Në mesditë Byroja Politike u mblodh

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Pashallarët e kuq)
Jump to navigation Jump to search

Në mesditë Byroja Politike u mblodh njohur edhe si Pashallarët e kuq është poemë e shkrimtarit Ismail Kadare e shkruar më 1974.

Analiza[redakto | përpunoni burim]

Në këtë vepër Kadare akuzon rrethin e Enver Hoxhës se mbanin përgjegjësi për problemet në vend. Poema i përket traditës së "letërsisë politike të Europës Qendrore".[1] Ky produkt letrar i absolutizmit iluminist, synonte të përmirësonte politikën duke i bërë thirrje sovranit të spastronte qeverinë nga shërbëtorët e tij të korruptuar. Poema nuk është sulm i drejtpërdrejtë kundër Enver Hoxhës, por sulm kundër Partisë, Byrosë Politike dhe nomeklaturës. Hoxha shfaqet si "sundues i mirë" i cili mbron interesat e popullit nga zyrtarët e korruptuar. Mirëpo thelbi i kësaj tradite të shkrimit ishte se kuptohej se vetë sistemi ishte i korruptuar dhe me plot të meta, sado që sunduesi është "i mirë".[1] Byrokratët komunistë në poemë paraqiten me duar të përgjakura.[2]

Botimi[redakto | përpunoni burim]

Kadare e shkroi këtë poemë në janar 1974 dhe çoi për botim në gazetën "Drita" në tetor 1975. Ndonëse poema ishte paraparë të zinte vendin kryesor në faqosje të gazetës, në mbrëmje teksa shtypej, kryeredaktori i gazetës e lexon dhe e vendos pezullimin e botimit.[3] Dritëro Agolli e informoi Pirro Kondin, anëtar i Komitetit Qendror për këtë poemë duke shtuar se Kadareja aty tregon se "Partia nuk është më në gjendje të qeverisë". Poema u hoq nga botimi dhe u kritikua si "antisocialiste, revizioniste, e ndikuar nga ideologjitë perëndimore".[4]

Më 25 tetor 1975 Kadare u detyrua të paraqiste autokritikë përpara organizatës bazë të partisë në Lidhjen e Shkrimtarëve. Ai pranoi se kishte shkruar një vepër "armiqësore, kundërrevolucionare, kundër vijës së Partisë, Diktaturës së Proletariatit dhe popullit". Atij iu kumtua urdhri nga lart që të largohej menjëherë nga Tirana dhe që të hiqte dorë nga veprat letrare, kurse dorëshkrimi i poemës humbi.[4] Kadare u syrgjynos fillimisht në Fier, e më pas në moçalet e Myzeqesë, ku duhej të hiqte dorë nga shkrimi dhe të mësonte të "kontribonte në mënyrë produktive në të mirën e kombit".[5] Biseda për poemën ose vetë përmendja e saj ishte e ndaluar gjatë kohës së komunizmit, madje edhe për vetë Kadarenë.[6]

Pas komunizmit[redakto | përpunoni burim]

Pas rënies së sistemit, kritikët e Kadaresë kanë hedhur dyshime mbi ekzistencën e poemës, duke e akuzuar atë se e kishte shpikur pas 1990-tës për ta paraqitur veten si disident.[4] Helena Kadare, bashkëshortja e autorit në lidhje me këtë shkruan:

Detraktorët e tij, sa herë që binte fjala për këtë vjershë, e quanin atë si një fantazi të shkrimtarit. Disa arritën deri atje, sa ta quajnë lavdërim për diktaturën, madje u tha se shkaku i zemërimit kundër Is., ishte se regjimit nuk i pëlqenin lavdërimet e tepruara, ndaj deshi ta dënonte shkrimtarin për këtë!

— Helena Kadare, Kohë e pamjaftueshme: kujtime (Onufri 2011, fq.339)

Madje edhe historiani Noel Malcolm e quajti poemën në shtypin amerikan "fantazi të I.K.".[6] Përveç kësaj, për poemën ishte spekuluar edhe se nuk ishin byrokratët ata që Kadare i kishte paraqitur me duar të përgjakura, por ishin "komplotistët".[2]

Mirëpo në vitin 2002 poema u zbulua në arkivin e shtetit dhe u botua me miratimin e autorit.[4] Pas botimit të poemës, ajo filloi të sulmohej se ishte "vepër tipike e realizmit socialist". Në shtyp u shtrua pyetja se nëse poema ishte "vepër tipike e realizmit socialist" atëherë përse kishte ngjallur zemërim aq të madh te shteti kundër autorit.[2]

Reagimi i Enver Hoxhës[redakto | përpunoni burim]

Sipas Vahid Lamës, sekretarit personal të Hoxhës, poemën ia kishte lënë mbi tavolinë Ramiz Alia dhe pastaj kishte dalë nga zyra, kështu që kur hyri sekretari, Enveri sapo kishte përfunduar leximin e poemës dhe shpërtheu:

Merri këto shënime dhe jepja Nexhmijes për t’i sistemuar diku në arkiv. Janë disa gjykime të miat për Ismail Kadarenë, që u dashka ta mbash nga xhaketa për të mos u gremisur në ato humnerat e fantazisë së tij të sëmurë. Ai shkruan për “Pashallarë të Kuq”, po cilët qenkan këta? Anëtarët e Byrosë Politike?! Sigurisht ai kështu mendon. Por ajo mendja e tij, e pleksur me kozmopolitizëm, më pas do t’i pjellë që të shkruajë edhe për “Sulltanin e Kuq”! Hajde shkrimtar, hajde! Ai është një armik i rrezikshëm i partisë. E kemi përkëdhelur shumë, por tani me këto “Pashallarët e Kuq” durimi ynë është sosur, ai do të japë llogari. Poema e tij është akuzë e rëndë për udhëheqjen e partisë, ajo është një trakt i zi, që bën thirrje për kryengritje, është një vepër makabre.:— Enver Hoxha[7]

Lama thekson se Enveri "ishte nxirë në fytyrë" dhe shton se "rrallë herë më kishte takuar ta shikoja në atë gjendje aq të shqetësuar". Për Kadarenë thotë se mendoi se kësaj here vërtet do ta pësonte dhe se "lart e poshtë thuhej gojë më gojë që arrestimi i Kadaresë ishte çështje ditësh".[7] Për më tepër, në tekstin e poemës vetë Hoxha kishte shkruar “Ismail Kadareja të shkojë në burg!”.[8]

Referenca[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ a b Peter Morgan (2011). Ismail Kadare: shkrimtari dhe diktatura, 1957-1990. Tirana: Shtëpia botuese 55. f. 164–165.  9789928106124. 
  2. ^ a b c Kadare, Helena (2011). Kohë e pamjaftueshme. Onufri. f. 341–342. 
  3. ^ Haliti, Faslli (24 tetor 2014). "Intervista/ Poeti Faslli Haliti: Ismail Kadare është gjeni. Nuk njoh asnjë gjeni servil". Res Publica. Marrë më 10 November 2017. 
  4. ^ a b c d Peter Morgan (2011). Ismail Kadare: shkrimtari dhe diktatura, 1957-1990. Tirana: Shtëpia botuese 55. f. 165–168.  9789928106124. 
  5. ^ Peter Morgan (2011). Ismail Kadare: shkrimtari dhe diktatura, 1957-1990. Tirana: Shtëpia botuese 55. f. 175.  9789928106124. 
  6. ^ a b Kadare, Helena (2011). Kohë e pamjaftueshme. Onufri. f. 339. 
  7. ^ a b Lama, Vahid. "Rroftë Nexhmija, poshtë Kadare!"". Gazeta Shqip. Marrë më 10 November 2017. 
  8. ^ "Vreri i Enverit pasi lexoi "Pashallarët e kuq": Durimi mori fund, Kadare, në burg". Panorama Online. 27 gusht 2012. Marrë më 10 nëntor 2017.