Sanxhaku i Prizrenit
| Sanxhaku i Prizrenit Prizren Sancağı Призренски санџак | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sanxhak the Ottoman Empire | |||||||||
| 1455–1913 | |||||||||
 Coat of arms
| |||||||||
.svg) | |||||||||
| Qendra | Prizren | ||||||||
| Historia | |||||||||
| Historia | |||||||||
• Themeluar më | 1455 | ||||||||
• Treaty of London (1913) | 30 May 1913 | ||||||||
| |||||||||
| Sot pjesë e | Kosovo, North Macedonia | ||||||||
Sanxhaku i Prizrenit ishte një nga sanxhaqet në Perandorinë Osmane me qendër administrative Prizrenin . Ai u themelua menjëherë pasi Perandoria Osmane pushtoi Prizrenin në vitin 1455.[1] Pjesa tjetër e territorit të Kosovës u pushtua në vitin 1459 dhe u nda në sanxhaqet e mëposhtme: Sanxhaku i Viçitrinës, Sanxhaku i Krushevcit dhe Sanxhaku i Smederevës . Në fillim të Luftës së Parë Ballkanike në vitin 1912, territori i Sanxhakut të Prizrenit u pushtua nga ushtria e Mbretërisë së Serbisë . Bazuar në Traktatin e Londrës të nënshkruar më 30 maj 1913, territori i Sanxhakut të Prizrenit u bë pjesë e Serbisë.
Ndarjet administrative
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas regjistrit osman të vitit 1571, sanxhaku i Prizrenit përbëhej nga pesë nahije :[2]
- Prizreni,
- Hoça,
- Zhuri,
- Tërgovishta dhe
- Bihori.
Sipas shënimeve të viteve 1905-1906 në këtë sanxhak (së bashku me nahinë e Tetovës dhe Gostivarit) jetonin 186,144 banorë. Shënimet japin të dhëna për përkatësin fetare të 158,742 banorëve mysliman (shqiptar) dhe të krishterë 15,323 shqiptar dhe 11,606 ortodoks të racës/kombësisë serbe pastaj 473 rumun.[3]
Në kufijtë e tij përfundimtarë (midis viteve 1889 dhe 1913), sanxhaku i Prizrenit përbëhej nga kazaja (rrethet) e Prizrenit, Tetovës dhe Gostivarit.
Territori që dikur i përkiste Sanxhakut të Prizrenit, tani i përket Kosovës (rajoni i Prizrenit ) dhe Maqedonisë së Veriut (rajoni i Tetovës dhe i Gostivarit).
Vilajetet e Shkupit, Prizrenit dhe Kosovës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në vitin 1867, Sanxhaku i Prizrenit u bashkua me Sanxhakun e Dibrës dhe Sanxhakun e Shkupit dhe u bë Vilajeti i Prizrenit. Në vitin 1871, Sanxhaku i Prizrenit u bë pjesë e Vilajetit të sapokrijuar të Prizrenit.[5][6] Vilajeti i Prizrenit dhe sanxhakët e tij, së bashku me Sanxhakun e Prizrenit, u bënë pjesë e Vilajetit të Kosovës, i cili u krijua në vitin 1877. Prizreni u vendos të ishte selia e vilajetit të Kosovës.[7]
Sanxhaku i Nishit dhe Sanxhaku i Pirotit së bashku me Vranjën (e cila ishte kaza e Sanxhakut të Prishtines), u ndanë nga vilajeti i Kosovës dhe iu bashkuan Principatës së Serbisë pas Kongresit të Berlinit në vitin 1878. Sanxhaku i Dibrës iu bashkua Vilajetit të Manastirit . Pas këtyre ndryshimeve, Vilajeti i Kosovës përbëhej nga tre sanxhaqe: Sanxhaku i Prizrenit, Sanxhaku i Shkupit dhe Sanxhaku i Novi Pazarit .[8] Pavarësisht vendimeve të Kongresit të Berlinit për t'i dhënë kontrollin mbi Sanxhakun e Novi Pazarit Austro-Hungarisë, ai mbeti nën administrimin de facto të Perandorisë Osmane .[9]
Revolucioni i Turqve të Rinj
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas Revolucionit të Turqve të Rinj, që ndodhi në vitin 1908, Perandoria Osmane organizoi zgjedhjet e para parlamentare në Sanxhakun e Prizrenit.
Shpërbërja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Deri në fund të tetorit 1912, gjatë Luftës së Parë Ballkanike, Sanxhaku i Prizrenit u pushtua nga Mbretëria e Serbisë .[10] Në bazë të Traktatit të Londrës të nënshkruar gjatë Konferencës së Londrës në vitin 1913, territori i tij u bë pjesë e Serbisë.
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Zbornik za narodni život i običaje, Volume 40 (në serbo-kroatisht). Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti. 1962. fq. 407. Marrë më 5 maj 2011.
Neposredno posle zauzimanja (1455. godine) Prizren je postao sedište prizrenskog sandžaka
- ↑ Katić, Tatjana (2010), Tibor Živković (red.), Опширни попис призренског санџака из 1571. године (Detailed register of the prizren sancak from 1571.) (në serbisht), Belgrade: Istorijski Institut, fq. 8, ISBN 978-86-7743-081-8, OCLC 712374230
- ↑ "illyrians.org". Arkivuar nga origjinali më 18 maj 2007. Marrë më 5 prill 2007.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Stefanaq Pollo (1983). Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912. Vëll. II. Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë. fq. 49.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Grandits, Hannes; Nathalie Clayer; Robert Pichler (2010). Conflicting Loyalties in the Balkans The Great Powers, the Ottoman Empire and Nation-building. Gardners Books. fq. 309. ISBN 978-1-84885-477-2. Marrë më 5 maj 2011.
In 1868 the vilayet of Prizren was created with the sancaks of Prizren, Dibra, Skopje and Niš; it only existed till 1877
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Akşin Somel, Selçuk (2001). The modernization of public education in the Ottoman Empire, 1839-1908. Netherlands: Brill. fq. 234. ISBN 90-04-11903-5. Marrë më 2 gusht 2011.
the vilayet of Prizren was founded in 1871
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Apostoloski, Mihailo (1978). Makedonija vo istočnata kriza 1875-1881. Skopje: Makedonska akademija na naukite i umetnostite. fq. 187. Marrë më 13 maj 2011.
Thus the seat of the Kosovo vilayet naturally moved to Prizren.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Apostoloski, Mihailo (1978). Makedonija vo istočnata kriza 1875-1881. Skopje: Makedonska akademija na naukite i umetnostite. fq. 187. Marrë më 13 maj 2011.
The Kosovo vilayet was then divided into three sanjaks: the Prizren, Skopje and Novi Pazar.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Morisson, Kenneth (2008). "Political and religious conflict in Sanjak". Defence Academy of United Kingdom. Marrë më 13 maj 2011.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Yücel Yigit (2010), "Prizren Sancağı'nın Idarî Yapısı (1864–1912)", History Studies (në turqisht), vëll. 2/1,
Zaten Balkan Savaşları sonunda 31 Ekim 1912'de deşehir Sırp kontrolüne geçmiş ve Prizren'deki Osmanlı idaresi de sona ermiştir