Belgjika

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Belgjikë)
Shko te: navigacion, kërko
Mbretëria e Belgjikës
Koninkrijk België (hollandisht)
Royaume de Belgique (frëngjisht)
Königreich Belgien (gjermanisht)
Flag of Belgium.svg Great coat of arms of Belgium.svg
Flamuri i Belgjikës Stema e Belgjikës
Vendndodhja e Belgjikës
Vendndodhja e Belgjikës   (e gjelbër e errët)

–  në Europë   (e gjelbër & gri e errët)
–  në Bashkimin Europian   (e gjelbër)

Moto Kombëtare "Eendracht maakt macht" (hollandisht)
"L'union fait la force" (frëngjisht)
"Einigkeit macht stark" (gjermanisht)
("Bashkimi bën fuqinë")
Himni Kombëtar "Brabançonne"
Kryeqyteti Brukseli (gjithashtu qyteti më i madh)
Gjuha zyrtare hollandisht, frëngjisht, Gjermanisht
Pavarësia 4 tetor 1830
Anëtarësimi në OKB 27 dhjetor 1945
Forma e qeverisjes Monarki federale parlamentare kushtetuese
Mbret Filip
Kryeministër Charles Michel
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i 140-të
30.528 km²
6,4
Popullsia (2015)
– totale
– dendësia
Vëndi i 75-të
11.190.145 banorë
363,6 banorë/km²
PBB (2015)
 PBB për banor
458,65 miliard dollarë
40.456 dollarë
Monedha Euro (€) (EUR)
Zona kohore
– zakonisht
– në verë

UTC+1
UTC+2
Prefiksi telefonik +32
Kodi i internetit .be
Kodi ISO 3166-1 BE

Belgjika (zyrtarisht Mbretëria e Belgjikës; holandisht Koninkrijk België, frëngjisht Royaume de Belgique, gjermanisht Königreich Belgien) ndodhet në pjesën perëndimore të Evropës dhe kufizohet me Holandën, Gjermaninë, Luksemburgun dhe Francën. Belgjika ka mbi dhjetë milion banorë që jetojnë në një sipërfaqe prej rreth tridhjetë mijë kilometra katror. Ndikimi i përhershëm i gjermanishtes dhe asaj romake kanë përshkruar dhe ndarë kulturën dhe linguistiken belge. Belgët flasin kryesisht dy gjuhë: gjuhën flame (neederlands) e folur në veri dhe frëngjishtja në regjionin Valon, në jug të Belgjikës. Regjioni kryesor i saj është ai i Brukselit në të cilin zyrtarisht fliten të dy gjuhët. Pakicë e njohur zyrtarisht janë folësit e gjermanishtes që në ditët e sotshme jetojnë në lindje të vendit. Këto dallime gjuhësore reflektohen edhe në politiken e tanishme të Belgjikës dhe në jetën belge.

Termi Belgjikë vije nga banuesit e parë të këtij vendi "belgët", fis keltë të njohur nga provinca romake, Galia belge. në të kaluarën e largët, Belgjika ka qenë pjesë e tokave të ulëta (Beneluksi) në të cilat bënte pjesë edhe Holanda dhe Luksemburgu. Që nga gjysma e mesjetës deri në shekullin e XVII, ky vend ka qenë qendër kulturore dhe tregtare e këtij regjioni evropianë. Nga shekulli i XVI deri në kohën e pavarësisë së Belgjiks, nga rrethina e saj thirrej "Holanda jugore" dhe ishte fushëbetejë e fuqive evropiane.

Belgjika është një ndër anëtaret dhe themeluesit e Bashkësisë Evropiane (BE) dhe në tokën e saj ka kryeqendra organizatave të ndryshme evropiane dhe botërore, të tilla si p.sh. NATO.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Gjeografia e Belgjikës.

Sipërfaqja e përgjithshme e Belgjikës është 30,852 km² dhe shtrihet rreth koordinatave gjeografike 50 50 v, 4 00 L. Kjo sipërfaqe përbëhet nga 30,358 km² tokë dhe 250 km² ujë me një vijë bregdetare prej 66.5 km.

Klima është e butë me dimër të lehtë dhe verë të freskët.

Në pjesën veri-perëndimore, relievi i Belgjikës ka një teren të rrafshët bregdetar i cili ngrihen në male në pjesën qendrore. Pika më e ultë e Belgjikës gjendet në brigjet e detit veriorë (0m) dhe ajo më e lara në lartësi mbidetare prej 694 metrave në Signal de Botrange.

Klima[redakto | redakto tekstin burimor]

Ka klime oqeanike, me dimër te butë dhe verë të freskët.shpeshherë me shi dhe me mjegull.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Historia e Belgjikës.

Popullsia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Demografia e Belgjikës.

Ne Belgjikë fliten tre gjuhe kryesore.

  1. Holandisht (Flamanët), rreth 60% të popullsisë.
  2. Frengjisht (Valonët), rreth 39% të popullsisë.
  3. Gjermanisht, rreth 0.5% te popullatës (75 mijë banorë në lindje të vendit).
  4. dhe një pjesë shumë e vogël luksemburgas në Arlon.

Një pasqyrë statistikore e popullsisë belge.

Më 1 janar të vitit 2016, popullsia e Belgjikës ishte 11.267.910. Ky numër është mjaft i shpërndarë në mënyrë të barabartë midis gjinive, edhe pse gratë tejkalojnë burrat me afërsisht 200.000. Dendësia e popullsisë është 363 persona për km2 (2015), edhe pse në veri të vendit është shumë më e populluar se në jug.

Grupi 18-64 mosha, dmth kryesisht popullsi punuese, numrat 6,919,768 dhe është përgjegjëse për pjesën më të madhe të popullsisë. 2,062,561 banorë belge janë të moshës mbi 64 Brenda këtij grupi, 1,860 njerëz janë 100 ose më të vjetër. Numri i njerëzve të moshës 18 ose nën është 2.285.581. Piramida e moshës tregon qartë një popullsi në plakje.

Në vitin 2011, jetëgjatësia është 77 për burrat dhe 82 për gratë. Në vitin 2013, numri i vdekjeve ka qenë 109.295. Shumica e tyre ishin vdekje natyrore (102,475). sëmundje kardiovaskulare është shkaku i dytë më i madh i vdekshmërisë (31,308). Kanceri ishte përgjegjës për 28,717 të vdekur, ndërsa sëmundjet e frymëmarrjes moren jetën e 11,363 njerëzve.

Në vitin 2013, ka pasur edhe 124,864 lindje. Shkalla e fertilitetit ishte 1.74 fëmijë për grua në vitin 2014. Shkalla e fertilitetit e grave jo-belge që jetojnë në Belgjikë (2.32) është dukshëm më e lartë se ajo e grave belge.

Për sa i përket gjendjes martesore, 4.255.406 e banorëve të Belgjikës janë të martuar (2016). 685,451 njerëz kanë humbur partnerin e tyre dhe 1,011,113 njerëz janë të divorcuar. Në fund të vitit 2010, rreth 180,000 njerëz kanë jetuar së bashku nën një kontratë të bashkëjetesës (bashkëjetesës ligjore). Ky grup përfshin gjithashtu vëllezërit e motrat të cilët kanë hyrë në një marrëveshje bashkëjetesë. Midis 2003 dhe në fund të vitit 2010, 17.000 burra dhe gra kan hyrë në një martesë të njëjtit seks. Në vitin 2008, ka pasur 4,822,301 familje në Belgjikë, nga të cilat 1.646.553 ishin familjet me një person.

Ka 953,329 çifte pa fëmijë. Çiftet me fëmijë jan 1,057,481 (2015 shifra).

Shpërndarja e banorëve të Belgjikës sipas rajonit është si më poshtë (2016): 6.477.804 jetojnë në rajonin flamand, 3.602.216 jetojnë në rajonin Walloon (duke përfshirë 75,222 nga gjermanisht-folëse Komunitetit (2010) e) dhe 1,187,890 banojnë në Bruksel-Capital.

1,057,666 banorë janë të një kombësie tjetër (dmth jo belg) (2010). Në vitin 2015, francezët ishin grupi më i madh i shtetësisë jo-belg, numëron 159,352, e ndjekur nga italianët dhe shtetas holandezë, të cilët regjistruan 156,977 dhe 149,199 respektivisht. Marokenët ishin në pozitën e katërt, me 82,009, e ndjekur nga polakët (68,403).

Qytetet e[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Lista e qyteteve të Belgjikës.
  1. Bruksel (+ 19 minibashkitë) 1.138.854 banorë (01/01/2012).
  2. Anvers 506.091 banorë.
  3. Gent 247.942 banoë.
  4. Charleroi 203.072 banorë.
  5. Liezh 195.302 banorë.

[redakto | redakto tekstin burimor]

Besimet fetare[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Feja në Belgjikë.

Tradicionalisht Belgjika është një shtet katolik. Belgjika njeh zyrtarisht gjashtë besime fetare; katolike, orthodokse, anglikane, protestante, hebrehe dhe islame. Kryerja e statistikave mbi besimin fetar ështe e vështirë duke u nisur nga fakti që qeveria nuk ka të drejtë të pyesi qytetarët mbi përkatsinë e tyre fetare, por vrehet çart se feja islame eshte duke u rritur ndërsa të tjerat Jan në rënie.

Njësitë administrative[redakto | redakto tekstin burimor]

Sipas kushtetutës dhe ligjit belgë janë pesë njësi administrative. Përposë njësive administratve në bazë të kushtetutes ka dhe disa forma tjera që janë krijuar në baza praktike.

Belgjika është një shtet federal dhe përbëhet nga tri komunitete, tri regjione dhe tri regjione gjuhësore. Dy nga tri regjionet kanë nga pesë krahina kështu që Belgjika ka dhjetë krahina. Pos ndarjes në krahina ajo ndahet edhe në 589 komuna të cilat ndahen në bashkësi të komunave (këto kanë qenë para reformës së 1977-ës komuna të pavarura). Gjitha format tjera janë lidhje komunale elektorale, politike, juridike si dhe forma më e re e lidhjeve në bazë të shërbimit policorë.

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Sistemi shtetëror në Belgjikë.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Ekonomia e Belgjikës.

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Kultura e Belgjikës.

Infrastruktura[redakto | redakto tekstin burimor]

Transporti[redakto | redakto tekstin burimor]

Per transport belgjika ze vendin e par ne te gjithe evropen dhe ajo ka komunikimin deatar shume te zhvilluar

Arsimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Shëndetësia[redakto | redakto tekstin burimor]

Festat publike[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhjet e jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]


Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Belgjika – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale