Sulejman Vokshi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Sulejman Vokshi.jpg

Sulejman Vokshi (Lokaj), (1815 - 1890) është veprimtar dhe figurë e shquar e Lidhjes së Prizrenit dhe Hero i PopullitKosovë. Lindi në Gjakovë në një familje me tradita kombëtare nga (Vokshi), pjesëmarrëse në kryengritjet antiosmane kundër Tanzimatit. Veprimtarinë patriotike e filloi që në moshën djaloshare. Në vitet 40të shek. XIX mori pjesë me armë kundër reformave të Tanzimatit dhe prandaj qeveria osmane e internoi dhe e burgosi shumë herë. Lidhja Shqiptare Prizrenit e gjeti Sulejman Vokshin e përgatitur në të gjitha drejtimet si luftëtar e udhëheqës i shquar popullor dhe me koncepte të qarta politike. Ishte një nga nismëtarët e themelimit të saj dhe gjatë veprimtarisë së Lidhjes një ndër udhëheqësit kryesorë, politikë e ushtarakë, anëtar i Komitetit Qendror dhe përfaqësues konsekuent i krahut revolucionar të saj. Ai qëndroi jo vetëm në ballë të luftës për mbrojtjen e tërësisë së trojeve shqiptare, por edhe të luftës për realizimin me forcën e armëve të autonomisë së mbarë trojeve shqiptare si shkallë e parë, e kushtëzuar nga rrethanat e brendshme dhe të jashtme, e luftës për fitoren e pavarësisë së plotë.

Qeveria e përkohshme e Lidhjes shqiptare e ngarkoi me detyrën e udhëheqësit ushtarak të forcave të armatosura të ushtrisë kombëtare të saj, ishte edhe kryetar i komisionit të të ardhurave dhe financave. Ishte drejtues i Degës së Lidhjes për Gjakovën dhe një nga organizatorët e ngjarjeve të Gjakovës që shpunë në vrasjen e mareshalit osman Mehmet Ali Pashë Maxhari. Si anëtar i Shtabit ushtarak të Lidhjes, Sulejman Vokshi ishte një nga udhëheqësit e luftëtarëve shqiptarë në betejat për mbrojtjen e Plavës e Gucisë, që shpunë në shpartallimin e forcave të Malit të Zi. Me shpalljen e autonomisë dhe krijimin e Kuvernës së Përdorme, ishte krahas Abdyl Frashërit, Ymer Prizrenit e të tjerëve, në krye të kësaj me cilësinë e komandantit të forcave për mbrojtjen. Forcat e Lidhjes nën komandën e tij brenda një kohe fare të shkurtër e shtrinë pushtetin popullor administrativ e ushtarak të Lidhjes në Shkup, Prishtinë, Mitrovicë, Lumë, Guci, Vuçitërnë, Preshevë etj. Nën drejtimin e tij si kryetar i shtabit të forcave shqiptare dhe me pjesëmarrjen e tij direkte u zhvillua edhe lufta heroike për mbrojtjen e Lidhjes në Shtimje e Slivovë kundër forcave osmane të Dervish Pashës. E vazhdoi qëndresën kundër pushtuesit osman edhe pas thyerjes së Lidhjes shqiptare dhe shpërndarjes së qeverisë së saj deri më 1885, madje ai organizoi në këtë vit një kryengritje tjetër kundër pushtuesve që shpërtheu në Kosovë. U kap me pabesi. Pushteti osman e konsideroi si një nga udhëheqësit më të rrezikshëm të Lidhjes, prandaj gjykata e jashtëzakonshme e Prizrenit e dënoi me vdekje. Por para presionit të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare u detyrua ta lirojë pas burgimit. Sulejman Vokshi radhitet ndër udhëheqësit e luftëtarët konsekuentë të popullit shqiptar në luftën për realizimin e sigurimin e unitetit të tij kombëtar e shtetëror. Figura e tij u përjetësua edhe nga këngët popullore historike të asaj periudhe. Vdiq në Gjakovë.

Sulejman Vokshi, ministri i Luftës, në Lidhjen e Prizrenit[redakto | redakto tekstin burimor]

(Në kuadër të 200 vjetorit të lindjes së prijësit dhe tribunit popullor Sulejman Vokshi)

Strateg, Burrë shteti, personalitet i shquar shumëdimensional

Prijësi gjakovar Sulejman Vokshi, këtë vit mbush 200 vjeç. Ai ishte Ministri i Mbrojtjes dhe Komandant i Përgjithshëm të Forcave të Armatosuara shqiptare i Lidhjes së Prizrenit, para 136 vjetësh.

Sylejman Vokshi Në atë periudhë quhej "shef seksioni ushtarak" i LSHP, me atributet e Ministrit të Luftës, funksion i cili në normalitet në historinë 103 vjeçare të shtetit shqiptar do të niste me themelimin e qeverisë së parë shqiptare më 4 dhjetor 1912.

Nga 35 Ministra të Luftës/Mbrojtjes Sulejman Vokshi është prijësi popullor, që udhëheq listën e ministrave, por me një përjashtim esencial se Ministri i Luftës i LSH të Prizrenit, selinë nuk e kishte në kryeqytet, por në zemrat e luftëtarëve të lirisë së kryengritësve shqiptarë në të katër vilajetet e saj, selinë e kishte në lirinë e shqiptarëve, në katër korpuset ushtarake që do të kompletoheshin me 280 mijë luftëtarë.

Në një kohe të shkurtër, Lidhja Shqiptare organizoi një ushtri të rregullt, të vogël por efikase. Mençuria popullore më 1878, kundërshtonte deri në vdekje copëtimin e trojeve shqiptare nga kushdo qoftë dhe të kërkonte bashkimin e këtyre trojeve në një njësi politiko administrative të veçuar, pra në një vilajet shqiptar me një autonomi të gjerë nën sovranitetin e sulltanit. Kanë kaluar plot dy shekuj qëkurse në Gjakovë u lind strategu dhe burri i shquar shqiptar Sulejman Vokshi, një personalitet shumëdimensional dhe kompleks, të përfaqësuesit nga më të mëdhenj e më të denjë të atdhetarisë shqiptare të shekullit XIX. Sulejman Vokshi është arkitekti i parë i "Projektit të Ushtrisë Shqiptare". Luftëtari gjakovar është ndër përfaqësuesit tipik të lidhjes së pazgjidhëshme shekullore të shqiptarëve me armët, sepse shqiptarët, në natyrën prej luftëtari përfaqësonin atë që akademiku Eqerem Çabej shkruan për bashkëkombasit: "Shqiptarët kanë karakterin, qëndrueshmërinë si komb dhe cilësinë e kastës luftëtare ballkanike me armë në dorë". Shqiptarët e njohin më së shumti Sulejman Vokshin nga përfytyrimet artistike të piktorave të shquar Abdurrahim Buza (sipas publikimit të Kristo Frashërit në LSHP, 1979,f.214) dhe Guri Madhi, megjithëse kohët e fundit është gjetur edhe një foto e vjetër e tribunit të madh popullor nga gazeta "Koha ditore" në Kosovë, që shkruajtën me bëmat-epokale dhe i vunë emër epokës. Shkëlqimi i Sulejman Vokshit ishte mbi të gjitha tek Lidhja e Prizrenit që shfaqi dukshëm dashurinë kombit tonë për liri dhe pavarësi dhe udhëhoqi kryengritësit duke ja bërë të ditur botës dhe fuqive të mëdha synimet shqiptare. Kur më 1878 u bë Kongresi i Berlinit, fqinjëve tonë ju dhuruan toka shqiptare, pa pyetur se cilët banonin në to. Në atë rrezik të madh gjithë krerët shqiptarë, të veriut dhe të jugut, u mblodhën në Prizren dhe me një zë protestuan kundër vendimeve të padrejta të Kongesit, me shkrim, por dhe me armë. Kjo çoi deri në detyrimin për të ndryshuar vendimet e para. Atëherë Europa e kuptoi se një komb mijëvjeçar i vjetër që me shekuj ishte përpjekur për lirinë e tij nuk mund të merrej nëpër këmbë në këtë mënyrë.Kjo ishte e para herë, nga Besëlidhja e Lezhës në kohën e Skënderbeut, që gjithë Shqiptarët u mblodhën dhe vendosën të mbronin me gjak tokat shqiptare dhe të kërkonin autonomi. Por edhe pse u shtyp LSHP, u përhap fryma e saj kudo që kishte shqiptarë; fryma e rilindjes së kombit, pas LSHP u bë edhe më e fortë, sepse kolonitë shqiptare në mërgim, në Itali, Rumani, Bullgari, Egjypt, Turqi dhe Amerikë, përpiqeshin me anë të gazetave, periodikëve, revistave dhe librave për përhapjen e gjuhës shqipe dhe forcimin e ndërgjegjes kombëtare dhe që po shkonin objektivisht drejt pavarësisë. Sulejman Vokshi është ushqyer nga heroizmi i popullit tonë, të cilit i ka prirë me qëndrueshmëri e në mënyrë dinjitoze, duke përshkuar dhjetëvjeçarët e luftërave të tij si një frymëzim dhe shqetësim. Në rrethanat e luftës së vështirë e të pandërprerë, Sulejman Vokshi është njëri nga qëndrestarët më të mëdhenj, i cili jetoi e luftoi energjikisht për çështjen e shenjtë dhe të drejtë të lirisë së shqiptarëve. Ai ka hyrë në histori si organizator i shpejtë i një ushtrie të re, që u angazhua me detyrë të menjëhershme që të pastronte krahinat dhe garnizonet osmane nga administrata perandorake. Një jetë për shqiptarizmin dhe kombin shqiptar Lidhja Shqiptare e Prizrenit. Beselidhja. 10.6.1878. Kush ishte prijësi, kapedani, Ministri i Luftës dhe Komandanti i ushtrisë së shqiptarëve në motin e madh të Lidhjes së Prizrenit? Sulejman Vokshi ishte një nga veprimtarët dhe personalitetet e shquar tëLidhjes Shqiptare të Prizrenit të viteve 1878-1881. Lindi në Gjakovë nga një familje me tradita kombëtare në vitin 1815. Gjyshi i Sulejmanit, Adem Vokshi kishte rënë heroikisht në kryengritjen antiosmane të gjakovarëve. Edhe babai i Sulejmanit Ali Vokshi kishte lindur dhe uishte rritur në luftë dhe mbeti përgjatë gjithë jetës një luftëtar i papërkulur antiosman. Ndërsa dokumentat e asaj periudhe shkruajnë: "Sulejman Vokshi ishte i aftëqë të ngrinte kur të donte dhe sitë donte popullsinë shqiptare…kundër qeverisë mbretërore dhe ushtrisë perandorake". Veprimtarinë patriotike e filloi që në moshë djaloshare në lëvizjen antitanzimatit. Lidhja Shqiptare e Prizrenit e gjeti të përgatitur si luftëtar e udhëheqës i shquar popullor dhe me koncepte të qarta politike. Ishte një nga nismëtarët e themelimit të saj dhe gjatë veprimtarisë së Lidhjes një ndër udhëheqësit kryesorë politikë e ushtarakë, anëtar i Komitetit Qendror dhe përfaqësues konsekuent i krahut revolucionar të saj. Qeveria e përkohshme e Lidhjes e ngarkoi me detyrën e udhëheqësit ushtarak të forcave të armatosura të ushtrisë kombëtare të saj.Ishte edhe kryetar i komisionit të të ardhurave dhe të financave, drejtues i Degës së Lidhjes për Gjakovën dhe një nga organizatorët e ngjarjeve të Gjakovës që shpunë në vrasjen e marshalit osman Mehmet Ali Pashë Maxharit. Si anëtar i Shtabit ushtarak të Lidhjes, Sulejman Vokshi ishte një nga udhëheqësit e luftëtarëve shqiptarë në betejat pë mbrojtjen e Plavës e Gucisë, që shpunë në shpartallimin e forcave të Malit të Zi. Forcat e Lidhjes nën komandën e tij brenda një kohe të shkurtër e shtrinë pushtetin aministrativ e ushtarak të Lidhjes në: Shkup, Prishtinë, Lumë, Mitrovicë, Guci, Vushtërri, Preshevë etj. Nën drejtimin e tij si kryetar i shtabit të forcave shqiptare dhe me pjesëmarrjen e tij direkte u zhvillua edhe lufta heroike për mbrojtjen e Lidhjes në Shtimje e Slivovë, kundër forcave të"Divani Humayun" (qeverisë osmane) të Dervish Pashës. Në gati 50 vjet, mori pjesë në të gjitha kryengritjet që shpërthyen kundër sundimin osman, gjë për të cilën Porta e lartë e kishte arrestuar e internuar disaherë.Sulejman Vokshi dinte të ngrinte shtabe ushtarak, të përcaktonte rajonet e mbrojtjes dhe sulmit, pozicionet, gjërësinë, thellësinë e brezave, skalionimin, përqëndrimin etj. Kështu në krye të Malësisë së Gjakovës me 3000 forca, me Sulejman Vokshin në krye, mbeti gjithnjë një zonë e lirë, një bazë e luftëtarëve të lirisë edhe pse sulmet osmane herë pas here, nuk i lanë rehat. Por kryengritësit ju përgjigjën me zjarr garnizoneve osmane në Gjakovë, Pejë e Prizren dhe në shkurt 1885, përsëri nën udhëheqjen e Sulejman Vokshit shpërthyen një kryengritje të fuqishme. Stambolli dërgoi forca të mëdha ushtarake, e shtypi kryengritjen dhe në pabesi e kapi Sulejman Vokshin. Gjykata e jashtëzakonëshme ushtarake në Prizren e dënoi atë me vdekje, kurse familjen e tij me internim të përjetshëm në Fezan të Tripolit në Libi. Në vendimin e gjykatës osmane thuhej se fama që ka fituar Sulejman Vokshi "për veprimtarinë e efekteshme e të fuqishme antishtetërore…dihen nga gjithë bota.Ai ka qenë organizator, frymëzues dhe pjesmarrës i të gjitha akteve e veprimeve të kryengritësve që kanë ndodhur gjer tani në këto anë, si dhe kreu i krerëve të të gjithë kryengritësve". Ky duket të jetë vlerësimi më i saktë që mund t'i bëhej Sulejman Vokshit. Për shkak të popullaritetit të Sulejman Vokshit dhe presionit të lëvizjes kombëtare shqiptare shteti osman u detyrua ta kthente dënimin me vdekje që i kishte dhënë në moshën 70 vjeçare, në dënim me burg, e më pas, ta lironte komandantin e Lidhjes. Në Vendimin e Gjukatës ushtarake tëjashtëzakonshme më datën 7 tetor 1885, theksohej: "Sulejman Vokshi ka një influencë të jashtëzakonshme jo vetëm në Kosovë, por në të gjithë Gegërinë…Ai është organizator, frymëzues, pjesëmarrës i të gjithë kryengritjeve si dhe kreu i krerëve të luftës së shqiptarëve dhe që nuk pranon kategorikisht të njohë urdhërat e qeverisë dhe të shtetit…".Sulejman Vokshi ishte dhe mbetiudhëheqës ushtarak i forcave të armatosura të ushtrisë kombëtare të Lidhjes, drejtues i Degës së Lidhjes për Gjakovën, organizator i ngjarjeve të Gjakovës që shpunë në vrasjen e Mehmet Pashë Maxharit, udhëheqës i luftëtarëve shqiptarë në betejat për mbrojtjen e Plavës e Gucisë, që shpunë në shpartallimin e forcave të Malit të Zi. Populli shqiptar e përjetësoi birin e tij besnik, komandantin e shquar në këngët e veta epike. Në prag të 100 vjetorit të Lidhjes shqiptare të Prizrenit, në qershor të vitit 1978, shteti shqiptar i dha Sulejman Vokshit më 8.6.1978, në prag të 100 vjetorit të LSHP, titullin e lartë "Hero i Popullit". Osmanët e konsideronin si një nga udhëheqësit më të rrezikshëm të Lidhjes, prandaj e dënojnë me dënimin kapital, me vdekje, por presioni i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare i detyroi osmanët ta lirojnë. Sulejman Vokshi radhitet ndër udhëheqësit e luftëtarët konsekuentë të popullit shqiptar në luftën për realizimin e sigurimin e unitetit kombëtar e shtetëror, luftëtar që u shua në vitin 1890 në Gjakovë, në moshën 75 vjeçare. Prijësi gjakovar vdiq por nuk u harrua, sepse i dha emër qytetit kuptimplotë, qytetit-luginë e gjakut; ndërkohë që në fakt Gjakovë dikur është quajtur "Jakovë", që do të thotë fusha e Jakut, (sepse toka ka qenë në pronësi të Jak Vulës). Por lufta e tjetërsoi nga thellësia e shekujve deri në vitin 1999, që u kthye sikurse gjithë Kosova në një luginë paqeje. Sylejamn Vokshi, arkitekt i parë i "Projektit të ushtrisë shqiptare" Ushtritë shqiptare pothuaj nëpër shekuj kanë qenë të ngritura e të përgatitura që nga kohët ilire, në periudhën e Skënderbeut, në periudhën e Pashallëqeve të Shkodrës dhe të Janinës si dhe që u konsolidua me projektin e parë të shkruar në Lidhjen e Prizrenit. Autori ishte një luftëtar i spikatur, drejtues formacionesh ushtarake dhe një burrë shteti që e njihte ushtrinë deri në çështjet më të detajuara të saj. Fakt është qëLidhja Shqiptare e Prizrenit, (1878 – 1881), zyrtarisht filloi me tubimin e 300 përfaqëseve të të gjitha krahinave shqiptare në kuvendin shqiptartë mbajtur në Prizren më 10 qershor 1878. Porta e Lartë nuk e la fatin e politikës së saj në Shqipëri në duart e autoriteteve të vilajeteve, por ndërhyri për të ndryshuar rrjedhën e ngjarjeve. Thirri në Stamboll, në fund të majit 1878, personalitetet më të dëgjuara të jetës shqiptare, si Iljaz pashë Dibrën, Ali bej Gucinë, Abdyl Frashërin, Ymer Prizrenin, Ahmet Koronicën, Zija Prishtinën, Mustafa pashë Vlorën, sheh Mustafa Tetovën, Vejsel bej Dinon dhe disa dhjetëra të tjerë, ndaj të cilëve ushtroi trysni të fortë për t'i detyruar që t'i jepnin besëlidhjes së Prizrenit karakterin e një organizate islamike ballkanike. Personalitetet shqiptare, i rezistuan presionit të "Divani Humayun", që u përpoq t'i mbante në Stamboll me pretekste të ndryshme, për të penguar pjesëmarrjen e tyre në Kuvendin Kombëtar, por ata u nisën për në Prizren pa leje dhe Kuvendi Kombëtar u hap në ditën e përcaktuar. Në Kuvend folën delegatë të të gjitha grupimeve.Abdyl Frashëri, kryetar i Komitetit të Stambollit dhe delegat i vilajetit të Janinës shpalosi platformën atdhetare të lëvizjes kombëtare, ai i ftoi të gjitha krahinat shqiptare që të bashkoheshin si një trup i vetëm për të mbrojtur mbarë atdheun nga rreziku i asgjësimit. Abdyli theksoi: "Qëllimi i Kuvendit është që t'ua presim hovin armiqve të pashpirt, duke lidhur besën shqiptare dhe duke u betuar që t'i mbrojmë me gjak trojet që na kanë lënë gjyshërit dhe stërgjyshërit tanë", fjalim qëla përshtypje brenda dhe jashtë sallës si dhe u ndesh me qendrimet e qarqeve sulltaniste, ashtu edhe me trysninë e autoriteve qeveritare osmane, të përfaqësuara nga mytesarifi turk i Prizrenit, Qamil Beu, që ishte i pranishën në këtë tubim. Këto forca u përpoqën të pengonin bashkimin e shqiptarëve në një lidhje kombëtare. Në takim kishte edhe boshnjakë nga Bosnja dhe Sanxhaku. Qëllimi i takimit ishte formimi i një shteti autonom shqiptar që do të mbulonte katër vilajetet otomane të Prizrenit, Shkodrës, Manastirit, dhe Janinës. Lidhja ishte përpjeka e parë e madhe për të krijuar një regjion të bashkuar shqiptar qysh nga dështimi i forcave të Skënderbeut në Mesjetë si dhe nga përpjekja e dy pashallëqeve të Shkodrës si dhe të Janinës. Organi më i lartë i LSHP ishte Komiteti Qendror Kombëtar me 47 anëtarë, që përfaqësonin të gjitha trevat e vendit. Kryetar u zgjodh Iliaz Pashë Dibra (Qoku); ndërkohë që kryesia e Komitetit kishte 13 veta. Ndër personalitetet e LSHP përmendim: Iliaz pashë Dibra, Abdyl Frashëri, Ymer Prizreni, Sulejman Vokshi, Haxhi Zeka, Ali pashë Gucia, Sheh Mustafa Tetova, Ali pashë Draga, Hasan pashë Draga, Haxhi Sadik Tetova, Hysen bej Gjilani, Ali bej Tirana, Qazim bej Gjirokastra, Mustafa Nuri Vlora, Shaban Bej Peja, Ahmet Koronica, Haxhi Shabani, Binak Alia, Ali Ibra, etj. Ndër figurat e pakta sulltaniste që hynë në Këshillin Qendror, si: Abdullah pashë Dreni, Osman Myflti Prishtina, Filë Mustafa Shkupi, Haxhi Sadik Tetova, Sadik pashë Hoxholli, Abedin pashë Dino, etj. Lidhja (Ittifaku) krijoi tre komisione, secili me një përgjegjës të veçantë: komisioni i punëve tëjashtme me në krye Abdyl Frashërin, të punëve të brendshme që e kryesonte Haxhi Shabani dhe Komisioni i Punëve Financiare që kryesonte Sulejman Vokshi,me anëtarë Zija Prishtinën dhe Shefik Gjilanin. Komisioni kishte për detyrë jo vetëm të administronte buxhetin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, por të siguronte, në të njëjtën kohë edhe pajisjen e forcave të armatosura me armë, municione, pajime, veshmbathje dhe ushqime. Lidhja kishte atributet e një qeverie me një organizim të mençur e të urtë. Këshilli i Përgjithshëm i LSHP mori vendim që të gjithë anëtarët e tij të shpërndaheshin nëpër krahinat e tyre për të ndihmuar në organizimin e degëve të Lidhjes Shqiptare nëpër krahina dhe në zbatimin e detyrave urgjente që dilnin nga programi i saj politik. Në Prizren qëndruan vetëm shtatë anëtarë të Komitetit Kombëtar, për të ndjekur dhe koordinuar punët e përditshme. Në prizren kishte edhe vëzhgues të huaj, të cilët e vunë në dyshim që ato ditë tezën se Lidhja e Prizrenit u krijua nga Porta e Lartë e Stambollit. Sipas tyre, qëllimi i veçantë i Lidhjes së Prizrenit ishte të kundërshtonte reformat osmane. Duke ju përgjigjur gazetës "Times", Sami Frashëri hidhte poshtë akuzën se Lidhja e Prizrenit ishte krijuar nga Porta, sikurse rrëzonte edhe tezën se, "Stambolli ishte në dijeni të themelimit të saj". Sami Frashëri shkruante: "Porta e Lartë nuk ka pasur gisht në formimin e Lidhjes Shqiptare, madje vonë ajo e ka marrë vesh se ekziston një besëlidhje e tillë". Lidhja Shqiptare u formua nga shqiptarët për të shpëtuar nga thonjtë e të tjerëve tokat që janë pjesë e Shqipërisë dhe që banohen nga popullsi shqiptare. Ajo mbështetet në masën e gjerë të popullsisë. Prandaj Porta e Lartë nuk mund t'i ndalojë shqiptarët që të marrin pjesë në Lidhjen e tyre". Sulejman_Vokshi. Pikture e vitit 1978. Abduraman buzaSulejman_Vokshi. Pikture e vitit 1978. Abduraman buza Tre vitet luftarake tëLidhjes së Prizrenit. Lidhja u formua pas Traktatit të Shën Stefanit, i cili iu kishte dhënë tokat shqiptare Bullgarisë, Malit të Zi dhe Serbisë pas Luftës Ruso-Turke të viteve të "krizës lindore 1877-1888". Prijësit shqiptarë nga Gjakova, Peja, Gucia, Luma, Dibra dhe Tetova u takuan në një qendër të Vilajetit të Kosovës, që sot gjendet në Maqedoni, për të diskutuar rezistencën. Italia përkrahu një komitet italo-shqiptar për të zgjeruar nacionalizmin shqiptarë dhe fituar aleatë në Ballkan, kurse Porta e Lartë bëri të njëjtën me Komitetin Qendror për Mbrojtjen e të Drejtave Shqiptare në Stamboll më 1877. Anëtarët e Komitetit ishin Sulejman Vokshi, Zija Prishtina, Sami Frashëri, Jani Vreto, Pashko Vasa dhe Abdyl Frashëri. Manifesti i këtij komiteti u bë statusi i Lidhjes. Lidhja Shqiptare e Prizrenit u mendua si një organizatë politiko-ushtarake që do t'i ndihmonte shqiptarët për të fituar përkrahje ndërkombëtare, megjithëse së pari si krahinëautonome. Traktati i Shën Stefanit u zëvendësua nga Traktati i Berlinit pas ndërhyrjes së Austro-Hungarisë dhe Britanisë.Por Traktati i Berlinit iu ndau tokat shqiptare fqinjëve tanë ballkanikë. Prandaj në korrik 1878, bordi me 60 anëtarëi Lidhjes, i udhëhequr nga Abdyl Frashëri, iu dërgoj një letër Fuqive të Mëdha në Kongresin e Berlinit, duke kërkuar zgjidhjen e çështjeve shqiptare pas luftës ruso-osmane. Memorandumi u injorua nga Kongresi, i cili u dha territoret shqiptare Serbisë dhe Malit të Zi; ndërkohë që LSHP merakosej se shqiptarët do të humbnin edhe territoret shqiptare në Jug ndaj Greqisë, prandaj edhe organizuan rezistencë të armatosur në Janinë, Guci, Shkodër dhe Prizren. Rezistenca ishte e fuqishme sa për të ndryshuar kufijtë e vendosur nga Forcat e Mëdha dhe për të kthyer disa prej tokave të humbura, megjithëse disa toka iu dorëzuan prapë se prapë Greqisë më 1881. Lidhja e Prizreni kishte 16000 anëtarë të armatosur nën kontroll të cilat ia kthyen armët forcave të Sulltanit të Perandorisë Osmane pas nënshtrimit të saj në Kongresin e Berlinit dhe urdhrit të saj për shpërbërjen e Lidhjes nga frika se shqiptarët do të kërkoni pavarësi të plotë. Forcat shqiptare asgjësuan Mehmet Ali pashën, i njohur në rrethet shqiptare si Maxhar Pasha, në Gjakovë në gusht 1878.Lidhja morri kontrollin nga forcat e sulltanit në qytetet e Vushtrrisë, Pejës, Mitrovicës, Prizrenit, dhe Gjakovës. Lidhja në mënyrë energjike hodhi poshtë autoritetin e sulltanit dhe kërkoj ndarje të plotë nga Perandoria Osmane. Perandoria Osmane dërgoj prapë 15 batalione të rregullta osmane në krye me Dervish Pashën, i quajtur Ahmet Muhtar Pasha. Batalionet osmane u vendosën në Pejë, Gjakovë dhe Prizren në prill maj të 1881-ës. Më këtë ai i kishte shkëputur furnizimin frontit në Plavë e Guci. Pasi që forcat osmane nuk dëshronin të i ndihmonin malazezët më shumë edhe përkundër presionit të Rusisë, forcat e Lidhjes mbesin të pa furnizuara në front kundrejt forcave malazeze. Shqiptaret ne lufte Cili ishte "Projekti i Ushtrisë Shqiptare" të LSHP? Shqiptarët në fakt ishin në rrugën e kërkimit të shtetit të tyre. Ata nuk ishin "dehur" nga lavdia e së shkuarës, sepse nuk i linte çizmja e huaj të ngrinin krye. Por rasti erdhi dhe 300 delegatë, që përfaqësonin katër vilajeteu bënë bashkë në Prizren. Aktualisht njihen rreth 150 emra, nga të cilët 96 përfaqësonin vilajetin e Kosovës, 26 vilajetin e Shkodrës, 20 vilajetin e Janinës dhe pjesa tjetër Vilajetin e Manastirit dhe Shkupit. Mbi të gjitha shkëlqyen idetë gjeniale në fushën e artit ushtarak të prijësave e veçanërisht të Ministrit të parë të Luftës Sulejman Vokshit. Ai detajoi njësoj sit e ishte një akademik ushtarak i thekur "Planin luftarak" të mbrojtjes së viseve shqiptare. Shqiptarët luftonin me pushkët "çakalloze", "kapaklë", "Martina", por dhe me market "Snider", "Enfild", pushkë e kobure me gur stërralli, me me pushkë me çark që mbusheshin nga gryka (duke humbur shumë kohë) dhe nuk e hidhnin plumbin më shumë se 100-120 metra, ndërsa ushtria turke ishte e pajisur me pushkë me shume fisheke të tipit "Uincester" dhe të sistemit me të ri "Martini Henri" model i vitit 1871 i prodhimit amerikan e anglez. Artileria ishte privilegj i osmanëve, të cilët ishin të pajisur me topa të prodhimit gjerman, me mbushje nga prapa prej çeliku, me kalibër nga 45 deri 100 m/m (Riza Drishti në Konferenca kombëtare për studime të Lidhjes shqiptare të Prizrenit, vëll.2.Tiranë 1979, f.285). Ndërsa pushkët "martina" kishin shumë pak rezerva fishekësh. Për të kursyer fishekët armiku goditej me thika, jataganë, me kosë, sfurk, drapër, sopatë, dajak, përdorej bari i thatë, vajguri etj., me qëllim që të kurseheshin fishekët. Forcat e Lidhjes përbëheshin zakonisht nga këmbësoria, kalorësia dhe artileria, por edhe mjete lundrimi, të furnizimit dhe të ndërlidhjes, shërbimi i zbulimit, reparte shëtitëse, dhe të mbrojtjes së kalave.Vetëm taktika e zhdërvjellët e Lidhjes së Prizrenit kompensonte mangësitë në armatim. Forcat e armatosura të lidhjes që drejtoheshin nga Sulejman Vokshi mbusheshin me malsorë, fshatarë, zejtarë, tregëtarë, punëtorë, nëpunës, intelektualë etj. Besëlidhja si dhe betimi e dhënia e besës së luftëtarëve në mitingje popullore ose në sheshe kryesore të qyteteve ishte një praktikë e përditshme e Lidhjes.Në letër u hartuan formacionet luftarake shqiptare me katër korpuse që përfaqësonin katër vilajetet shqiptare.Mobilizimi i përgjithshëm parashikonte rreth 280 mijë luftëtarë në të gjithë trevat shqiptare. Ky projekt i ideuar qartë nga Sulejman Vokshi e ngrinte truallin arbëror, në formatin e një mbrojtje të organizuar shtetërore, kapërcente nivelin autonomist dhe shikonte në fokusin e një mbrojtjeje reale autonomiste nga tëgjitha anët, duke e shikuar Lidhjen si udhëheqje politike, ekonomike dhe ushtarake. Gjithë eksperienca luftarake e shekujve kishte ardhur në projektin e Sulejman Vokshit si një dokument thelbësor të Lidhjes. Krahas saj u përgatit "Rregullorja"/"Kararname", e datës 18 qershor 1878, që ishte një rregullore për organizimin e forcave që do të zbresin në fushëbetejë, që do t'i shërbente shtetit të ri shqiptar. Projekti i ushtrisë kombëtare shqiptare për "vetëligjësi" (autonomi) ishte në fakt mobilizimi i përgjithshëm i vetëmbrojtës popullore të armatosur.Për këtë u përgatitën shkresa zyrtare me devizën: "Në emër të popullit shqiptar dhe të shënuara me vulën e komitetit. (Dok.63 i LSHP). Ideja qëndronte në organizimin ushtarak nga më të përkryerit e kohës me katër korpuse të formatit mbrojtës, me karakter të theksuar ushtarak mbrojtës, që në fakt ishte një shkëlqim i vetë artit luftarak popullor të shqiptarëve. Qysh në aktet e para tëKuvendit themelues të Lidhjes së Prizrenit me "Kararname"-n dhe "Talimati" ose "Urdhresa" u vendos organizimi i Forcave të Armatosura. Qëllimi ishte që këto të shndroheshin në ushtri kombëtare shqiptare, një plan i menduar mirë që në vitin 1877. Në themel të mobilizimit klasik ushtarak qëndronte kriteri demografik në raportin 1:10, duke marrë parasysh popullsinë, pra që me mobilizimin e parëmund të ngjeshnin armët rreth 170 mijë luftëtarë, ndërsa me mobilizim të përgjithshëm të moshave 15-70 vjeç përfshiheshin në bazë të parimit të "shërbimit të detyruar ushtarak", kjo shifër do të rritej. Këshilli Qendror i LSHPsi dhe Komiteti i Mbrojtjes në qershor e korrik 1878 në përputhje me strategjinë e përgjithshme të Lidhjes morën një sërë vendimesh:"Hartimi i një plani për zënien e vijave të mbrojtjes kundër agresionit të shteteve fqinjë si dhe caktimi i forcave për mbrojtje nga osmanët, malazesët, grekët dhe serbët; Organizimi i ushtrisë vullnetare mbi bazën e vullnetarizmit; kompletimi i njësive dhe reparteve që do të krijoheshin; organizimi i prapavijës së ushtrisë vullnetare dhe armatosja e saj; zgjidhja e problemeve të kuadrit ushtarak, krijimi i rezervave strategjike; organizimi i bashkëveprimitsi dhe realizimi i udhëheqjes së luftës". Mbrojtja do të bëhej sipas drejtimeve strategjike: kundër Malit të Zi, Serbisë dhe Greqisë. Forcat kryesore të Lidhjes do të organizoheshin me katër korparmata: Korpusi i parë, i Kosovës; Korpusi i dytë, i Novipazarit; Korpusi i tretë, i Shkodrës; Korpusi i katërt, i Janinës. Kërcënimet ishin përcaktuar në tre drejtime: së pari: Në rast se armiku do të kërcënonte tërësinë tokësore në njërin nga drejtimet strategjike Nish-Prizren dhe Cetinë-Shkodër parashikohej që komandat e Korpusve të vepronin energjikisht në këto drejtime. Së dyti: në rast se Serbia në luftën shqiptaro-malazese do qëndronte neutral nga fronti me Serbinë do të hiqej një pjesë e forcave. Në rastin e varinatit të tretë në rast se shqiptarët detyroheshin të luftonin në dy fronte, kundër ushtrisë serbe e malazese do të veprionte në të dy drejtimet duke angazhuar gjithë resurset luftarake por duke ruajtur një rezervë, për çdo të papritur. Organizimi shqiptar ushtarak i Sulejman Vokshit përfshinte edhe mënyrën e ndërtimit të Korpusit, që do ishte njësia më e madhe, por edhe brigadat, regjimentet, batalionet dhe kompanitë. Kompania do kishte 100 luftëtarë ndërsa batalioni do ishte me katër kompani meefektiv rreth 500 veta. LSHP i dha rëndësi edhe formacionit të luftimit, në mbrojtje e në mësymje, luftimit të afërt, përdorimit të armëve të zjarrit si dhe kur bëhej luftimi trup me trup, mënyrat e ndërtimit të kolonave tëmarrshimit, shfrytëzimi i terrenit, shfrytëzimi i kurrizeve malore, pllajave e pjerrësive; ndërsa sulmi do zhvillohej gjithmonë nga lart poshtë dhe me vrull. Edhe pse nuk ja arriti qëllimit përfundimtar për bashkimin e gjithë tokave shqiptare në një formacion autonom kontribuoi fuqishëm në ndërgjegjen kombëtare e politike, solli një përvojë të çmuar luftarake në organizimin e drejtimin e luftës, forcoi ndjenjën e patriotizmit dhe atdhedashurisë, ishte realisht një prush i ndezur deri në pavarësinë e plotë të Shqipërisë. Luftëtar, orator, diplomat, flamur në luftën për bashkim Godina ku u mbajt Lidhja shqiptare e Prizrenit 1878-1881Godina ku u mbajt Lidhja shqiptare e Prizrenit 1878-1881 Personaliteti madhështor i Sulejman Vokshit, vërtetohet nga shumë burime diplomatike, ushtarake e politike të Fuqive të Mëdha, nga ato osmane dhe nga burimet shqiptare, që vërtetojnë besnikërinë e lartë e të palëkundur ndaj çështjes kombëtare shqiptare. Sulejman Vokshi nuk iu tremb ndjekjeve, internimeve dhe burgimeve, por edhe i hodhi me përbuzje të gjitha ofertat e titullarëve më të lartë të Portës së Lartë Osmane dhe të të dërguarve personalë të sulltanit për ofiqe, grada e poste nën pushtetin osman. Në ballafaqimin me armë, në luftërat e pabarabarta me pushtuesit osmanë dhe shkelësit malazezë, sidomos në Plavë e Guci, Hot e Grudë dhe gjithandej trojeve shqiptare, shkëlqeu arti luftarak popullor dhe aftësia komanduese e Sulejman Vokshit, që i detyruan Fuqitë e Mëdha të korrigjonin dy-tri here vendimet e tyre të padrejta. Përvojën luftarake të popullit shqiptar ai diti ta përgjithësojë e sintetizojë në idenë e mobilizimit të përgjithshëm vetëmbrojtës popullor, në atë të popullit të armatosur, që në fakt ishte një besëlidhje për mbrojtjen e tokave dhe luftës për autonominë territoriale administrative e shtetformuese, si bazë për tëfituar pavarësinë e plotë në një të ardhme të afërt. Vënia në jetë e kësaj ideje ia imponoi Sulejman Vokshit edhe nevojën e shndërrimit të njësive vullnetare shqiptare në Ushtri Kombëtare Shqiptare. Këtu qëndron thelbi i hartimit të veprës "Projekt i Ushtrisë Shqiptare". Është kjo arsyeja që burrat e kuvendit në Lidhjen e Prizrenit e zgjodhën shef të Seksionit Ushtarak me cilësinë e Ministrit të Luftës e të Kryekomandantit të Ushtrisë. Sulejman Vokshi është ndër patriotët shqiptarë, që armiqtë kurrë nuk arritën ta korruptojnë as me para e dhurata të mëdha, as me ofiqet e gradat më të larta, qofshin këta gjeneralët më të mëdhenj a emisarët personalë të sulltan Abdyl Hamitit II. Edhe pas thyerjes ballore të Lidhjes, me ushtritë osmane të komanduara nga shtatë gjeneralë, ai nuk u dorëzua, por vijoi luftën në Malësinë e Gjakovës, ku Sulejman Vokshi e shndërroi në një kështjellë të papushtueshme për osmanllinjtë duke shpalosur vetitë e qëndrestarit të rrallë plot autoritet dhe që u shndërrua në një luftëtar dhe burrë shteti legjendar qysh në tëgjallë të tij. Kalaja e "tërësisë tokësore" si dhe e "autonomisë", që u ngrit në Prizren më 1878 mori formë dhe u lartësua në shtet i mëvetësuar më 28 nëntor 1912 në Vlorë nga patriot shqiptarë me në krye Ismail Qemal Vlorën. Gjurmët e shqiptarizmës janë të gjalla edhe pas dhjetra dekadash. Sulejman Vokshi ishte orator, luftëtar, veprimtar i shkëlqyer, diplomat e qeveritar i shquar shqiptar, që hyri në pavdekësi dhe mbeti flamur në luftën për bashkim e përparim të popullit shqiptar dhe si shenjtërim për breznitë e ardhshme në luftërat çlirimtare të shqiptarëve. Sulejman Vokshi ishte pjesë themelore e LSHP dhe vetë Lidhja ishte rezultante e bashkëveprimit të tre faktorëve: e lëvizjes popullore antiosmane të kohës së Tanzimatit, e ideologjisë së Rilindjes dhe e krizës lindore të viteve '70-të të shekullit të XIX.

Tituj të veprave[redakto | redakto tekstin burimor]