Wikipedia:Faqja kryesore/Artikulli i javës/Arkivi/2019

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Artikujt e listuar më poshtë janë artikuj të shfaqur në seksionin "Artikulli i javës" gjatë gjithë vitit 2019.

Arkiva sipas viteve: 20122013201420152016201720182019

Java 1-rë

Një vrimë e zezë e simuluar me një masë totale prej dhjetë masash diellore siç shikohet nga një distancë prej 600 kilometrash me Udhën e Qumështit në sfond.

Relativiteti i përgjithshëm ose Teoria e relativitetit të përgjithshëm është një teori gjeometrike e gravitacionit e publikuar nga Albert Ajnshtajni1915. Në fizikën moderne teoria konsiderohet si një nga përshkrimet më të përkryera të gravitetit. Ajo unifikon relativitetin special dhe ligjin Njutonian të gravitetit universal, dhe e përshkruan gravitetin si një veti gjeometrike të hapësirës dhe kohës, ose hapësirë-kohës. Në veçanti, kurbatura e hapësirë-kohës është e lidhur direkt me momentin katër-dimensional (relacioni mbi masë-energjinë dhe momentin linear) ose çfarëdo lënde dhe rrezatimi që mund të jenë të pranishme. Relacioni jepet në mënyrë specifike nga ekuacionet e fushës të Ajnshtajnit, një sistem ekuacionesh diferenciale pjesore.

Parashikimet e relativitetit të përgjithshëm ndryshojnë shumë nga ato të fizikës klasike, veçanërisht përsa i përket rrjedhës së kohës, gjeometrisë së hapësirës, lëvizjes së trupave gjatë rënies së lirë, dhe propagimit të dritës. Shembuj të këtyre ndryshimeve përfshinë bymimin gravitacional të kohës, zhvendosjen gravitacionale të dritës, dhe vonesën kohore gravitacionale. Parashikimet e relativitetit të përgjithshëm janë konfirmuar në të gjitha observimet dhe eksperimentet e deri tanishme. Edhe pse relativiteti i përgjithshëm nuk është e vetmja teori relativiste e gravitetit, ajo është teoria më e thjeshtë që është konsistente me të dhënat eksperimentale. Megjithatë pyetje të papërgjigjura ngelen akoma, më themelorja e të cilave është se si mundet që teoria e relativitetit të përgjithshëm të bashkohet me ligjet e fizikës kuantike në mënyrë që të japë një teori të plotë dhe të vetë-qëndrueshme të gravitetit kuantik.

Teoria e Ajnshtajnit ka aplikime të rëndësishme astrofizike. Ajo dëshmon rreth ekzistencës së vrimave të zeza — rajone të hapësirës në të cilat hapësira dhe koha janë të deformuara në një mënyrë të tillë që as drita nuk mund të largohet — këto objekte janë gjendjet finale për yjet masivë. Ka evidenca se vrima të zeza yjore si dhe varietete më masive të vrimave te zeza janë të përgjegjshme për rrezatimin intensiv të lëshuar nga disa objekte astronomike si bërthamat galaktike aktive ose mikrokuazarët. Përkulja e dritës nga graviteti çon në fenomenin e lentës gravitacionale, ku imazhe të shumëfishta të të njëjtit objekt të largët astronomik janë të dukshme në qiell. Relativiteti i përgjithshëm parashikon gjithashtu ekzistencën e valëve gravitacionale, të cilat janë matur në mënyrë indirekte ; një matje direkte është qëllimi kryesor i projekteve si LIGO. Për më tepër, relativiteti i përgjithshëm formon themelin e modeleve kontemporane kozmologjike të universit në zgjerim.

Lexo më tej...

Java 2-të

Një luan Aziatik dhe dy tigra BengalezParkun Kombëtar të Bengatas, Indi. India është i vetmi vend në botë që ka dhe tigrin dhe luanin në natyrën e saj.

Historikisht, meritat krahasuese të tigrit (Panthera tigris) kundrejt luanit (Panthera leo) kanë qenë temë popullore të diskutimit nga gjuetarët, natyralistët, artistët dhe poetët, dhe të vazhdojë të frymëzojë imagjinatën popullore në ditët e sotme. Në të kaluarën, luanët dhe tigrat thuhet se garuan në shkretëtirë, ku vargjet e tyre mbivendosen në Euroazi. Rrethanat më të zakonshme të raportimit të një dyluftimi të tyre janë në kaptivitet, ose qëllimisht ose rastësisht.

Në përgjithësi, në aspektin e përmasave të trupit dhe peshës, tigri modern dhe luani janë dy llojet më të mëdha të gjinisë Panthera dhe familjes së maceve. Ndryshimet në mendime dhe matje ekzistojnë për ta, sidomos në mes të popullatave ose nënllojeve të ndryshme. Përveç kësaj, ekzistojnë ngjashmëri dhe dallime për karakteristika të tjera, të tilla si gjatësia e kafkave të tyre. Sa i përket të afërmve të tyre parahistorikë, të tillë si tigri Ngadon dhe luani Amerikan, ata konsideroheshin të jenë mjaft të mëdhenj, por matjet, vlerësimet ose mendimet për peshat ose madhësitë e tyre ndryshojnë.

Si luani ashtu edhe tigri njihen si kafshë të frikshëm në zonat e tyre, qoftë midis grabitqarëve ose njerëzve. Në veçanti, të dy mund të jenë te tmerrshëm për njerëzit, edhe pse normat e vrasjeve së njerëzve kanë tendencë të jenë më të larta për tigrin sesa për luanin.

Lexo më tej...

Java 3-të

Ballaban Badera ishte gjeneral i ushtrisë osmane me prejardhje shqiptare i cili në shekullin XV ishte kryekomandant i Sulltanit Mehmeti II gjatë Rrethimit të dytë të Krujës, ku ai ishte në krye të ushtrisë osmane që masakroi rreth 14 000 njerëz.

I lindur në fshatin BaderëMat, në një familje të krishterë, u vu në shërbim të osmanëve më 1430 dhe u ngrit në rangun e pashait në kohën e Sulltan Mehmetit II. Flitet që ka qenë i pari i cili u ngjit në muret e Konstandinopojës gjatë betejës1453 duke shënjuar fundin e Perandorisë Bizantine. Në periudhën 1464-1465 ka qenë sanxhakbej i Ohrit, dhe qe ndër gjeneralët e dërguar kundër Skënderbeut, të cilin e luftoi në disa beteja, më 1464 dhe 1465 në betejën e Vajkalit, të Meçadit, Betejën e Dytë të Vajkalit dhe atë të Kasharit. Në 1466-1467 ishte kryekomandant i osmanëve në Rrethimin e dytë të Krujës, ku edhe vdiq i vrarë. Të gjitha betejat kundër Skënderbeut i humbi, por, mbas pushtimit të Shqipërisë nga osmanët, u shndërrua në figurë të nderuar të myslymanëve të zonës së Petrelës, ku kishte edhe një tyrbe, e cila u shkatërrua në 1967, dhe nderimet kundrejt tij mbaruan.

Lexo më tej...

Java 4-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 5-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 6-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 7-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 8-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 9-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 10-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 11-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 12-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 13-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 14-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 15-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 16-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 17-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 18-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 19-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 20-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 21-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 22-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 23-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 24-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 25-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 26-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 27-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 28-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 29-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 30-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 31-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 32-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 33-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 34-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 35-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 36-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 37-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 38-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 39-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 40-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 41-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 42-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 43-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 44-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 45-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 46-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 47-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 48-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 49-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 50-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 51-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 52-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 53-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.

Java 54-të

Artikulli do të shfaqet sapo të zgjidhet.