Reforma në Drejtësi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Reforma në Drejtësi është një iniciativë e Qeverisë dhe e Kuvendit së Shqipërisë me qëllim rritjen e pavarësisë së sistemit të drejtësisë dhe fuqizimin e sistemit të drejtësisë në drejtim të profesionalizmit dhe efiçiencës së magjistratëve gjyqtarë e prokurorë dhe të luftës kundër korrupsionit. Reforma në Drejtësi është një reformë e thellë që prek në tërësi çdo element të sistemit aktual të drejtësisë.

Reforma në Drejtësi filloi me ngritjen e Komisionit të Posaçëm Parlamentar për Reformën në Sistemin e Drejtësisë pranë Kuvendit të Republikës së Shqipërisë në 27 Nëntor 2014[1]. Komisioni i Posaçëm Parlamentar për Reformën në Sistemin e Drejtësisë përgatiti një Dokument Analitik të Sistemit të Drejtësisë gjatë vitit 2015, i cili kishte si qëllim analizimin e gjendjes aktuale të sistemit të drejtësisë, duke evidentuar problematikat që prekin sistemin tonë të drejtësisë në të gjitha aspektet e organizimit, funksionimit dhe administrimit të tij[2]. Më tej problemet e identifikuara do të shërbenin si lëndë e parë për hartimin e një strategjie dhe plani veprimi në funksion të adresimit të problemeve në mënyrën më të efektshme të mundshme[3].

Në thelb të Reformës në Drejtësi ishte miratimi nga Kuvendi i ndryshimeve kushtetuese më 21 korrik 2016[4], ku nga 26 nene të Kushtetutës që i përkasin sistemit të drejtësisë, Reforma ndryshoi 21 prej tyre dhe neneve të Kushtetutës në lidhje me sistemin e drejtësisë u shtohen të paktën 23 pika të reja. Për më tepër, u shkrinë tre institucione të përcaktuara në Kushtetutë dhe u parashikua krijimi i të paktën 12 institucione të reja[5].Miratimi i ndryshimeve kushtetuese u pasua me miratimin e paketës me Ligjet Organike[6] ku spikat ligji për ri-vlerësimin e përkohshem të gjyqtarëve dhe prokurorëve të Republikës së Shqipërisë[7].

Institucionet e Drejtësisë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Si pasojë e paketës së ligjeve të Reformës në Drejtësi është parashikuar ngritja e një numër institucionesh të reja të pavarura si dhe ndryshime thelbësore të institucioneve ekzistuese:

Këshilli i Emërimeve në Drejtësi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Këshilli i Emërimeve në Drejtësi (KED) është institucion i ri, i cili krijohet për herë të parë, do të ushtrojë rolin kryesor në emërimet në sistemin e drejtësisë, dhe përgjegjësitë kryesore të KED do të jenë vlerësimi i përmbushjes së kushteve e kritereve ligjore, profesionale dhe morale nga kandidatët për emërim si anëtar i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë. Për të gjitha emërimet që bëhen nga institucionet përgjegjëse, KED bën renditjen e kandidaturave dhe përcjell tre kandidatët e renditur më lartë.

KED do të përbëhet nga 9 anëtarë, të cilët shërbejnë për një mandat një vjeçar dhe përzgjidhen, çdo vit, me short, sipas këtij përfaqësimi: 2 anëtarë nga gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese, 1 anëtar nga gjyqtarët e Gjykatës së Lartë, 1 anëtar nga prokurorët e Prokurorisë së Përgjithshme, 2 anëtarë nga gjyqtarët dhe 2 nga prokurorët e gjykatave të apelit, dhe 1 anëtar nga gjyqtarët e gjykatave administrative.

Gjykata Kushtetuese[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përpara ndryshimeve kushtetuese, anëtarët e GJykatës Kushtetuese (GjK) zgjidheshin me propozim të Presidentit dhe miratim me shumicë të thjeshtë nga Kuvendi. Si pasojë e Reformës, anëtarët e GJK-së do të zgjidhen si vijon: 3 anëtarë emërohen nga Gjykata e Lartë; 3 anëtarë emërohen nga Presidenti; dhe 3 anëtarë nga Kuvendi me shumicë të cilësuar të 3/5 të gjithë anëtarëve të Kuvendit. Anëtarët që emërohe duhet të përzgjidhen vetëm nga lista e 3 kandidatëve të renditur më lartë nga Këshilli i Emërimeve në Drejtësi dhe, në rastin e Kuvendit, nëse brenda 30 ditëve nuk arrihet të sigurohet shumicë e cilësuar, atëhere konsiderohet i emëruar kandidati i renditur më lart nga Këshilli i Emërimeve në Drejtësi.

Këshilli i Lartë i Gjyqësorit[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përpara ndryshimeve kushtetuese qeverisja e sistemit të drejtësisë ishte përgegjësi e Këshillit të Lartë të Drejtësisë.

Në vend të tij, ndryshimet kushtetuese parashikojnë ndritjen e Këshillit të Lartë të Gjyqësorit (KLGj). KLGJ do të jetë përgjegjës për sigurimin e pavarësisë, mbarëvajtjes dhe llogaridhënies në sistemin gjyqësor[8].

KLGJ emëron gjyqtarët e të gjitha niveleve, me përjashtim të atyre të Gjykatës Kushtetuese, dhe vendos për masat disiplinore, përfshi shkarkimin, e gjyqtarëve të të gjitha niveleve, përjashto anëtarët e Gjykatës Kushtetuese.

KLGJ përbëhet nga 11 anëtarë: 6 anëtarë janë gjyqtarë dhe zgjidhen nga Konferenca Gjyqësore Kombëtare; 5 anëtarë janë jo-gjyqtarë dhe zgjidhen nga rradhët e avokatëve, akademikëve dhe shoqërisë civile.

Këshilli i Lartë i Prokurorisë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Këshilli i Lartë i Prokurorisë (KLP) është institucion i ri, i cili krijohet për herë të parë dhe do të jetë përgjegjës për sigurimin e pavarësisë, mbarëvajtjes dhe llogaridhënies në sistemin e prokurorisë[9].

Gjykata e Lartë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përpara ndryshimeve kushtetuese, zgjedhja e anëtarëve të GJykatës së Lartë (GjL) bëhej me propozim të Presidentit dhe miratim me shumicë të thjeshtë votash nga Kuvendi. Si pasojë e Reformës, zgjedhja e anëtarëve të GJL-së do të bëhet nga Këshilli i Lartë i Gjyqësorit.

Për më tepër, Reforma në Drejtësi e ka rikonceptuar rolin e Gjykatës së Lartë në një "gjykatë kasacioni" që kujdeset për unifikimin dhe zhvillimin e praktikës gjyqësore[10].

Prokurori i Përgjithshëm[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përpara ndryshimeve kushtetuese, Prokurori i Përgjithshëm (PP) shërbente për një mandat 5 vjeçar me të drejtë riemërimi. Si pasojë e Reformës, Prokurori i Përgjithshëm do të shërbejë për një mandat 7 vjeçar pa të drejtë riemërimi. Zgjedhja e PP-së do të bëhet nga Këshilli i Lartë i Prokurorisë, i cili bën thirrje publike për paraqitjen e interesit për postin e Prokurorit të Përgjithshëm dhe nga kandidaturat KLP përzgjedh tre më të mirat, të cilët i përcillen Kuvendit për miratim. Në rast se Kuvendi brenda 30 ditëve nuk arrin të sigurojë shumicë me 3/5 të të gjithë anëtarëve të vet, atëhere konsiderohet i emëruar kandidati i renditur më lart nga KLP.

Gjykatat e posacme të korrupsionit dhe krimit të organizuar[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Reforma parashikoi krijimin e dy gjykatave të posaçme, Gjykata e posaçme e Shkallës së Parë dhe Gjykata e Apelit për gjykimin e veprave penale të korrupsionit dhe krimit të organizuar si dhe të akuzave penale kundër funksionarëve të lartë, si: Presidentin dhe ish presidentët; Kryetarin dhe ish Kryetarët e Kuvendit; Kryeministrin dhe ish Kryeministrat; deputetët e Kuvendit; ministrat; ministrat që kanë shërbyer gjatë dy mandateve të fundit; Prokurorin e Përgjithshëm; Inspektorin e Lartë të Drejtësisë; kryetarët e bashkive; zëvendësministrat; anëtarët e Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe të Këshillit të Lartë të Prokurorisë; anëtarët e Gjykatës Kushtetuese dhe Gjykatës së Lartë; dhe drejtuesit e institucioneve shtetërore qëndrore ose të pavarura të përcaktuara në Kushtetutë ose në ligj[11].

Gjykata e Shkallës së Parë për Krimet e Rënda dhe Gjykata e Apelit për Krimet e Rënda do të pushojnë së ekzistuari pasi funksionet e tyre do të merren nga gjykatat e posaçme.

Prokuroria e Posaçme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Reforma parashikoi krijimin e dy institucioneve të reja të hetimit dhe prokurorisë: Prokurorinë e Posaçme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar dhe Byronë Kombëtare të Hetimit (BKH), të cilat janë të pavarura nga Prokurori i Përgjithshëm. Prokuroria e Posaçme ushtron funksionet pranë gjykatave të posaçme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. BKH raporton vetëm tek Prokuroria e Posaçme. Prokurorët e prokurorisë së posaçme emërohen nga Këshilli i Lartë i Prokurorisë dhe shërbejnë për një mandat 9 vjeçar[12].

Inspektori i Lartë i Drejtësisë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Inspektori i Lartë i Drejtësisë është një institucion i ri, përgjegjës për verifikimin e ankesave kundër gjyqtarëve dhe prokurorëve të të gjitha niveleve, anëtarëve të Këshillit të Lartë të Gjyqësorit, anëtarëve të Këshillit të Lartë të Prokurorisë, dhe të Prokurorit të Përgjithshëm; hetimi i shkeljeve të tyre; dhe fillimi i procedurave disiplinore ndaj tyre. Inspektori i Lartë i Drejtësisë do të jetë përgjegjës, gjithashtu, për inspektimin institucional të gjykatave dhe zyrave të prokurorisë[13].

Inspektori i Lartë i Drejtësisë emërohet për një periudhë 9 vjeçare, pa të drejtë rizgjedhjeje. Për zgjedhjen e ILD-së, Këshilli i Emërimeve në Drejtësi përgatit një listë me kandidatura, ku tre kandidatët të renditur më lartë i përcillen Kuvendit. cilat ai i rendit nga më e mira tek më e dobta, dhe ja dërgon për votim Kuvendit. Në rast se Kuvendi brenda 30 ditëve nuk arrin të sigurojë shumicë me 3/5 të të gjithë anëtarëve të vet, atëhere konsiderohet i emëruar kandidati i renditur më lart nga KED.

Rivlerësimi kalimtar[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Një nga risitë më të mëdha të Reformës në Drejtësi është procesi i rivlerësimit kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve (vetingu), i cili ka për qëllim që të garantojë që të sigurojë profesionalizmin dhe integritetin e punonjësve të sistemit të drejtësisë, në mënyrë për të garantuar një drejtësi të pavarur dhe të ndershme duke synuar largimin nga sistemi e të gjithë magjistratëve që nuk justifikojnë pasurinë, që kanë lidhje me krimin ose që nuk kanë aftësitë e duhura profesionale.[14]

Përgjatë procesit të vetingut, do të vlerësohen të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët e të gjitha niveleve, këshilltarët dhe ndihmësit ligjorë; si dhe inspektorët e Këshillit të Lartë të Drejtësisë.

Rivlerësimi filloi në tetor 2016, pas hyrjes në fuqi të ndryshimeve kushtetuese dhe të ligjit për rivlerësimin kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë. Rivlerësimi i të gjithë subjekteve duhet të kryhet brenda një periudhe pesë vjeçare.[15]

Institucionet e vetingut[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Procesi i vetingut realizohet nga tre institucione të posaçme të krijuara nga Kushtetuta për këtë qëllim, Komisioni i Pavarur i Kualifikimit, Komisionerët Publikë dhe Kolegji i Apelimit. Këto institucione bashkërendojnë dhe asistohen nga Operacioni Ndërkombëtar i Monitorimit, një mision i posaçëm i [[Bashkimi Evropian|BE] i përbërë nga vëzhgues me eksperiencë nga vendet anëtare të BE dhe nga SHBA.

Komisioni i Pavarur i Kualifikimit

Komisioni i Pavarur i Kualifikimit (KPK) funksionon si organ administrativ vlerësues dhe do përbëhet nga katër trupa komisionerësh të përbëra secila nga katër komisionerë. Anëtarët e Komisionit gëzojnë statusin e anëtarit të Gjykatës së Lartë.[16]

Komisionerët Publikë

Procesi i vetingut parashikon edhe veprimtarinë e dy Komisionerëve Publikë, të cilët përfaqësojnë interesin publik në procesin e vetingut dhe kanë të drejtën të ankimojnë vendimet e KPK pranë Kolegjit të Posaçëm të Apelimit, pranë Gjykatës Kushtetuese.

Kolegji i Posaçëm i Apelimit

Kolegji i Posaçëm i Apelimit (KPA) është institucioni përfundimtar që shqyrton ankimet kundër vendimeve të KPK. KPA përbëhet nga shtatë gjyqtarë por gjykon në trupa gjykuese me pesë anëtarë. Anëtarët e Kolegjit gëzojnë statusin e anëtarit të Gjykatës Kushtetuese.[17]

Operacioni Ndërkombëtar i Monitorimit

Operacioni Ndërkombëtar i Monitorimit (ONM) asiston procesin e vetingut nëpërmjet mbikqyrjes së procesit dhe ndihmës për KPK-në dhe KPA-në përmes ofrimit të të dhënave, informacioneve dhe këshillimit.

Vëzhguesit e ONM monitorojnë gjithë procesin e vetingut dhe kanë në dispozicion të gjithë informacionin dhe dokumentet që disponon KPK dhe KPA.[18]

Procedura e vetingut[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Procesi i vetingut bazohet mbi tre shtylla rivlerësimi: (1) kontrolli i pasurisë, (2) kontrolli i figurës dhe (3) kontrolli i aftësive profesionale.

Kontrolli i pasurisë

Çdo subject i procedurës së vetingut i nënshtrohet vetëdeklarimit dhe pastaj kontrollit të të gjitha pasurive të tij dhe të personave të lidhur me të.

Subjekti duhet të justifikojë pasuritë e tij mbi bazën e burimeve të ligjshme, të cila konsiderohen vetëm të ardhurat e deklaruara, për të cilat janë paguar taksat.[19]

Nëse pasuria e deklaruar apo zbuluar është më e madhe se dyfishi i të ardhurave të ligjshme, subjekti i rivlerësimit ka barrën e provës dhe përjashtohet nga sistemi nëse nuk arrin të vërtetojë të kundërtën.

Kontrolli i figurës

Subjekti i rivlerësimit i nënshtrohet verifikimit të kontakteve të papërshtatshme me persona të përfshirë në krimin e organizuar dhe nëse verifikohen kontakte të tilla dhe subjekti nuk arrin të vërtetojë të kundërtën, ai shkarkohet nga sistemi i drejtësisë.

Kontrolli i aftësive profesionale

Subjekti i rivlerësimit i nënshtrohet verifikimit të aftësive për të hetuar dhe/ose gjykuar çështjet gjyqësore, aftësitë organizative dhe administrative si dhe etikën profesionale dhe cilësitë personale.[20]

Subjekti që vlerësohet se ka mangësi, të cilat nuk mund të korrigjohen përmes edukimit, shkarkohet menjëherë. Subjekti që vlerësohet se ka njohuri, aftësi, gjykim ose sjellje të papërshtatshme por që mund të përmirësohen, pezullohet dhe i nënshtrohet një programi trajnimi të detyrueshëm një vjeçar.

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Burim i të dhënave[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ http://www.ikub.al/LIGJE_CATEGORY/1501140120/Article-PeR-KRIJIMIN-E-KOMISIONIT-Te-POSAceM-PARLAMENTAR-PeR-REFORMeN-Ne-SISTEMIN-E-DREJTeSISe.aspx
  2. ^ "Kopje e arkivuar". Arkivuar nga origjinali origjinali më 8 nëntor 2018. Marrë më 1 qershor 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ "Kopje e arkivuar" (PDF). Arkivuar nga origjinali origjinali (PDF) më 1 qershor 2019. Marrë më 1 qershor 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ http://www.euralius.eu/images/Justice-Reform/Amendamentet-kushtetuese-21-07-2016-AL.pdf[lidhje e vdekur]
  5. ^ https://exit.al/2016/06/permbajtja-e-reformes-ne-drejtesi/
  6. ^ http://www.reformanedrejtesi.al/aktivitet/kuvendi-i-shqiperise-miratoi-pese-projektligje-te-rendesishme-pjese-e-paketes-se-shtate-0
  7. ^ http://www.euralius.eu/images/Justice-Reform/Ligji-nr-84-date-30-08-2016-per-ri-vleresimin-e-perkohshem-te-gjyqtareve-dhe-prokuroreve-te-Republikes-se-Shqiperise.pdf[lidhje e vdekur]
  8. ^ http://www.gjykataelarte.gov.al/web/ligj_nr_115_2016_per_organet_e_qeverisjes_se_sistemit_te_drejtesise_1726.pdf
  9. ^ http://www.gjykataelarte.gov.al/web/ligj_nr_115_2016_per_organet_e_qeverisjes_se_sistemit_te_drejtesise_1726.pdf
  10. ^ http://www.magjistratura.edu.al/komentari/
  11. ^ http://www.gjykataelarte.gov.al/web/lligj_nr_95_2016_per_organizimin_dhe_funksionimin_e_institucioneve_per_te_luftuar_korrupsionin_dhe_krimin_e_organizuar_s_1728.pdf
  12. ^ http://www.gjykataelarte.gov.al/web/lligj_nr_95_2016_per_organizimin_dhe_funksionimin_e_institucioneve_per_te_luftuar_korrupsionin_dhe_krimin_e_organizuar_s_1728.pdf
  13. ^ http://www.gjykataelarte.gov.al/web/ligj_nr_115_2016_per_organet_e_qeverisjes_se_sistemit_te_drejtesise_1726.pdf
  14. ^ https://exit.al/2016/07/veitingu-exit-shpjegon/
  15. ^ http://qbz.gov.al/eli/ligj/2016/08/30/84-2016
  16. ^ http://qbz.gov.al/eli/ligj/2016/08/30/84-2016
  17. ^ http://qbz.gov.al/eli/ligj/2016/08/30/84-2016
  18. ^ http://qbz.gov.al/eli/ligj/2016/08/30/84-2016
  19. ^ https://exit.al/2016/07/veitingu-exit-shpjegon/
  20. ^ http://qbz.gov.al/eli/ligj/2016/08/30/84-2016