazi[3]

Referencat[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ "Bannerghatta National Park". Bengaloorutourism.com. Arkivuar nga origjinali më 11 August 2014. Marrë më 24 May 2014. 
  2. ^ a b c Tudge, C. (2011). Engineer In The Garden. Random House. f. 42.  978-1-4464-6698-8. 
  3. ^ a b c d e f g h i j Heptner, V. G.; Sludskii, A. A. (1992) [1972]. Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2]. Washington DC: Smithsonian Institution and the National Science Foundation. f. 83–202.  90-04-08876-8. 
  4. ^ a b c d e f g h i j k Nowell, Kristin; Jackson, Peter (1996). Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan (PDF). Gland, Switzerland: IUCN/SSC Cat Specialist Group. f. 17–149.  2-8317-0045-0. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 7 August 2007. Marrë më 16 November 2012. 
  5. ^ José Ortega y Gasset (2007). Meditations on Hunting.  978-1-932098-53-2. 
  6. ^ a b c d John Hampden Porter (1894). Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear. f. 76–256. Marrë më 19 January 2014. 
  7. ^ Ronald Tilson, Philip J. Nyhus (2010), "Tiger morphology", Tigers of the world, Academic Press,  978-0-8155-1570-8 
  8. ^ William Bridges (22 August 1959). Lion vs. tiger: who'd win?. The Spokesman-Review. Marrë më 28 February 2016. 
  9. ^ a b c d Lion against tiger. The Baltimore Sun. 26 January 1899. f. 3. Arkivuar nga origjinali më 4 November 2012. Marrë më 7 July 2017. 
  10. ^ Thomas, Isabel (2006). Lion vs. Tiger. Raintree.  978-1-4109-2398-1. 
  11. ^ London Express (27 December 1900). "Animal Fighters". Past Papers. Arkivuar nga origjinali më 6 October 2016. Marrë më 9 January 2017. 
  12. ^ a b c d e f g Packer, Craig. "Frequently asked questions". University of Minnesota Lion Research Project. Arkivuar nga origjinali më 29 May 2014. Marrë më 28 June 2011. 
  13. ^ a b c "A Terrible Struggle". The Sydney Mail. 21 December 1889. Marrë më 29 December 2016. 
  14. ^ a b c Humphreys, P., Kahrom, E. (1999). "Lion". Lion and Gazelle: The Mammals and Birds of Iran. Avon: Images Publishing. f. 77−80.  978-0951397763. 
  15. ^ Clyde Beatty, Earl Wilson (1941), Jungle performers 
  16. ^ a b Roland Auguet (1994). Cruelty and civilization: the Roman games.  978-0-415-10453-1. 
  17. ^ a b c "Lion and Tiger Fight to Death, Lion is Victor". Logansport Press. 16 November 1934. Marrë më 16 November 2014. 
  18. ^ a b c Charles Frederick Partington (1835). "Felis, the cat tribe". The British cyclopæedia of natural history. Orr & Smith. 
  19. ^ a b c d Mazák, V. (1981). "Panthera tigris" (PDF). Mammalian Species. 152 (152): 1–8. :10.2307/3504004.  3504004. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 9 March 2012. 
  20. ^ a b c Haas, S.K.; Hayssen, V.; Krausman, P.R. (2005). "Panthera leo" (PDF). Mammalian Species. 762: 1–11. :10.1644/1545-1410(2005)762[0001:PL]2.0.CO;2. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 28 July 2017. 
  21. ^ a b c d e f g h Pocock, R. I. (1939). The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. – Volume 1 Archived 28 August 2016 at the Wayback Machine.. Taylor and Francis Ltd., London. Pp. 197–222.
  22. ^ Brakefield, Tom (1993). Big Cats: Kingdom of Might. Voyageur Press. f. 44.  978-0-89658-329-0. Arkivuar nga origjinali më 18 October 2017. Marrë më 18 October 2017. 
  23. ^ a b Kirk Bates (28 February 1951). "When a Lion fights a Tiger". The Milwaukee Journal. 
  24. ^ Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press.  0-226-73639-3. 
  25. ^ a b Sunquist, M.; Sunquist, F. (2002). Wild Cats of the World (bot. 1st). Chicago: University Of Chicago Press. f. 7–350.  978-0-22-677999-7. 
  26. ^ Joslin, P. (1973). The Asiatic lion: a study of ecology and behaviour. University of Edinburgh, UK: Department of Forestry and Natural Resources. 
  27. ^ Meena V. (2008). Reproductive strategy and behaviour of male Asiatic Lions. Dehra Dun: Wildlife Institute of India. 
  28. ^ Sharma, N. (6 October 2016). "Promiscuity of mother lioness saes cubs in Gir: Study". Hindustan Times. Arkivuar nga origjinali më 21 September 2017. Marrë më 21 September 2017. 
  29. ^ a b Shankaranarayanan, P.; Banerjee, M.; Kacker, R. K.; Aggarwal, R. K. & Singh, L. (1997). "Genetic variation in Asiatic lions and Indian tigers" (PDF). Electrophoresis. 18 (9): 1693–1700. :10.1002/elps.1150180938.  9378147. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 23 July 2013. 
  30. ^ a b Tales of travellers. Tales of travellers; or, A view of the world. f. 453. Arkivuar nga origjinali më 1838. 
  31. ^ a b Karanth, K. U. (2003). "Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent". Journal of the Bombay Natural History Society. 100 (2–3): 169–189. Arkivuar nga origjinali më 10 March 2012. 
  32. ^ a b c "Lion vs Tiger". 8 July 2008. Arkivuar nga origjinali më 3 February 2014. Marrë më 4 February 2012 – nëpërmjet YouTube. 
  33. ^ a b "Tigers moving from Rajasthan to Madhya Pradesh, officials concerned". The Times of India. 19 April 2013. Marrë më 7 February 2016. 
  34. ^ a b Preparations for the reintroduction of Asiatic lion Panthera leo persica into Kuno Wildlife Sanctuary, Madhya Pradesh, India Archived 4 June 2012 at Archive.is by A.J.T. Johnsingh, S.P. Goyal, Qamar Qureshi; Cambridge Journals Online; Oryx (2007), 41: 93-96 Cambridge University Press; Copyright 2007 Fauna & Flora International; doi:10.1017/S0030605307001512; Published online by Cambridge University Press 05Mar2007
  35. ^ "Asiatic lion". Cat Specialist Group. Arkivuar nga origjinali më 25 August 2010. Marrë më 28 June 2016. 
  36. ^ a b Luo, S.-J.; Kim,J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLoS Biology. 2 (12): e442. :10.1371/journal.pbio.0020442.  534810Nuk kërkohet regjistrim.  15583716. Arkivuar nga origjinali më 23 December 2014. Marrë më 21 March 2016. 
  37. ^ Shahbazi, Shapur A. (2001). "Flags (of Persia)". Encyclopaedia Iranica. 10. Arkivuar nga origjinali më 4 March 2016. Marrë më 10 March 2016. 
  38. ^ Goswamy, B. N. (2002). "Where does the Lion come from in ancient Chinese culture? Celebrating with the Lion Dance". The Tribune Newspaper, Chandigarh, India. Arkivuar nga origjinali më 14 March 2011. Marrë më 14 December 2010. 
  39. ^ Upham, E. (1829), The History and Doctrine of Budhism: Popularly Illustrated: with Notices of the Kappooism, Or Demon Worship, and of the Bali, Or Planetary Incantations, of Ceylon, London: R. Ackermann 
  40. ^ "Liger". messybeast.com. Arkivuar nga origjinali më 7 January 2007. Marrë më 21 June 2016. 
  41. ^ ligerfacts.org. "The Liger - Meet the World's Largest Cat". Arkivuar nga origjinali më 15 July 2016. Marrë më 17 July 2016. 
  42. ^ "Description of ligers at Bestiarium.kryptozoologie.net". Bestiarium.kryptozoologie.net. Arkivuar nga origjinali më 28 August 2008. Marrë më 24 July 2018. 
  43. ^ "Description of ligers at Lairweb.org.nz". Lairweb.org.nz. Arkivuar nga origjinali më 20 August 2018. Marrë më 24 July 2018. 
  44. ^ Shi, Wei (2005). Growth and Behaviour: Epigenetic and Genetic Factors Involved in Hybrid Dysgenesis. Digital Comprehensive Summaries of Uppsala Dissertations from the Faculty of Science and Technology. 11. Uppsala: Acta Universitatis Upsaliensis. f. 9.  91-554-6147-6. 
  45. ^ Kitchener, A. C.; Dugmore, A. J. (2000). "Biogeographical change in the tiger, Panthera tigris". Animal Conservation. 3 (2): 113–124. :10.1111/j.1469-1795.2000.tb00236.x. 
  46. ^ Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Sinha, P. R., red. (2011). Status of tigers, co-predators and prey in India, 2010. TR 2011/003 pp-302 (PDF). New Delhi, Dehradun: National Tiger Conservation Authority, Govt. of India, and Wildlife Institute of India. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 20 January 2012. 
  47. ^ "Stalemate on translocation of Gir lions Kuno Palpur in Madhya Pradesh to be used as tiger habitat now". Hindustan Times. 7 December 2017. Arkivuar nga origjinali më 27 January 2018. Marrë më 27 January 2018. 
  48. ^ Sharma, R. (5 December 2017). "Tired of Gujarat reluctance on Gir lions, MP to release tigers in Kuno". The Times of India. Arkivuar nga origjinali më 28 January 2018. Marrë më 27 January 2018. 
  49. ^ "MP not fit for Asiatic lions, Gujarat tells PM". The Times of India. 19 June 2006. Arkivuar nga origjinali më 8 July 2012. Marrë më 28 June 2011. At a two-hour meeting of National Board of Wildlife presided by Prime Minister Manmohan Singh here, Govind Patel said the "presence of tigers in the Kuno Palpur sanctuary would trigger frequent clashes between the two carnivores over territories – tiger and lions—which can never co-exist in the same place." 
  50. ^ a b c d Kailash, Sankhala (1978). Tiger: The Story Of The Indian Tiger. Collins. f. 119.  0-0021-6124-9. Arkivuar nga origjinali më 29 November 2014. Marrë më 17 November 2014. 
  51. ^ "Barbary Lion Information". Beinglion.com. Arkivuar nga origjinali më 3 September 2013. Marrë më 29 June 2016. 
  52. ^ "Barbary Lion - Panthera leo leo". The Sixth Extinction Website. Arkivuar nga origjinali më 3 March 2016. Marrë më 29 June 2016. 
  53. ^ Anthony King (2002). The natural history of Pompeii. Cambridge University Press.  978-0-521-80054-9. 
  54. ^ "Tiger, lion and bear form unusual friendship". 7 December 2009. Arkivuar nga origjinali më 22 October 2014. Marrë më 4 April 2018. 
  55. ^ Herbert Treadwell Wade (1930). The New International Encyclopaedia, Volume 22. Dodd, Mead and Company. Marrë më 29 May 2017. 
  56. ^ a b c d "Lion against tiger". Gettysburg Compiler. 7 February 1899. Marrë më 28 February 2016. 
  57. ^ Uncle Ray (8 May 1952). "Tigers And Bears Are Found In Himalayas". St. Petersburg Times. Marrë më 29 May 2017. 
  58. ^ Haughton, Samuel (1871). "Lectures on the principle of least action in Nature, illustrated by animal mechanics". The Medical Times and Gazette: A Journal of Medical Science: 625–627. 
  59. ^ Urban, S. (1834). The Gentleman's Magazine, Volumes 156 – 157. F. Jeffries. Marrë më 24 November 2016. 
  60. ^ "Lion and tiger fight". Newcastle Morning Herald and Miners' Advocate. 31 October 1930. Arkivuar nga origjinali më 25 November 2016. Marrë më 24 November 2016. 
  61. ^ The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex. Charles Darwin
  62. ^ "His Highness Sayajirao Gaekwad III". Gaekwadsofbardoa.com. Arkivuar nga origjinali më 22 March 2017. Marrë më 8 April 2017. 
  63. ^ Lawson, Alastair (10 December 2011). "Indian maharajah's daring act of anti-colonial dissent". BBC News. Arkivuar nga origjinali më 10 December 2011. Marrë më 10 December 2011. 
  64. ^ "Tiger whips Lion". Boston News Access. 7 March 2011. Arkivuar nga origjinali më 23 April 2011. Marrë më 14 March 2011. 
  65. ^ "Lion Fights Tiger". The Horsham Times. 12 May 1914. Marrë më 19 October 2017. 
  66. ^ "Lion Fights Tiger: Latter Scores A Win". Warracknabeal Herald. 12 May 1914. Marrë më 19 October 2017. 
  67. ^ "Tiger and lion in death fight at New York Zoo". The Fairmont West Virginian. 8 May 1914. Arkivuar nga origjinali më 1 December 2017. Marrë më 10 July 2017. 
  68. ^ "Lion and tiger in death battle". The Pittsburgh Press. 8 May 1914. Marrë më 10 July 2017. 
  69. ^ Rover, R. (15 January 1938). "Our Junior Section: Ralph Rover's Letter". The Age. Marrë më 10 July 2017. 
  70. ^ a b "Lion Kills Tiger". Examiner. 30 July 1949. Marrë më 16 November 2014. 
  71. ^ "Jungle Cats' Clash Not In Act". Newcastle Morning Herald and Miners' Advocate. 22 February 1951. Arkivuar nga origjinali më 17 September 2016. Marrë më 25 November 2016. 
  72. ^ "Beatty fights off lion after tiger is killed". The Tuscaloosa News. 20 February 1951. Marrë më 19 January 2014. 
  73. ^ "ZOO TIGER SUCCUMBS: FOUGHT WITH LION". Marrë më 29 June 2016. 
  74. ^ "Tiger Kills Lion In Turkish Zoo". BBC News. 7 March 2011. Arkivuar nga origjinali më 12 March 2011. Marrë më 14 March 2011. 
  75. ^ a b Eastwick, Edward B (transl.) (1854). The Anvari Suhaili; or the Lights of Canopus Being the Persian version of the Fables of Pilpay; or the Book Kalílah and Damnah rendered into Persian by Husain Vá'iz U'L-Káshifí. Hertford: Stephen Austin, Bookseller to the East-India College. Marrë më 2 May 2017. 
  76. ^ Herne, P. (1855). "XXIII: Domus. Surat. The nature of the jungles beyond. A boa constrictor. A tiger. A lion. Terrible conflict. A Banyan tree.". Perils and Pleasures of a Hunter's Life; or the Romance of Hunting by Peregrine Herne. Cornell University Library. f. 194–204. Marrë më 8 July 2017. 
  77. ^ Schaller, George B. (1967). The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India (në anglisht). Natraj Publishers, Dehradun.  978-8-1850-1974-1. 
  78. ^ "An Awful Fight: A Combat Between a Tiger and a Lion". St. Landry Democrat. 30 April 1887. Arkivuar nga origjinali më 8 April 2017. Marrë më 8 April 2017. 
  79. ^ "An Awful Fight: A Combat Between a Tiger and a Lion". The Eaton Democrat. 14 April 1887. Arkivuar nga origjinali më 9 April 2017. Marrë më 8 April 2017. 
  80. ^ "An Awful Fight: A Combat Between a Tiger and a Lion". The Iola Register. 22 April 1887. Arkivuar nga origjinali më 9 April 2017. Marrë më 8 April 2017. 
  81. ^ "An Awful Fight: A Combat Between a Tiger and a Lion". The Milan Exchange. 23 April 1887. Arkivuar nga origjinali më 8 April 2017. Marrë më 8 April 2017. 
  82. ^ "When the Mastodon Walked Up Market Street". The San Francisco Call. 30 July 1911. Arkivuar nga origjinali më 13 January 2017. Marrë më 28 May 2017. 
  83. ^ Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O’Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z.; Tobe, S. (2017). "A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group" (PDF). Cat News (Special Issue 11).  1027-2992. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 30 July 2018. Marrë më 13 May 2018. 
  84. ^ Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Kahila Bar-Gal, G.; Roca, A. L.; Luo, S.-J.; Macdonald, D.; O’Brien, S. J. (2009). "Mitochondrial phylogeography illuminates the origin of the extinct Caspian tiger and its relationship to the Amur tiger". PLOS ONE. 4: 1–8. :2009PLoSO...4.4125D. :10.1371/journal.pone.0004125.  2624500Nuk kërkohet regjistrim.  19142238. Arkivuar nga origjinali më 12 April 2016. Marrë më 18 January 2019. 
  85. ^ "John Varty Interview". Country Life. 10 October 2013. Arkivuar nga origjinali më 5 October 2013. Marrë më 10 October 2013. 
  86. ^ "Big Cat Rescue FAQ". Big Cat Rescue. 9 February 2012. Arkivuar nga origjinali më 12 January 2013. Marrë më 9 February 2012. 
  87. ^ "Save China's Tigers Questions". Save China's Tigers. 9 November 2011. Arkivuar nga origjinali më 4 September 2011. Marrë më 9 November 2011. 
  88. ^ "Lion versus the tiger". The Glasgow Herald. 26 March 1937. 
  89. ^ "lion vs tiger:". BBC Earth Unplugged. 10 August 2016. 
  90. ^ Hornaday, W. T. (31 December 1905). "Mental capacity of Animals". Evening Star. Arkivuar nga origjinali më 27 January 2018. Marrë më 10 July 2017. 
  91. ^ Frank McLynn (2006). 1759: The Year Britain Became Master of the World. Canongate Books. f. 163.  978-0-8021-4228-3. Arkivuar nga origjinali më 31 December 2013. Marrë më 26 September 2016. George Stubbs, the most famous and original animal painter of his time who was just reaching his peak in 1759, liked to display combats of lion versus tiger, though he did not commit the egregious mistake made in James Ward's animal pictures painted later in the century where the lion symbolises Britain and the tiger India; in reality, as we know very clearly from the obscene animal fights staged by the Ancient Romans in the arena, the tiger would win every time 
  92. ^ Maya Jasanoff (2007). Edge of Empire: Lives, Culture, and Conquest in the East, 1750–1850. Random House.  978-0-307-42571-3. Arkivuar nga origjinali më 31 January 2014. Marrë më 26 September 2016. 
  93. ^ a b Charles Knight (1854). The English cyclopaedia: a new dictionary of Universal Knowledge. Bradbury and Evans. f. 219. Marrë më 30 June 2011. 
  94. ^ Oliver Goldsmith; Georges Léopold C.F.D. Cuvier (baron de.) (1847). A history of the earth and animated nature, with an intr. view of the animal kingdom tr. from the Fr. of Baron Cuvier, notes and a life of the author by W. Irving. f. 367. Marrë më 30 June 2011. 
  95. ^ a b c Charles Francis Richardson (1883). Good literature: a literary eclectic weekly, Volume 5. AbeBooks. f. 114. Arkivuar nga origjinali më 31 December 2013. Marrë më 26 September 2016. 
  96. ^ Prof. Muneo Tokunaga John D. Smith K M Ganguli. "Tiger in Hindu epic Mahabharatha". The Mahabharata in Sanskrit. Sacred Texts. f. SECTION LXVIII. Arkivuar nga origjinali më 27 August 2016. Marrë më 15 June 2016. 
  97. ^ Mitra, S. (2005). Gir Forest and the saga of the Asiatic lion. New Delhi: Indus.  8-1738-7183-3. 
  98. ^ Berendsen, Bernard; Dietz, Ton; Schulte Nordholt, H. G. C.; Van der Veen, Roel (4 October 2013). Asian Tigers, African Lions: Comparing the Development Performance of Southeast Asia and Africa. Brill.  90-04-26000-5. 
  99. ^ Bowditch, Nathaniel H. (1 January 1999). The Last Emerging Market: From Asian Tigers to African Lions? : the Ghana File. Praeger.  02-75-96588-0. 
  100. ^ "Paalai". IMDb. 2011. Arkivuar nga origjinali më 11 February 2017. Marrë më 27 July 2016. 

Lexim i mëtejshëm[redakto | përpunoni burim]

Lidhje të jashtme[redakto | përpunoni burim]


Goldenwiki 2.png
Tigri kundër luanit është një artikull i përkryer, i zgjedhur si një nga artikujt më të mirë nga vullnetarët e Wikipedias. U miratua në 3 janar 2019.
Nëse gjeni një mënyrë që kjo faqe të mund të përmirësohet më tepër, pa krijuar konflikte me punimet e redaktorëve të mëparshëm, ju lutemi, merrni guximin dhe kontribuoni.