Taulantët

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Fiset ilire
Iliria.jpg
Albanët Arbëreshët
Arbët Ardianët
Atintanët Dalmatët
Dardanët Dasaretët
Dorsejtë Enkelejtë
Eordejtë Japigët
Japodët Kaonët
Labeatët Mesapët
Molosët Paionët
Parathinët Penestët
Pirustët Taulantët
Thesprorët Shqiptarët

Taulantët, ishin fise Ilire, banorë të ultësirës bregdetare nga Auloni (Vlora) deri në Dyrrah. Përmenden si fqinjë të Dyrrahut që nga shek. VI p.e.r. me qendrat e tyre Adria dheSesaret. Rreth vitit 430 p.e.r. shtrijnë përkohësisht sundimin e tyre edhe mbi Dyrrahun. Në shek IV u paraqitën si një bashkësi më vete në përbërjen e mbretërisë ilire: në vitin 335 p.e.r. morën pjesë në luftën e Peilonit kundërAleksandrit të Maqedonisë. Pas kësaj mbreti i tyre Glauku u vu në krye të mbretërisë ilire, si themelues i një dinastie të re, duke pasur klitin, përfaqsuesin e fundit të dinastisë së Bardhylit. Gjatë luftërave të mbretërisë ilire kundër Romës emri i Taulantëve nuk përfillet në burimet. Në tokat e tyre përmendet një fis tjetër , ai i parathinëve. Për herë të fundit taulantët shfaqen në kryengritjen kundër perandorit bizantin Honorit, i cili i shtypi me anë të mercenarëve Got. Një tjetër fis me emrin taulant ka banuar në jug të lumit Narenat (Neretva), si fqinjë me dalmatët dhe pyrejt. U pushtuan nga Roma më 168 dhe bënë kryengritje më 35. p.e.r.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ursprüngliches Wohngebiet der Taulantier (blu) in Südillyrien
  • Paraqitja e parë në literatur si emër
  • Paraqitja e fundit si fisë apo form tjetër me të njëjtin emër
  • Kulminacioni i zhvillimit të fisit

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Marrëdhëniet përbrenda fisit te cilat mundoheshin qe qdo shtet ti prishte
  • Marrëdhëniet me fiset fqinje qe ishin te acaruara
  • Marrëdheniet e jashtme qe ishin duke u permirsuar

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Gjatë fazës fillestare
  • Teritoret më të gjëra të qeveriura nga fisi

Eshtë vështirë të bëhet një kuifizim i saktë i vendbanimeve të taulantëve, ashtu sikurse edhe për fise të tjera ilire. Duket që në fillim të kohës së hekurit jetonin të papërqëndruar në fshatra dhe po ashtu në vendbanme të përhershme. Në të vërtetë sipas arkeologëve mund të konkludohet se shoqëritë e katundeve të kësaj kohe paraqesin një mbledhje të grupeve të shtëpiave të cilat ishin ndëtuar nga njësitë shoqërore përkatëse , si p.sh në bazë të një familjeje të madhe patriarkale apo prej një apo më shumë grupeve në sajë të lidhjeve të vëllëzërve të një familje.

Ndër vendbanimet e papërforcuara gjatë kohës së hekurit përhapen gjithjë e më shumë sisteme të përforcuara, ashtu që vendbanimet ngrihen në një element karakteristik të asaj kohe. Këto sisteme të ndërtesave plasoheshin më së shpeshti në hapësira mbi kodra pranë krahinave me fusha të gjëra e frytëdhënëse dhe në fushat me dheun e përshtatëshëm për mbielljen e dridhërave, njëherit këto paraqesin themelet e qarkut ekonomik të tyre.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Qarku ekonomik përbenda fisit
  • Këmbimet ekonomike të fisit

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Strktura e popullsisë
    • Bujqë
    • Aristrokaci
    • Skllavë
    • rob

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Kultura e Fisit

Të tjera[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Organiszimi i Transportit
  • Organizimi i Ushtrisë : Monuni

Burime informatash për fisin[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Emërtimi në literatur
    • Ilirisht :
    • Latinisht:
    • Greqisht :
    • Anglisht :
    • Gjuhë tjera

Tekste kërkimore për Ilirët[redakto | redakto tekstin burimor]

Të përgjithëshme
Udhëpërshkruese, lajmëtare, fotolibra
  • A. Kulpok, Europas letzte Geheimnis - Albanien, Frankfurt 1981 (E mëshefta e fundit e Evropës).
  • 40 Years of Socialist Albania, Tiranë 1982 (40 vite të Shqipëris socialiste ).
  • P. Lendavi, Das einsame Albanien, Zurich 1985 (Shqipëria e vetmuar) .
  • W. Peinsipp, Das Volk der Shkypetaren, Wien 1985 (Populli i Shkypetarëve).
  • C. Lienau - G. Prinzig, Beitrage zu Geographie und Geschichte Albaniens, Munster 1986 (Të dhëna mbi gjeografin dhe historin e Shqipërisë)
  • Die Albaner und ihre Gebiete, Tiranë 1986 (Shqipëtarët dhe trojet e tyre).
  • N. Stanek, Albanien. Land der Skipetaren, Munchen 1987 (Shqipëria. Vendi i Shkipetarëve).
Katalogje ekspozitash
  • L'Art Albanais â travers les siěcles, Paris, Petit Palais, 1974/75.
  • L'Arte Albanese nei secoli, Rom, Museo Nazionale Preistorico Etnografico >>Luigi Pigorini<<, 1985
  • G. Koch u.a., Albanien. Kulturdenkmale eines unbekannten Landes aus 2200 jahren, Marburg 1985.
Bibliografike
  • L. Papajani, Bibliografi për Monumentet e Arkitekturës dhe të Artit 1945-1980, Tiranë 1982.
  • A. Hertzer - V.S. Roman, Albanien. Ein Bibliographischer Forschungsbericht, 1983.
  • F. Drini, Bibliografi e Arkeologjisë dhe e Historisë së Lashtë të Shqipërisë 1972-1983, Tiranë 1985
  • L. Papajani - M. Topi, Bibliografi e Monumenteve të Arkitekturës dhe të Artit 1944-1984, Tiranë 1985.
Udhëpërshkruese dhe doracak udhëtimi të vjetra
  • C. Patsch, Das Sandschak Berat in Albanien, Wien 1904, Nachdruck Nendel 1976.
  • C. Praschniker - A.Schober, Archeologische Forschungen in Albanien und Montenegro, Wien 1919, Nachdruck Nendel 1976.
  • C. Praschniker, Muzakhia und Malakastra, in: Jahreshefte des Osterreichischen Archologischen Instituts 21/22, 1922-24 Beiblatt 1-224.
  • L. rey, Guide d'Albania, Paris 1930.
Gazeta shqiptare
  • Culture Populaire Albanaise, Botues : Instituti për Kulturën e Popullit pranë Akademisë së Shkencave, Tiranë.
  • Etnographie Albanaise, Botues : Instituti për Kulturën e Popullit pranë Akademisë së Shkencave, Tiranë.
  • Iliria. Revistë Arkeologjike, Botues : Instituri Arkeologjikë pranë Akademisë së Shkencave, Tiranë.
  • Monumentet, Botues : Instituri për Mirëmbajtjen e Përmendoreve, Tiranë.
  • Studia Albanica, Botues : Akademia e Shkencave, Tiranë.
  • Studime Historike, Botues : Instituti i Historisë pranë Akademisë së Shkencave, Tiranë.
Tekste për periudha të caktuara
  • G. Statmuller, Forschung zur aëbanischen Frhgeschichte, Wiesbaden 1966.
  • N.G.L. Hammond, Epirus. The Geography, the Ancient Remains, the History and the Topography of epirus and Adjacent Areas, Oxford 1967.
  • P. Cabanes L'Epire de la mort de Pyrros â la conquěte romaine, Paris 1976.
  • S. Pollo - A. Puto, The History of Albania fro its Origins to the Present Day, Londër 1981.
  • G. Karaiskaj, Pesë mijë vjet fortifikemit në Shqipëri, Tiranë 1981.
  • The Princeton Encyclopedia of Classical Sites, Princeton 1976.
  • Theologische Realenzyklopadie II, Berlin 1978, 160ff.
  • Lexikon des Mitelalters I, Munchen 1980 273ff.
Parahistoria
  • F. Prendi, the Prehistory of Albania, in : Cambridge Ancient History I I,Cambridge 1982, 187ff.
  • M. Korkuti, in P.R. Franke, Albanien im Altertum, s.u 2.1
  • Z. Andrea, Kultura Ilire e Tumave në Pellgun e Korçës, Tiranë 1985.
  • A. Koka, The Illyrian Prehistorical Culture in Albania, Tiranë 1985.
Antika; Ilirët, Grekët, Romakët
Në përgjithësi
  • J.J. Wilkers, Dalmatia (History of the Provinces of the Roman Empire), Londër 1969.

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]