Adem Kastrati

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Adem Kastrati

Adem Kastrati, u lind në vitin 1933 në fshatin Karaçevë të Dardanës së Kosovës, në një familje të madhe bujare, me veprimtari patriotike dhe arsimdashëse. Ishte e njohur familja e tij nga babai në këtë anë, por edhe nga ana e nënës së tij të Drajkocit (daja i tij, ishte disidenti politik e atdhetari Metush Krasniqi). Adem Kastrati[1] - Piktori e pedagogu i artit figurativ, krijuesi letrar, mbledhësi, shënuesi dhe publikuesi i thesarit popullor, analisti i marrëdhënieve shqiptaro-sllave dhe euro-botërore.Ai i takon gjeneratës së parë të piktorëve pas Luftës së dytë botërore. Kohërat e stuhishme në të cilat është rritur, pjekur dhe formuar si piktor, sigurisht që do të lënë një gjurmë të madhe te veprimtaria e tij. Emri i tij zë një vend meritor mes artistëve figurative të cilët kanë jetuar dhe krijuar vepra në Jugosllavi. Kastrati është një prej doajenëve mes piktorëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut , shteti ku ka jetuar dhe krijuar për më tepër se dyzet vjet.

Pikturat[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kastrati në pikturat e tij, familja është bërthamë e një shoqërie të rehatshme, ndaj edhe ndjeshëm e artistikisht i pikturonte pamjet kur nëna ishte e përkushtuar me mish e me shpirt për fëmijën, shtëpinë e familjen, sofër, familje e skena të tjera. Temat të cilat i përpunon në veprat e tij më së shumti lidhen me njeriun e zakonshëm. Një theks të veçantë i jep nënës, të cilën e paraqet si rojtare të shtëpisë. Nëna, gruaja, është ajo e cila i jep kuptim jetës, kërkon, por edhe jep ëmbëlsi, dashuri, mirësi. Meshkujt janë gjithmonë seriozë, kur punojnë, qëndrojnë ulur, lëvizin. Kjo është tradita e tyre. Folklori i pasur është padyshim prezent në krijimtarinë e tij, gjë me të cilën do të mbetet përgjithmonë i dalluar në veprat e tij dhe gjë të cilën ai e thekson akoma më tepër me anë të teknikës së tij specifike, të pazakontë dhe të vetme të dheut shumëngjyrësh. Kryeveprat e Adem Kastratit janë: Darka (1974) Krushqit në dimër (1977) Kënga e Rexhës (1978) Korrëtarë (1989) Magja (1989) Dasmorë (1989) Shqiponja mbi Pollog (1992) Çajtore Scupi (1992) Tregtarët (1994) Narkomanët (1997) Një ditë nga 1955 (1997) Nëna duke i dhënë gji fëmijës (1998) Varreza masive (1998)Bit pazari (1999) Xhehenemi i Bllacës (1999) Darka (1999) ka edhe shumë kryevepra të tjera piktori, por këta sidomos janë kryeveprat më të njohura deri më tani.

Magja 1989 ngjyra dheu në pëlhurë 80x65 cm

Motivet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Piktura merret me përshkrimin e fshatit, tokës dhe banorëve të tij, si bujku e lëvron arën me qe e parmendë; duke e dërguar të shesë në treg mallin e velur dhe me ato mjete financiare të blejë sende të domosdoshme për shtëpinë e familjen. Pikturon edhe pamje të drejtpërdrejta nga tregu.Kafshët shtëpiake e të buta i ka si motive në pikturat e tij, si ajo kur bariu me kopenë e dhenve mbart në kraharor edhe librin “Lahuta e Malcis”, kaprojtë në pyll duke vrapuar. Kafshët ishin mjet pune e transporti dhe të luftërave sportive të barinjve e fshatarëve. Në veprat e Adem Kastratit dominojnë motivet e familjes, të cilat me një ndjeshmëri të rrallë i inkorporon në paraqitjen e fshatit, tokës, kafshëve e sidomos te kujdesi i nënës ndaj fëmijëve. Me plotë të drejt mund të themi se krijimet artistike të Kastratit u ngjajnë edhe kronikave socio-historike, që nëpërmjet mjeshtërisë së ngjyrosjes dhe ekspresivitetit artistik, shquhen me objektivitet e impresiono”, , sipas të cilit Adem Kastrati gjithashtu spikatet si mbledhës, shënues dhe botues i folklorit e etnografisë, si bashkëpunëtor i devotshëm i Institutit Albanologjik. Është autor i dhjetëra dramave e tregimeve, artikujve publicistikë, që shumicën e tyre i nënshkruante me pseudonimin R. Kosova. Sipas njoftimit, vlera e pikturave dhe e mendimit të tij shkencor është e pavdekshme dhe frymëzuese dhe sot e kësaj dite, është e paarritshme në artin shqiptar të këtushëm, emblemë kulturore e brezave krijues.Adem Kastrati u lind në vitin 1933 në fshatin Karaçevë të komunës së Kamenicës prej nga burojn motivet dhe kreativiteti i tij. Adem Kastrati bëhet artist i famshëm me teknikën e tij specifike të pikturimit me dhe, një qasje sa origjinale, aq edhe e veçantë. Kjo mënyrë e pikturimit, ndoshta paraqet një lidhje me fëmijërinë e tij. Që në vitet e para të jetës së tij, detyrimi i tij ishte përkujdesja për dhentë e fshatit të lindjes. Në këtë mënyrë, i rrethuar me kafshët shtëpiake, natyrën e mbushur me paqe dhe gjelbërim, i lindi dhe dëshira që të luajë me të. I vetëm, por edhe me shokët, luante me baltë, degë, pemë. Kjo baltë apo dhe shumëngjyrësh me siguri e ka nxitur aq shumë, pasi nga ajo ka arritur të bëjë figura me ngjyra të ndryshme, duke u dhënë formë me anë të degëve dhe duke i lënë më pas që të thahen. Më pas i ngjyroste me furçë të bërë vetë me shumë shkathtësi nga bishti i kalit.

Pas përfundimit të arsimit të mesëm, në vitin 1954/55, Kastrati u pranua në Akademinë e vizatimit në klasën e profesorit Vangell Koxhoman. Nga ai, Kastrati mësoi teknikat e pikturës. Që atëherë, fillon një periudhë veçanërisht e pasur e krijimtarisë së tij e cila zgjat deri në fund të jetës së tij.

Veprimtaria[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Adem Kastrati[2] spikatet si mbledhës, shënues dhe botues i folklorit e etnografisë si bashkëpunëtor i devotshëm i Institutit Albanologjik të Prishtinës, por edhe skicuesi e pikturuare i imazheve nga loja e filxhanëve ose kapuçave, këngëve e valleve të grave dhe të burrave të Anamoravës dhe Karadakut e arealit etnografik mbarëshqiptar. Dashamirët e kureshtarët e kësaj fushe i kënaqi edhe me pikturat për dasmat me krushq nëpër borë. Pikturat e Adem Kastrati janë njerëz-burra të ashpër e tejet të vëmendshëm në valle e punë dhe njerëz-gra tejet lirike në valle e këngë dhe shumë besnike e të sinqerta në punët e shtëpisë e të familjes. Krijimet artistike të Adem Kastratit u ngjajnë edhe kronikave socio-histoike, që përmes mjeshtërisë së ngjyrosjes dhe ekspresivitetit artistik, shquhen me objektivitet e impresione, si janë piktura që tregon pamje nga turma e mbledhur në stacionin hekurudhor të Shkupit dhe që presin të shpërngulen në Turqi nga sundimi i gjenocideve të Rankoviqit ndaj shqiptarëve. Treni është sinonim i ndarjes edhe i të dashuruarve, ajo që shpreh varfërinë e skajshme dhe lypsarin e nënës me kalamajtë e saj. Adem Kastrati nuk ishte vetëm piktor me famë botërore, por edhe analist i historik e diplomatik i marrëdhënieve shqiptaro-sllave e evrobotërore, autor i dhjetëra dramave e tregimeve, artikujve publicistikë, që shumicën e tyre i nënshkruante me R. Kosova e pseudonime të tjerë.Figurë kjo poliedrike e pikturës dhe letrave shqipe dy vjet para se të vdiste si amanet një miku e ish-nxënësi të tij ia la në besim tufën shkrimeve autobiografike e qasës, me kusht që ato të botohen pas vdekjes së tij, dëshirë që iu realizua në vitin 2009.Edhe piktorja Bukurie Dalladaku kujton Adem Kastratin<[3]

JETA DHE VEPRA E ADEM KASTRATIT[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Piktori e pedagogu i artit figurativ, krijuesi letrar, mbledhësi, shënuesi dhe publikuesi i thesarit popullor, analisti i marredhenieve shqiptaro-sllave dhe evrobotërore, Adem Kastrati, u lind ne vititn 1933 ne fshatin KaraçevëDardanësKosovës, në një familje të madhe bujare, me veprimtari patriotike dhe arsimdashëse. Ishte e njohur familja e tij nga babai në kët anë, por edhe nga ana e nënës së tij të Drajkocit. Daja i tij, Metush Krasnqi, ishte i burgosur shumëvjeçar për shkak të veprintarisë së tij atdhetare për të drejtat e sghqiptarëve në ish-Jugosllavi. E vërteta që ishte përkrahës i idesë së dajës Metush Krasniqi, shërbimi sekret jugosllav e ndoqi tërë jetën dhe e pengoi Adem Kastratin në vendlindje, Ferizaj, Kastriot, Shkup, Dubrovnik e kudo ku jetoi e veproi. Edhe në bisedat konfidenciale dhe pikturat e tij kishte bindjen se familja është bërthamë e një shqoërie të rehatshme, ndaj edhe ndjeshëm e artistikisht i pikturonte pamjet kur nëna ishte e përkushtuar me mish e me shpirt për fëmijën, shtëpinë e familjen, sofër, familje e skena të tjera. Preokupimet e tija pikturore ndjehen edhe gjatë përshskrimit të fshatit, tokës dhe banorëve të tij. Shohim si bujku e lëvron arën me qe e parmendë, duke e dërguar të shesë në treg mallin e vjelur dhe me ato mjete financiare të blejë sende të domosdoshme për shtëpinë e familjen. Pikturon edhe pamje të drejtëpërdrejta nga tregu. Kafshët shtëpiake e të buta i ka si motive në pikturat e tij, si ajo kur bariu me kopenë e dhenve mbart në krahëror edhe librin “Lahuta e Malcise”, kaprojt në pyll duke vrapuar. Kafshët ishin mjet pune e transpprti dhe të luftëave sportiove të barinjve e fshatarëve. Adem Kastrati spikatet si mbledhës, shënues dhe botues i folklorit e etnografisë si bashkëpunëtor i devtshëm i Instituti Albanologjik i Prishtinës, por edhe skicues e pikturues i imazheve nga loja e filxhanave ose kapuçave, këngëve e valleve të grave dhe të burrave të Anamoravës dhe Kaadakut e arealit etnografik mbarëshqiptar. Dashamirët e kureshtarët e kësaj fushe i kënaqi edhe me pikturat për dasmat me krushq nëpër borë. Në pikturat e tij Adem Kastrati sajon njerëz-burra të ashpër e tejet të vëmendshëm në valle e punë dhe njerëz-gra tejet lirike në valle e këngë dhe shunmë besnike e të sinqëerta në punët e shtëpisë e të familjes. Krijimet artistike të Adem Kastratit shpesh u ngjajnë edhe kronikave socio-histoike, që përmes mjeshtërisë së ngjyrosjes dhe ekspresivitetit artistik, shquhen me objektivitet e impresione, si janë piktura që tregon pamje nga turma e mbledhur në stacionin hekurudhor të Shkupit dhe që presin të shpërngulen në Turqi nga sundimi i gjendocidal i Rankoviqit ndaj shqiptarëve. Treni është sinonim i ndarjes edhe i të dashuruarve, ajo që shpreh varfërinë e skajshme dhe lypsarinë e nënës me kalamajt e saj. Adem Kastrati nuk ishte vetëm piktor me famë botërore, por edhe analist i historik e diplomatik i marrëdhënieve shqiptaro-sllave e evrobotërore, autor i dhjetëra dramave e tregimeve, artikujve publicistikë, që shumicën e tyre i nënshkruante me R. Kosova e pseudonime të tjerë. Kjo figurë poliedrike e piktyrës dhe letrave shqipe dy vjet para se të vdiste si amanet një miku e ish-nxënësi të tij ia la në besim tufën shkrimeve autobiografike e qasëse, me kusht që ato të botohen pas vdekjes së tij, dëshirë që iu realizua në vitin 2009. Ata që e njohin dhe dinë ta çmojnë veprën e një krijuesi, gjykojnë se Adem Kastrati ka shkallën krijuese e intelektuale të një poliedriku, që për Shkupin është krenari që do të lakmohej nga çdo komunitet e vend i qytetëruar. Gjatë ekspozitave të tija individuale dhje kolektive nëpër galeritë botërore kritika artistike theksonte origjinalitetin e stilit dhe teknikës së tij, mjeshtërinë ekspresive, dinamizmin emocional dhe porosinë utilitare të krijimeve. Vlera e pikturave dhe e mendimit të tij sjkencor është e pavdekshme dhe frymëzuese dhe sot e kësaj dite është e paarritshme në artin shqiptar të këtushëm, embleme kulturore e joheve e brezave krijues.Vdiq në Shkup, më 24 shtator të vitit 2000.

Adem Kastrati ka pasur shumë ekspozita të pavarura në Shkup, Ferizaj, Prishtinë, Beograd, Tiranë, Gjilan, Paris, Gjenevë, Munih, etj. Ka marrë pjesë edhe në ekspozita grupore: Lubjanë, Zagreb, Dubrovnik, Nish, Palermo, Tiranë, Paris, Arhis (Danimarkë), etj.


Lidhjet e jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referenca[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ [1]
  2. ^ [2]
  3. ^ “Dëshirën dhe dashurinë për artin e pikturës dhe për punën pedagogjinë e kam trashëguar nga arsimtari im Adem Kastrati, i cili pos që ishte i veçantë si piktor, i tillë ishte edhe si pedagog, i përgatitur dhe i pajisur me njohje teorike për atin pamor në përgjithësi e sidomos për pikturën.Edhe sot më kujtohet kur thoshte se jeta pa art, është si shtëpia pa oxhak, si trungu pa degë, gjethe”-