Qemal Stafa

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Gjendeni te artikulli Qemal Stafa. Për shprehjet e ngjashme në shkrim, kuptim apo tingëllim, shikoni këtu.
Qemal Stafa
Lindi më 20 mars 1920
Vendlindja Elbasan, Principata e Shqipërisë
Vendvdekja Tiranë, Mbretëria Shqiptare (1943–44)
Kombësia Shqiptar
Partia politike Partia Komuniste Shqiptare

Qemal Stafa (Elbasan, 20 mars 1920 - Tiranë, 5 maj 1942) ishte bashkëthemelues i Grupit Komunist të Shkodrës, pjesëtar në takimin e themelimit të partisë, anëtar i Komitetit Qëndror dhe sekretar politik i të rinjve. Gjithashtu shkrues poezish dhe sprovash letrare me pseudonimin Brutus, të cilat u përmblodhën në vëllimin "Qortimet e vjeshtës". Dita e vrasjes së tij është përdorur si simbolikë për të përkujtuar Ditën e Dëshmorëve.

Jeta[redakto | redakto tekstin burimor]

U lind në qytetin e Elbasanit, i biri i Hasan Ahmetit dhe Sabries së Veli Dylgjerit. Familja me origjinë nga Zabzuni i Gollobordës kishte gjetur në brigjet e Shkumbinit vendbanimin e ri, ku Hasani u lind. Si ushtarak që qe i zoti i shtëpisë, detyra bëri që familja të shpërngulej për në Shkodër më 1923. Emërohet Drejtor i Zyrës së Rekrutimit në Prefekturën e Shkodrës[1].

Qemali i vogël futet si nxënës në Kolegjin Ksaverian të Etërve Jezuitë duke e ndjekur për tetë vjet derisa më 1933 me ligjin Ivanaj u mbyllën shkollat private dhe kaloi në Gjimnazin e Shkodrës. Vitin shkollor 1934-'35 në gjimnaz dërgohet Skënder Luarasi[2], i cili një vit më vonë do t'i jepte një temë hartimi rreth disa vargjeve të "Vilhelm Telit" të Shilerit. Hartimi i Qemalit gjashtëmbëdhjetëvjeçar bëri bujë, bashkë me nismën që ndërmorën grupi shoqëror për të mbajtur kapele në vend të fesit. Pjesëtar në rininë përparimtare të kohës me Xh. Brojën, L. Radin, A. Pipën, H. Tahën etj.

Mbas vdekjes së të atit, familja Stafa shpërngulet drejt Tiranës korrikun e 1936[3]. Në fillim të vitit shkollor '36-'37 rregjistrohet në Gjimnazin Shtetnor të Tiranës. Me organizimin e Zef Malës, Qemali së bashku me Vasil Shanton, Gj. Lukën, T. Jakovën themelojnë Grupin Komunist të Shkodrës[4][5]. Vitin 1938 nisi gjuetia e arrestimeve prej regjimit të Mbretit Zog, prej së cilës Qemali u arrestua natën e 24 janarit të 1939. Gjyqi i tij u zhvillua javët e para të shkurtit në bodrumin e Bashkisë së Tiranës i mbrojtur nga av. Suat Asllani, gjyq në të cilin i pranon të gjitha akuzat dhe dënohet me tre vite[6]. Me rastin e vdekjes së të vëllait i jepet leje që të shkojë për të pritur. Ndërkohë që ishte ndryrë në njërën prej qelive të Burgut të Vjetër, i bëhet e mundur të dalë gjatë trazirave të 7 prillit[7].

Vrasja[redakto | redakto tekstin burimor]

Kandidati për sekretar të përgjithshëm të PKSH-së, Qemal Stafa qëndronte në shtëpinë e Bije Vokshit në Tiranë. Më 4 maj 1942 u largua nga kjo shtëpi sepse atje shkoi Enver Hoxha, i cili e njoftoi se duhej të shkonte në një bazë më të sigurt. Të nesërmen e kësaj dite më 5 maj 1942 karabinieria shkoi në shtëpinë të marrë me qira nga Beqir Minxhozi, në atë kohë punonjës i Bankës Kombëtare të Punës. Kontrata e qirasë së shtëpisë ishte bërë vetëm tri ditë më parë. Në rrethana të pasqaruara mirë, Minxhozi u arrestua. I lidhur ai u detyrua të tregonte shtëpinë ku strehohej Stafa, e fejuara Drita Kosturi, Kristo Themelko, Gjustina Sata (Flora Dishnica) dhe kushërira e saj Marie Lezhja. Në raportin e saj për këtë ngjarje, karabinieria nuk e përmend Themelkon[8].

Shkrimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Në të gjallë të tij, Stafa botoi dy skica letrare me nënshkrimin e tij. Të parën kur ishte 14 vjeç në një revistë për fëmijë, kurse të dytën, në 1939, në gazetën zyrtare të Partisë Fashiste Shqiptare. Sipas studjuesit Çelo Hoxha, krijimet e tjera që i vishen Stafës janë shumë të diskutueshme për autorësinë.

Në 1962 u botua dhe një përmbledhje me shkrime të tij, të botuara ose jo më herët. Pseudonimet ose inicialet e shkrimeve të botuara në të gjallë të tij, janë të dyshimta. Megjithatë, edhe një nga shkrimet që mund të konsiderohet i tij pa kundërshtime është ribotuar disa herë me qëllime manipulative. Skica “Nanë” u botua për herë të parë në revistën Vatra e Rinisë (10 shkurt 1935), një revistë për fëmijë.

Skica “Nanë” u botua për herë të parë në revistën Vatra e Rinisë (10 shkurt 1935), një revistë për fëmijë. Më vonë kjo skicë është ribotuar ose me shtesa, ose e cunguar. Në gazetën Zëri i Rinisë, 5 maj 1956, skica “Nanë” është botuar me një paragraf shtesë. Fjalia e fundit është hequr dhe është shtuar kjo: “Kurrkush nuk mundet me ja xanë vendin. Sikurse nata së cilës i mungon hana, asht e mbështjellun në terrin ma të mndershmin, njashtu asht fmija qi nuk e ka nanën. Asht njeriu ma fatëkeqi në botë. Por nji gja e vetme mund ta ngushëllojë: edhe pse nana i ka vdekur, prap se prap i rri afër, e don, dhe e drejton përherë kah veprat e mira…” Edhe datimi në fund është deformuar: Shkodër, me Tetuer 1933, Qemal H. Stafa. Në origjinal, ai ka këtë formë: Shkodrë, Qemal H. Stafa.

Në gazetën Drita, 30 prill 1961, kjo skicë është botuar e plotë, pas asnjë devijim. Më vonë, ajo është ribotuar në një përmbledhje me shkrime të konsideruara të Qemal Stafës, “Qortimet e vjeshtës”, dhe në të dyja botimet e saj -1962 dhe 1975 – është lënë jashtë gjysma e skicës. Përmbledhja, e përgatitur nga Nasho Jorgaqi, përfundon me këtë fjalë: “Nana na mësoi me thanun Atdhe, e me e dashtun me gjithë zemër…”. Me këtë shkurtim të qëllimshëm, redaktori ka dashur ta përcjellë autorin e skicës si një njeri të shqetësuar për atdheun që në moshën 14 vjeçare, dhe vdekja e tij nga karabinieria, e plotëson mitin heroik të tij. Me këtë deformim të lehtë në nisje, miti i Qemal Stafës mori dhenë sipas Ç. Hoxhës[9].

Kushtime[redakto | redakto tekstin burimor]

Në 1966 në Tiranë u krijua një këngë kushtuar atij: “Trim i fortë me yll në ballë”. Në 1967, fshati Plasë i Korçës i ngriti këngën “Po më pesë maj më dyzet e dy”. Në 1969, në Tiranë, u krijua kënga “Luftë e madhe asaj dite o Qemal”. Në 1970, Dukati i Vlorës i kushtoi këngën “Pesë maj u vra Qemali”. Në 1977, po në Tiranë u krijua kënga “Qemal Stafa”. Po atë vit, Kutallia e Beratit krijoi “Këngë për Qemal Stafën”. Një këngë me titullin e Kutallisë u ngrit dhe në Tiranë, një vit më vonë. Në 1979, Delvina krijoi këngën “Erdh Qemali në Delvinë”. Në 1980, një këngë e Vranishtit të Korçës titullohej: “Përmes flakës ra Qemali”. Po atë vit, Tirana krijoi këgën “Qemal Stafa”, ndërsa Janjari i Sarandës këngën “Krenari për mëmëdhenë”[9].

Burime[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Sinani A., Flet nipi i Veli Stafës: Ju rrëfej amanetet e Veliut dhe e vërteta e vdekjes së tij, Tirana Observer, 19 tetor, 2012.
  2. ^ Kaloçi D., Deklarata e Qemal Stafës në hetuesi : "Përse unë nuk jam komunist", Gazeta shqiptare. - Nr. 2452, 12 prill, 2003, f. 12 - 13.
  3. ^ Kaloçi D., Unë, korrieri i Qemal Stafës, dëshmoj vrasjen e tij nga Enveri : [Intervistë e Beqir Ramazan Xhepa], Gazeta shqiptare. - Nr. 2426, 9 mars, 2003, f. 12 - 13.
  4. ^ Fierza Gj, Zef Mala, mes lavdisë dhe persekutimit, Tirana Observer, 16 prill, 2015.
  5. ^ Elsie R., A Biographical Dictionary of Albanian History, Londër: I.B. Tauris, 2012. fq. 425. ISBN 978-1-78076-431-3
  6. ^ Kaloçi D., Dëshmoj unë, shoku i shkollës dhe burgut i Qemal Stafës (interv. Riza Deliallisi), Shqip. - Nr. 120, 5 maj, 2007, f. 18 - 19
  7. ^ Polovina Y., Pushtimi, Komunizmi e çeli derën më 7 prill të 1939, Shqiptarja.com, 7 prill, 2013.
  8. ^ Dervishi K., Lëvizja komuniste në vitet 1924-1944 dhe formimi i PKSH-së, Tiranë: 55, 2016. fq. 215-216. ISBN 978-9828-106-38-4
  9. ^ a b Hoxha Ç., Qemal Stafa si mit dhe hero, postbllok.com, 5 maj 2016.